ॐ नमोजि गणनायेका । सर्व सिद्धिफळदायेका ।
अज्ञानभ्रांतिछेदका । बोधरूपा ॥१॥
हे गणराया, सर्व सिद्धींचे फळ देणाऱ्या, अज्ञान व भ्रम नाहीसा करणाऱ्या आणि प्रत्यक्ष ज्ञानस्वरूप असणाऱ्या तुला माझा नमस्कार असो.
माझिये अंतरीं भरावें । सर्वकाळ वास्तव्य करावें ।
मज वाग्सुंन्यास वदवावें । कृपाकटाक्षेंकरूनी ॥२॥
तू माझ्या अंतःकरणात कायमचा वास कर आणि माझ्यावर कृपादृष्टी ठेवून माझ्या मुखातून हे ज्ञानरूपी बोल वदवून घे.
तुझिये कृपेचेनि बळें । वितुळती भ्रांतीचीं पडळें ।
आणी विश्वभक्षक काळें । दास्यत्व कीजे ॥३॥
तुझ्या कृपेच्या प्रभावाने अज्ञानाचे सर्व पडदे गळून पडतात आणि संपूर्ण जगाला गिळंकृत करणारा काळही नम्र होतो.
येतां कृपेची निज उडी । विघ्नें कापती बापुडीं ।
होऊन जाती देशधडी । नाममात्रें ॥४॥
तुझी कृपादृष्टी होताच सर्व विघ्ने थरथर कापू लागतात आणि केवळ तुझ्या नामस्मरणाने ती दूर पळून जातात.
म्हणौन नामें विघ्नहर । आम्हां अनाथांचे माहेर ।
आदिकरूनी हरीहर । अमर वंदिती ॥५॥
म्हणूनच तुला 'विघ्नहर्ता' म्हणतात; तू आम्हा सामान्यांचा खरा आधार आहेस आणि ब्रह्मा, विष्णू, महेश यांच्यासह सर्व देव तुला वंदन करतात.
वंदूनियां मंगळनिधी । कार्य करितां सर्वसिद्धी ।
आघात अडथाळे उपाधी । बाधूं सकेना ॥६॥
या मंगलमूर्तीला वंदन करून कोणतेही काम सुरू केले की ते निर्विघ्न पूर्ण होते, कोणतेही संकट किंवा अडथळा तिथे टिकत नाही.
जयाचें आठवितां ध्यान । वाटे परम समाधान ।
नेत्रीं रिघोनियां मन । पांगुळे सर्वांगी ॥७॥
गणपतीचे ध्यान करताच मनाला निखळ समाधान मिळते आणि डोळ्यांनी त्याचे रूप पाहताना मन देहभान विसरून जाते.
सगुण रूपाची टेव । माहा लावण्य लाघव ।
नृत्य करितां सकळ देव । तटस्त होती ॥८॥
त्याचे सगुण रूप अतिशय मनमोहक आणि कलापूर्ण आहे; जेव्हा तो नृत्य करतो, तेव्हा सर्व देव विस्मयाने थक्क होऊन पाहतात.
सर्वकाळ मदोन्मत्त । सदा आनंदे डुल्लत ।
हरूषें निर्भर उद्दित । सुप्रसन्नवदनु ॥९॥
तो नेहमी ब्रह्मानंदात तल्लीन असतो, सतत आनंदाने डोलत असतो आणि त्याचा चेहरा अतिशय तेजस्वी व प्रसन्न दिसतो.
भव्यरूप वितंड । भीममूर्ति माहा प्रचंड ।
विस्तीर्ण मस्तकीं उदंड । सिंधूर चर्चिला ॥१०॥
त्याचे शरीर महाप्रचंड आणि भव्य आहे, आणि त्याच्या विस्तीर्ण कपाळावर शेंदूराची उधळण अतिशय खुलून दिसत आहे.
नाना सुगंध परिमळें । थबथबा गळती गंडस्थळें ।
तेथें आलीं षट्पदकुळें । झुंकारशब्दें ॥११॥
त्याच्या गंडस्थळातून सुगंधित पाझर गळत आहे आणि तो सुगंध घेण्यासाठी भुंगे गुंजारव करत भोवती गोळा झाले आहेत.
मुर्डीव शुंडादंड सरळे । शोभे अभिनव आवाळें ।
लंबित अधर तिक्षण गळे । क्षणक्ष्णा मंदसत्वी ॥१२॥
त्याची वळणदार आणि सरळ सोंड अत्यंत देखणी दिसते, आणि सोंडेच्या हालचालीत त्याचे मुख व ओठ मनमोहक भासतात.
चौदा विद्यांचा गोसांवी । हरस्व लोचन ते हिलावी ।
लवलवित फडकावी । फडै फडै कर्णथापा ॥१३॥
चौदा विद्यांचा स्वामी असलेला हा देव डोळ्यांची मिश्कील हालचाल करत आपले मोठे कान लवलव फडकावत आहे.
रत्नखचित मुगुटीं झळाळ । नाना सुरंग फांकती कीळ ।
कुंडलें तळपती नीळ । वरी जडिले झमकती ॥१४॥
रत्नजडित मुकुटातून दिव्य प्रकाश झळाळत आहे आणि कानात घातलेली नीलरत्नांची कुंडले तेजस्वीपणे चमकत आहेत.
दंत शुभ्र सद्दट । रत्नखचित हेमकट्ट ।
तया तळवटीं पत्रें नीट । तळपती लघु लघु ॥१५॥
त्याचा शुभ्र दात सोन्याच्या आणि रत्नांच्या पट्टीने सुशोभित केलेला असून, त्याखालील छोटी पत्रे लखलखत आहेत.
लवथवित मलपे दोंद । वेष्टित कट्ट नागबंद ।
क्षुद्र घंटिका मंद मंद । वाजती झणत्कारें ॥१६॥
त्याचे मोठे लंबोदर डोलत आहे, त्यावर नागाचा पट्टा बांधलेला आहे आणि त्यातील लहान घुंगरू मंद स्वरात वाजत आहेत.
चतुर्भुज लंबोदर । कासे कासिला पितांबर ।
फडके दोंदिचा फणीवर । धुधूकार टाकी ॥१७॥
चार हात असलेला लंबोदर पितांबर नेसलेला असून, त्याच्या पोटावर वेढलेला नाग फणा काढून फुत्कार टाकत आहे.
डोलवी मस्तक जिव्हा लाळी । घालून बैसला वेटाळी ।
उभारोनि नाभिकमळीं । टकमकां पाहे ॥१८॥
तो नाग मस्तक डोलवून जीभ बाहेर काढत गोल वेटाळे घालून बसला आहे आणि नाभीकमळावरून टकमक पाहत आहे.
नाना याति कुशुममाळा । व्याळपरियंत रुळती गळां ।
रत्नजडित हृदयकमळा- । वरी पदक शोभे ॥१९॥
विविध प्रकारच्या फुलांचे हार नागापर्यंत रुळत आहेत आणि हृदयावर रत्नजडित पदक लटकून अत्यंत सुंदर दिसत आहे.
शोभे फरश आणी कमळ । अंकुश तिक्षण तेजाळ ।
येके करीं मोदकगोळ । तयावरी अति प्रीति ॥२०॥
हातात परशू, कमळ आणि तीक्ष्ण अंकुश शोभत असून एका हातात त्याचा अत्यंत आवडता असा मोदक आहे.
नट नाट्य कळा कुंसरी । नाना छंदें नृत्य करी ।
टाळ मृदांग भरोवरी । उपांग हुंकारे ॥२१॥
नाट्य, नृत्य आणि विविध कलांमध्ये निपुण असलेला हा देव टाळ आणि मृदंगाच्या तालावर लय धरून स्वतःही डोलत आहे.
स्थिरता नाहीं येक क्षण । चपळविशईं अग्रगण ।
साअजिरी मूर्ति सुलक्षण । लावण्यखाणी ॥२२॥
जो एका क्षणासाठीही स्थिर राहत नाही आणि अत्यंत चपळ आहे, असा हा सर्व लक्षणांनी युक्त लावण्यखाणी गणपती आहे.
रुणझुणा वाजती नेपुरें । वांकी बोभाटती गजरें ।
घागरियासहित मनोहरें । पा‍उलें दोनी ॥२३॥
पायांत रुणझुण वाजणारे नूपुर, वाकी आणि घुंगरू यांच्या सुमधुर आवाजात त्याची दोन्ही पावले अत्यंत देखणी दिसतात.
ईश्वरसभेसी आली शोभा । दिव्यांबरांची फांकली प्रभा ।
साहित्यविशईं सुल्लभा । अष्टनायका होती ॥२४॥
त्याच्या उपस्थितीने देवांच्या सभेला अद्भुत शोभा आली असून त्याच्या भोवती सर्व कला व अष्टनायिका नम्रपणे उभ्या आहेत.
ऐसा सर्वांगे सुंदरु । सकळ विद्यांचा आगरु ।
त्यासी माझा नमस्कारु । साष्टांग भावें ॥२५॥
अशा सर्वांगसुंदर आणि सर्व विद्यांचे माहेरघर असणाऱ्या गणरायाला माझा साष्टांग नमस्कार असो.
ध्यान गणेशाचें वर्णितां । मतिप्रकाश होये भ्रांता ।
गुणानुवाद श्रवण करितां । वोळे सरस्वती ॥२६॥
गणेशाच्या ध्यानाचे वर्णन केल्याने भ्रमित मनाला बुद्धीचा प्रकाश मिळतो आणि त्याचे गुणगान ऐकल्याने सरस्वती प्रसन्न होते.
जयासि ब्रह्मादिक वंदिती । तेथें मानव बापुडे किती ।
असो प्राणी मंदमती । तेहीं गणेश चिंतावा ॥२७॥
ज्याला साक्षात ब्रह्मदेव आदी श्रेष्ठ देव वंदतात, तिथे सामान्य मानवाचे काय? म्हणून प्रत्येकाने भक्तिभावाने गणेशाचे स्मरण करावे.
जे मूर्ख अवलक्षण । जे कां हीणाहूनि हीण ।
तेचि होती दक्ष प्रविण । सर्वविशईं ॥२८॥
जे मूर्ख, अवगुणी किंवा अतिशय अडाणी आहेत, तेही गणेशाच्या कृपेने सर्व विषयात अत्यंत हुशार आणि प्रवीण होतात.
ऐसा जो परम समर्थ । पूर्ण करी मनोरथ ।
सप्रचीत भजनस्वार्थ । कल्लौ चंडीविनायेकौ ॥२९॥
हा परम समर्थ देव भक्तांचे मनोरथ पूर्ण करतो; 'कलियुगात चंडी आणि विनायक लगेच फळ देतात' ही प्रचीती येते.
ऐसा गणेश मंगळमूर्ती । तो म्यां स्तविला येथामति ।
वांछ्या धरूनि चित्तीं । परमार्थाची ॥३०॥
अशा या मंगलमूर्ती गणेशाची मी माझ्या अल्प बुद्धीनुसार, केवळ परमार्थ साधण्याच्या हेतूने मनोभावे स्तुती केली आहे.