मागां निरोपिलें कीर्तन । जें सकळांस करी पावन ।
आतां ऐका विष्णोःस्मरण । तिसरी भक्ती ॥१॥
मागे सर्वांना पावन करणाऱ्या कीर्तनाचे निरूपण झाले; आता विष्णूचे नामस्मरण ही तिसरी भक्ती कशी करावी ते ऐका.
स्मरण देवाचें करावें । अखंड नाम जपत जावें ।
नामस्मरणें पावावें । समाधान ॥२॥
ईश्वराचे सतत स्मरण करावे, अखंड नामजप चालू ठेवावा; कारण केवळ नामस्मरणानेच अंतःकरणात खरे समाधान लाभते.
नित्य नेम प्रातःकाळीं । माध्यानकाळीं सायंकाळीं ।
नामस्मरण सर्वकाळीं । करीत जावें ॥३॥
सकाळी, दुपारी आणि संध्याकाळी नित्यनेमाने स्मरण करावे; किंबहुना सर्व काळांत अखंड नामस्मरण चालूच ठेवावे.
सुख दुःख उद्वेग चिंता । अथवा आनंदरूप असतां ।
नामस्मरणेंविण सर्वथा । राहोंच नये ॥४॥
सुख असो, दुःख असो, काळजी असो किंवा मनाला मोठा आनंद झाला असो; कोणत्याही परिस्थितीत नामाचा विसर पडू देऊ नये.
हरुषकाळीं विषमकाळीं । पर्वकाळीं प्रस्तावकाळीं ।
विश्रांतिकाळीं निद्राकाळीं । नामस्मरण करावें ॥५॥
आनंदात, संकटात, उत्सवाच्या वेळी, पश्चात्तापाच्या वेळी, विश्रांती घेताना किंवा झोपतानाही नामस्मरण चालू असावे.
कोडें सांकडें संकट । नाना संसारखटपट ।
आवस्ता लागतां चटपट । नामस्मरण करावें ॥६॥
मोठे कोडे पडले, संकट आले, संसाराची धावपळ सुरू झाली किंवा मन अस्वस्थ झाले, तरी लगेच नामाचा आधार घ्यावा.
चालतां बोलतां धंदा करितां । खातां जेवितां सुखी होतां ।
नाना उपभोग भोगितां । नाम विसरों नये ॥७॥
चालताना, बोलताना, उद्योग-व्यवसाय करताना, जेवताना किंवा सुखोपभोग घेतानाही भगवंताच्या नामाचा विसर पडू नये.
संपत्ती अथवा विपत्ती । जैसी पडेल काळगती ।
नामस्मरणाची स्थिती । सांडूंच नये ॥८॥
संपत्ती असो वा दारिद्र्य, काळ अनुकूल असो वा प्रतिकूल, नामस्मरणाची आपली निष्ठा कधीही सोडू नये.
वैभव सामर्थ्य आणी सत्ता । नाना पदार्थ चालतां ।
उत्कट भाग्यश्री भोगितां । नामस्मरण सांडूं नये ॥९॥
ऐश्वर्य, अधिकार, सत्ता आणि सर्व सुखे चालून आली तरी त्या संपत्तीच्या धुंदीत नामाचा त्याग करू नये.
आधीं आवदसा मग दसा । अथवा दसे‍उपरी आवदसा ।
प्रसंग असो भलतैसा । परंतु नाम सोडूं नये ॥१०॥
आधी दारिद्र्य येऊन नंतर श्रीमंती येवो किंवा श्रीमंतीनंतर दारिद्र्य येवो; परिस्थिती कशीही असली तरी भगवंताचे नाव सोडू नये.
नामें संकटें नासतीं । नामें विघ्नें निवारती ।
नामस्मरणें पाविजेती । उत्तम पदें ॥११॥
नामाने संकटे नष्ट होतात, विघ्ने टळतात आणि केवळ नामस्मरणानेच परम पदाची प्राप्ती होते.
भूत पिशाच्च नाना छंद । ब्रह्मगिर्ह्हो ब्राह्मणसमंध ।
मंत्रचळ नाना खेद । नामनिष्ठें नासती ॥१२॥
भूत-पिशाच्चांची बाधा, समंधाची पीडा, मांत्रिकांचे उपद्रव आणि सर्व प्रकारची दुःखे नामाच्या निष्ठेने जळून जातात.
नामें विषबाधा हरती । नामें चेडे चेटकें नासती ।
नामें होये उत्तम गती । अंतकाळीं ॥१३॥
नामाने विषाचा प्रभाव नाहीसा होतो, चेटके-करणी नष्ट होतात आणि मरणसमयी जिवाला उत्तम सद्गती मिळते.
बाळपणीं तारुण्यकाळीं । कठिणकाळीं वृधाप्यकाळीं ।
सर्वकाळीं अंतकाळीं । नामस्मरण असावें ॥१४॥
बालपणी, तारुण्यात, कठीण काळात, म्हातारपणात आणि अगदी आयुष्याच्या शेवटच्या क्षणीही अखंड नामस्मरण असावे.
नामाचा महिमा जाणे शंकर । जना उपदेसी विश्वेश्वर ।
वाराणसी मुक्तिक्षेत्र । रामनामेंकरूनी ॥१५॥
नामाचा खरा महिमा साक्षात भगवान शंकराला ठाऊक आहे; म्हणून काशी क्षेत्रात विश्वेश्वर सर्वांना मुक्तीसाठी रामनामाचाच उपदेश करतात.
उफराट्या नामासाठीं । वाल्मिक तरला उठा‍उठी ।
भविष्य वदला शतकोटी । चरित्र रघुनाथाचें ॥१६॥
उलटे नाव जपत असूनही वाल्मीकी ऋषी तत्काळ तरून गेले आणि त्यांनी रामायण घडण्याआधीच शतकोटी चरित्राचे भविष्य लिहिले.
हरिनामें प्रल्हाद तरला । नाना आघातापासून सुटला ।
नारायेणनामें पावन जाला । अजामेळ ॥१७॥
हरिनामामुळे प्रल्हाद अनेक संकटांतून सुखरूप बचावला आणि शेवटच्या क्षणी 'नारायण' नाम घेतल्याने अजामिळही पावन झाला.
नामें पाषाण तरले । असंख्यात भक्त उद्धरले ।
माहापापी तेचि जाले । परम पवित्र ॥१८॥
रामाच्या नामाने समुद्रावर दगड तरले, अगणित भक्तांचा उद्धार झाला आणि महापापी माणसेही अत्यंत पवित्र बनली.
परमेश्वराचीं अनंत नामें । स्मरतां तरिजे नित्यनेमें ।
नामस्मरण करितां, येमें- । बाधिजेना ॥१९॥
परमेश्वराची अगणित नावे आहेत; रोज नियमाने नामस्मरण केले तर संसार तरून जाता येतो आणि यमाचीही भीती उरत नाही.
सहस्रा नामामधें कोणी येक । म्हणतां होतसे सार्थक ।
नाम स्मरतां पुण्यश्लोक । हो‍ईजे स्वयें ॥२०॥
ईश्वराच्या हजारो नामांपैकी एका जरी नामाचा मनापासून जप केला, तरी जन्माचे सार्थक होते आणि माणूस स्वतः पुण्यवान बनतो.
कांहींच न करूनि प्राणी । रामनाम जपे वाणी ।
तेणें संतुष्ट चक्रपाणी । भक्तांलागीं सांभाळी ॥२१॥
इतर कोणतीही मोठी साधने न करता केवळ मुखाने रामनाम जपले, तरी चक्रपाणी संतुष्ट होऊन त्या भक्ताचा संपूर्ण सांभाळ करतो.
नाम स्मरे निरंतर । तें जाणावें पुण्यशरीर ।
माहादोषांचे गिरिवर । रामनामें नासती ॥२२॥
जो अखंड नामस्मरण करतो त्याचे शरीरच पवित्र बनते; रामनामाने पर्वतासारखी महापापे क्षणात जळून खाक होतात.
अगाध महिमा न वचे वदला । नामें बहुत जन उद्धरला ।
हळहळापासून सुटला । प्रत्यक्ष चंद्रमौळी ॥२३॥
नामाचा अथांग महिमा शब्दांत सांगता येत नाही; नामाने असंख्य जन तरले आणि प्रत्यक्ष महादेवालाही हलाहल विषाच्या तापातून मुक्ती मिळाली.
चहुं वर्णां नामाधिकार । नामीं नाहीं लाहानथोर ।
जढ मूढ पैलपार । पावती नामें ॥२४॥
चारही वर्णांना नाम घेण्याचा समान अधिकार आहे; नामात लहान-मोठा असा भेद नसून अज्ञानी व जड जीवही नामाने पैलतीराला पोहोचतात.
म्हणौन नाम अखंड स्मरावें । रूप मनीं आठवावें ।
तिसरी भक्ती स्वभावें । निरोपिली ॥२५॥
म्हणून अखंड नामस्मरण करावे आणि भगवंताचे रूप मनात आठवावे; ही तिसरी नामस्मरणभक्ती येथे सहज स्पष्ट केली आहे.