आतां वंदूं सकळ सभा । जये सभेसी मुक्ति सुल्लभा ।
जेथें स्वयें जगदीश उभा । तिष्ठतु भरें ॥१॥
आता मी या संपूर्ण संतसभेला वंदन करतो, जिथे मोक्ष अगदी सहज मिळतो आणि जिथे साक्षात परमेश्वर भक्तांसाठी उभा राहतो.
नाहं वसामि वैकुंठे योगिनां हृदये रवौ ।
मद्‌भक्ता यत्र गायन्ति तत्र तिष्ठामि नारद ॥
हे नारद! अहं न वैकुण्ठे निवसामि, न च योगिनां हृदये, नापि सूर्ये; यत्र मम भक्ताः मम नामगुणानां कीर्तनं गायन्ति, तत्र एव अहं तिष्ठामि ।
नाहीं वैकुंठीचा ठाईं । नाहीं योगियांचा हृदईं ।
माझे भक्त गाती ठाईं ठाईं । तेथें मी तिष्ठतु नारदा ॥२॥
भगवंतांनी स्वतः म्हटले आहे की: 'हे नारदा, मी वैकुंठात राहत नाही किंवा योग्यांच्या हृदयातही अडकून राहत नाही; माझे भक्त जेथे माझे गुणगान गातात, तिथे मी स्वतः उभा राहतो.'
याकारणें सभा श्रेष्ठ । भक्त गाती तें वैकुंठ ।
नामघोषें घडघडाट । जयजयकारें गर्जती ॥३॥
म्हणून ही सभा अत्यंत पवित्र आहे; जिथे भक्तांच्या नामघोषाने आणि जयजयकाराने आसमंत दुमदुमतो, तेच खरे वैकुंठ होय.
प्रेमळ भक्तांचीं गायनें । भगवत्कथा हरिकीर्तनें ।
वेदव्याख्यान पुराणश्रवणें । जेथें निरंतर ॥४॥
जिथे प्रेमळ भक्तांचे गायन, हरीकथा, कीर्तन आणि वेद-पुराणांचे श्रवण अखंड चालते, ती ही सभा आहे.
परमेश्वराचे गुणानुवाद । नाना निरूपणाचे संवाद ।
अध्यात्मविद्या भेदाभेद । मथन जेथे ॥५॥
जिथे सतत ईश्वराच्या गुणांचे वर्णन होते, निरूपणाचे संवाद रंगतात आणि अध्यात्मज्ञानाचे मंथन केले जाते.
नाना समाधानें तृप्ती । नाना आशंकानिवृत्ती ।
चित्तीं बैसे ध्यानमूर्ति । वाग्विळासें ॥६॥
जिथे अनेक प्रकारच्या संशयांचे निरसन होऊन समाधान मिळते आणि वक्त्यांच्या वाणीमुळे देवाची ध्यानमूर्ती मनात पक्की ठसते.
भक्त प्रेमळ भाविक । सभ्य सखोल सात्त्विक ।
रम्य रसाळ गायक । निष्ठावंत ॥७॥
या सभेत प्रेमळ, भाविक, सुसंस्कृत, सात्त्विक आणि निष्ठावान गायकांचा सुंदर संगम झालेला आहे.
कर्मसीळ आचारसीळ । दानसीळ धर्मसीळ ।
सुचिस्मंत पुण्यसीळ । अंतरशुद्ध कृपाळु ॥८॥
यात सदाचारी, कर्तव्यदक्ष, दानशूर, धर्मपरायण, अंतर्बाह्य पवित्र आणि दयाळू वृत्तीची माणसे उपस्थित आहेत.
योगी वीतरागी उदास । नेमक निग्रह तापस ।
विरक्त निस्पृह बहुवस । आरण्यवासी ॥९॥
यात संसाराविषयी निरिच्छ असणारे योगी, दृढनिश्चयी तपस्वी आणि अरण्यात एकांतात साधना करणारे विरक्त साधक बसले आहेत.
दंडधारी जटाधारी । नाथपंथी मुद्राधारी ।
येक बाळब्रह्मचारी । योगेश्वर ॥१०॥
यात दंडधारी संन्यासी, जटाधारी तपस्वी, नाथपंथी आणि बालपणापासून ब्रह्मचर्य पाळणारे योगेश्वर एकत्र आले आहेत.
पुरश्चरणी आणी तपस्वी । तीर्थवासी आणी मनस्वी ।
माहायोगी आणी जनस्वी । जनासारिखे ॥११॥
यात तीर्थाटन करणारे, पुरश्चरण करणारे तपस्वी, महान योगी आणि तरीही लोकांमध्ये सहज वावरणारे लोक बसले आहेत.
सिद्ध साधु आणी साधक । मंत्रयंत्रशोधक ।
येकनिष्ठ उपासक । गुणग्राही ॥१२॥
यात मंत्र-यंत्रांचे रहस्य जाणणारे सिद्ध, साधू, साधक आणि एकनिष्ठ उपासक मोठ्या संख्येने उपस्थित आहेत.
संत सज्जन विद्वज्जन । वेदज्ञ शास्त्रज्ञ माहाजन ।
प्रबुद्ध सर्वज्ञ समाधान । विमळकर्ते ॥१३॥
यात संत, सज्जन, वेदशास्त्रसंपन्न विद्वान आणि मनाला शांत करणारे आत्मज्ञानी महात्मे उपस्थित आहेत.
योगी वित्पन्न ऋषेश्वर । धूर्त तार्किक कवेश्वर ।
मनोजयाचे मुनेश्वर । आणी दिग्वल्की ॥१४॥
यात कुशल योगी, ऋषी, विचारवंत, कवी, मनावर ताबा मिळवणारे मुनी आणि तपस्वी एकत्र आले आहेत.
ब्रह्मज्ञानी आत्मज्ञानी । तत्त्वज्ञानी पिंडज्ञानी ।
योगाभ्यासी योगज्ञानी । उदासीन ॥१५॥
यात ब्रह्मज्ञानी, आत्मज्ञानी, तत्त्वज्ञानी, योगमार्गाचे अभ्यासक आणि संसारापासून अलिप्त राहणारे ज्ञानी बसले आहेत.
पंडित आणी पुराणिक । विद्वांस आणी वैदिक ।
भट आणी पाठक । येजुर्वेदी ॥१६॥
यात पंडित, पुराणिक, शास्त्र जाणणारे विद्वान, वैदिक ब्राह्मण आणि वेदांचे पठण करणारे गुरुजन आहेत.
माहाभले माहाश्रोत्री । याज्ञिक आणी आग्नहोत्री ।
वैद्य आणी पंचाक्षरी । परोपकारकर्ते ॥१७॥
यात सत्पुरुष, श्रोत्रिय, याज्ञिक, अग्निहोत्री, वैद्य आणि परोपकार करणारे गुणी लोक एकत्र आले आहेत.
भूत भविष्य वर्तमान । जयांस त्रिकाळाचें ज्ञान ।
बहुश्रुत निराभिमान । निरापेक्षी ॥१८॥
ज्यांना भूत, भविष्य आणि वर्तमान या तिन्ही काळांचे भान आहे, असे बहुश्रुत, निरहंकारी आणि निस्वार्थी लोक येथे आहेत.
शांति क्ष्मा दयासीळ । पवित्र आणी सत्वसीळ ।
अंतरशुद्ध ज्ञानसीळ । ईश्वरी पुरुष ॥१९॥
शांत, क्षमाशील, दयाळू, पवित्र, शुद्ध अंतःकरणाचे आणि ज्ञानी असे ईश्वरी वृत्तीचे पुरुष या सभेचे मानकरी आहेत.
ऐसे जे कां सभानायेक । जेथें नित्यानित्यविवेक ।
त्यांचा महिमा अलोलिक । काय म्हणोनि वर्णावा ॥२०॥
असे श्रेष्ठ पुरुष ज्या सभेचे नेतृत्व करतात आणि जिथे नेहमी सत्यासत्याचा विवेक जागवला जातो, त्या सभेचा महिमा शब्दांत कसा सांगावा?
जेथें श्रवणाचा उपाये । आणी परमार्थसमुदाये ।
तेथें जनासी तरणोपाये । सहजचि होये ॥२१॥
जिथे संतवचनांचे श्रवण होते आणि अध्यात्माची गोडी असते, तिथे सामान्य माणसाचा भवसागरातून सहज उद्धार होतो.
उत्तम गुणाची मंडळी । सत्वधीर सत्वागळी ।
नित्य सुखाची नव्हाळी । जेथें वसे ॥२२॥
जिथे उत्तम गुणांची मंडळी, धीरोदात्त माणसे आणि सत्वगुणाची अखंड नवी अनुभूती सदैव भरून राहिलेली असते.
विद्यापात्रें कळापात्रें । विशेष गुणांची सत्पात्रें ।
भगवंताचीं प्रीतिपात्रें । मिळालीं जेथें ॥२३॥
विविध विद्या, कला आणि सद्गुणांचे मूर्तिमंत प्रतीक असणारे आणि भगवंताचे अत्यंत लाडके भक्त येथे एकत्र आले आहेत.
प्रवृत्ती आणी निवृत्ती । प्रपंची आणी परमार्थी ।
गृहस्ताश्रमी वानप्रहस्ती । संन्यासादिक ॥२४॥
यात संसारात राहून किंवा संन्यास घेऊन परमार्थ करणारे, गृहस्थाश्रमी, वानप्रस्थी अशा सर्व मार्गांचे साधक आहेत.
वृद्ध तरुण आणी बाळ । पुरुष स्त्रियादिक सकळ ।
अखंड ध्याती तमाळनीळ । अंतर्यामीं ॥२५॥
वृद्ध, तरुण, लहान मुले आणि स्त्रिया हे सर्वजण मिळून अंतर्यामी एकाच परमेश्वराचे अखंड ध्यान करत आहेत.
ऐसे परमेश्वराचे जन । त्यांसी माझें अभिवंदन ।
जयांचेनि समाधान । अकस्मात बाणें ॥२६॥
परमेश्वराच्या अशा सर्व भक्तांना माझा नमस्कार असो, ज्यांच्या केवळ दर्शनाने अंतःकरणात तत्काळ शांतता आणि समाधान लाभते.
ऐंसिये सभेचा गजर । तेथें माझा नमस्कार ।
जेथें नित्य निरंतर । कीर्तन भगवंताचें ॥२७॥
जिथे भगवंताचे अखंड कीर्तन आणि नामघोष चालतो, अशा या अथांग सभेला माझा साष्टांग प्रणिपात असो.
जेथें भगवंताच्या मूर्ती । तेथें पाविजे उत्तम गती ।
ऐसा निश्चय बहुतां ग्रंथीं । महंत बोलिले ॥२८॥
अनेक संतांनी ग्रंथांमध्ये सांगितले आहे की, जिथे भगवंताचे भक्त एकत्र येतात, तिथे जीवाचा उद्धार नक्की होतो.
कल्लौ कीर्तन वरिष्ठ । जेथें होय ते सभा श्रेष्ठ ।
कथाश्रवणें नाना नष्ट । संदेह मावळती ॥२९॥
कलियुगात हरिकीर्तन हेच सर्वात श्रेष्ठ साधन आहे; म्हणून ही कथाश्रवणाची सभा सर्वोत्तम असून येथे सर्व दुष्ट संशय नाहीसे होतात.