जयजयाजी महामंगला । जयजयाजी भक्तपाला ।
जयजयाजी तमालनीला । पतितपावन नरहरे ॥१॥
हे महामंगला, भक्तांचे पालन करणाऱ्या, तमालपत्राप्रमाणे श्यामवर्ण असलेल्या आणि पतितपावन नृसिंहा, आपला जयजयकार असो.
हिरण्यकश्यपु महाक्रूर । सज्जनाचा शत्रू थोर ।
तयाचें तूं फाडून उदर । मरण त्याचें साधिलें ॥२॥
सज्जनांचा मोठा शत्रू असलेल्या अत्यंत क्रूर हिरण्यकश्यपूचे पोट फाडून आपण त्याचा वध साधलात.
प्रल्हादरक्षणासाठीं । तूं जन्मलास स्तंभापोटीं ।
रुप अनुपम जगजेठी । धारण तें करुन ॥३॥
भक्त प्रल्हादाच्या रक्षणासाठी आपण स्तंभातून अवतार घेऊन एक अनुपम आणि अलौकिक रूप धारण केलेत.
दांत दाढा भयंकर । आयाळ रुळे मानेवर ।
नेत्र जेवीं खदिरांगार । ब्रह्मांड जाळूं पहाती ॥४॥
त्या रूपात भयंकर दात-दाढा, मानेवर रुळणारी आयाळ आणि ब्रह्मांड भस्म करू पाहणारे निखाऱ्यासारखे लालभडक डोळे होते.
त्या भयंकर रुपाची । भीति नसे साची ।
पिलें जेवीं वाघिणीचीं । अंगावर खेळती तिच्या ॥५॥
परंतु वाघिणीची पिल्ले तिच्या अंगावर खेळतात त्याप्रमाणे, त्या भयंकर रूपाचे तिच्या भक्ताला मात्र अजिबात भय वाटले नाही.
तुम्हां पाहून देवराया । लक्ष्मी न धजे पुढें यावया ।
ऐशा स्थितींत लागला पाया । भक्त तुझा नरहरे ॥६॥
हे देवराया नरसिंहा, आपले ते उग्र रूप पाहून प्रत्यक्ष लक्ष्मी पुढे येण्यास धजावली नाही, अशा वेळी केवळ भक्त प्रल्हादच आपल्या चरणी लीन झाला.
तूं भक्तवत्सल लक्ष्मीकांत । ऐसें सांगत आले संत ।
पुरविशी भक्‍तमनोरथ । नाहीं न त्यासी म्हणसी कदा ॥७॥
आपण भक्तवत्सल लक्ष्मीपती आहात असे संतांनी नेहमी सांगितले असून आपण भक्तांचे मनोरथ पूर्ण करताना त्यांना कधीही नाही म्हणत नाही.
त्या आपुल्या ब्रीदासी । जाग आतां हृषीकेशी ।
दासगणू लागला पायांसी । अभय असूं दे पांडुरंगा ॥८॥
हे हृषीकेशी, आता आपल्या त्या ब्रीदाची आठवण ठेवा; हा दासगणू आपल्या पाया पडत असून, हे पांडुरंगा, मला अभय द्यावे.
गजाननाचे परम भक्त । होते कांहीं अकोल्यांत ।
तयाचीया सदनाप्रत । हमेशा यावें समर्थांनीं ॥९॥
अकोला शहरात गजानन महाराजांचे काही निस्सीम भक्त राहत होते, त्यामुळे समर्थांचे त्यांच्या घरी वारंवार येणे-जाणे होत असे.
चापडगांवचे बापु कृष्ण । खटाऊ शेटचें कुटुंब जाण ।
गोडू लालाचा नंदन । बच्चुलाल नाम ज्याचें ॥१०॥
चापडगावचे बापू कृष्ण, खटाव शेठ यांचे कुटुंब तसेच गोडू लालाचा मुलगा बच्चूलाल ही त्या भक्तांपैकी काही प्रमुख नावे होती.
जीजीबाई पंडित । आणीकही होते बहुत ।
त्यांचीं नांवें तुम्हांप्रत । किती सांगूं विबुध हो ॥११॥
जीजीबाई पंडित यांच्यासह आणखीही अनेक भक्त होते; श्रोतेहो, त्या सर्वांची नावे मी किती म्हणून सांगावीत?
एके वेळीं अकोल्यांत । आले गजानन स्वामी समर्थ ।
खटाऊच्या गिरणींत । मुक्काम त्यानें ठेविला ॥१२॥
एका प्रसंगी स्वामी गजानन महाराज अकोल्याला आले असता त्यांनी खटाव यांच्या गिरणीमध्ये आपला मुक्काम ठेवला होता.
एक भक्त मलकापुरीं । विष्णूसा नामें निर्धारी ।
त्याच्या वाटलें अंतरीं । समर्थ आणावें मलकापुरा ॥१३॥
मलकापूर येथे विष्णूसा नावाचा एक निष्ठावंत भक्त राहत होता, त्याच्या मनात समर्थांना मलकापूरला घेऊन जावे अशी तीव्र इच्छा निर्माण झाली.
त्यानें आमंत्रणाचा वशिला । भास्कराच्या द्वारें लाविला ।
हाच भास्कर होता झाला । समाधिस्थ अडगांवीं ॥१४॥
त्यासाठी त्याने अकोल्यात महाराजांजवळ असलेल्या भास्कर पाटलांमार्फत निमंत्रणाचा आग्रह धरला; हेच भास्कर पुढे अडगाव येथे समाधिस्थ झाले.
तो त्या वेळीं होता जवळ । करी कारभार अंगें सकळ ।
विष्णूसाला होतें बळ । याच भास्कर पाटलाचें ॥१५॥
भास्कर पाटील त्या वेळी सदैव महाराजांच्या सेवेत राहून सर्व कारभार पाहत असल्याने विष्णूसाला त्यांचाच मोठा आधार वाटत होता.
भास्कर म्हणे मलकापुरीं । चला समर्था लवकरी ।
भक्त विष्णूसाच्या घरीं । बोलावण्यास आला तो ॥१६॥
भास्कर समर्थांना म्हणाले, "मलकापूरचा भक्त विष्णूसा आपल्याला बोलावण्यासाठी आला असून आपण त्वरित त्याच्या घरी चलावे."
मनोरथ येथील भक्तांचे । तुम्हीं पुरविले असती साचे ।
आतां मलकापुरीचे । लोक वाट पहाती ॥१७॥
येथील सर्व भक्तांच्या मनोकामना आपण पूर्ण केल्या आहेत, आता तिकडे मलकापूरचे भाविक आपली आतुरतेने वाट पाहत आहेत.
तईं समर्थ म्हणाले भास्करा । सध्यांच मी मलकापुरा ।
येत नाहीं जाण खरा । तूं आग्रह करुं नको ॥१८॥
तेव्हा समर्थ म्हणाले, "भास्करा, मी आत्ता लगेच मलकापूरला येणार नाही हे नक्की समज, त्यामुळे तू उगाच हट्ट धरू नकोस."
फार आग्रह करशील । तरी फजीत पावशील ।
याचा विचार करी खोल । मी न बोललों कांहीं तरी ॥१९॥
तू जर फार आग्रह धरलास तर शेवटी तुझीच फजिती होईल; याचा तू शांतपणे विचार कर, नंतर मला बोल लावू नकोस.
दोरीसी दिधल्या फार ताण । ती मध्येंच तुटतसे जाण ।
मी न हलणार येथून । तूं या फंदांत पडूं नको ॥२०॥
दोरीला अति ताण दिला की ती मधेच तुटून जाते; मी इथून अजिबात हलणार नाही, त्यामुळे तू या भानगडीत पडू नकोस.
भास्कर बोले त्यावरी । कांहीं असो मलकापुरीं ।
चला विष्णूसाचे घरीं । हीच विनंति गुरुराया ! ॥२१॥
त्यावर भास्कर म्हणाला, "काहीही झाले तरी आपण विष्णूसाच्या घरी मलकापूरला चलावे, हीच माझी चरणी नम्र प्रार्थना आहे."
मी तुमचा लाडका । मसी धक्का देऊं नका ।
मी भरंवसा दिला देखा । तुम्हां घेऊनि येण्याचा ॥२२॥
मी आपला लाडका सेवक असल्याने माझा असा अनादर करू नका; कारण मी आपल्याला घेऊन येण्याचा शब्द त्यांना दिला आहे.
ती प्रतिज्ञा माझी पुरी । तुम्हीं करावी आज खरी ।
चला आतां स्टेशनावरी । गाडींत बसायाकारणें ॥२३॥
माझी ती प्रतिज्ञा आज आपणच पूर्ण करावी आणि गाडीत बसण्यासाठी आता लगेच स्टेशनकडे चलावे.
ऐसा आग्रह करुन । घेऊन आला गजानन ।
मलकापुराकारण । न्यावयासी श्रोते हो ! ॥२४॥
अशा प्रकारे अतोनात हट्ट करून भास्कर गजानन महाराजांना मलकापूरला नेण्यासाठी घेऊन आला.
भास्करानें विनवणी । स्टेशनमास्तरा करोनी ।
बारा जणांचा डबा त्यांनीं । खाली करविला संतास्तव ॥२५॥
भास्कराने स्टेशनमास्तरांना कळकळीची विनंती करून साधूंच्या एकांतासाठी बारा जणांचा एक संपूर्ण डबा रिकामा करून घेतला.
महाराज तैसेंच बैसले । ते न कांहीं बोलले ।
जागेवरुन नाहीं उठले । गाडी सुटेपर्यंत ॥२६॥
महाराज त्या डब्यात शांतपणे बसून राहिले, काहीही बोलले नाहीत आणि गाडी सुटेपर्यंत आपल्या जागेवरून जराही उठले नाहीत.
तों गाडी सुटण्याचा । घंटा झाला अखेरीचा ।
डोळा चुकवून भास्कराचा । लीला केली ऐशा रीतीं ॥२७॥
गाडी सुटण्याची शेवटची घंटा होताच समर्थांनी भास्कराची नजर चुकवून एक अद्भुत लीला केली.
जो डबा मोकळा केला । तो त्यांनीं सोडून दिला ।
योगीराज जाऊन शिरला । बायकांच्या डब्यामध्यें ॥२८॥
त्यांच्यासाठी जो स्वतंत्र डबा रिकामा करून घेतला होता तो सोडून, योगीराज थेट महिलांच्या डब्यात जाऊन बसले.
आधींच मूर्ति दिगंबर । स्त्रिया घाबरल्या असती फार ।
त्यांनीं वर्दी अखेर । दिली असे पोलिसाला ॥२९॥
ते आधीच दिगंबर अवस्थेत असल्याने डब्यातील स्त्रिया फार घाबरल्या आणि त्यांनी अखेर पोलिसांकडे जाऊन तक्रार केली.
पोलिसाचा अधिकारी । तेथें आला सत्वरीं ।
महाराजाला धरुन करीं । खालीं ओढूं लागला ॥३०॥
रेल्वे पोलिसांचा एक अधिकारी तातडीने तिथे आला आणि महाराजांचा हात धरून त्यांना खाली ओढू लागला.
अरे वेडया नंग्या पीरा । अक्कल कैसी तुज ना जरा ।
बायकांच्या डब्यांत खरा । येऊन कैसा बैसलास ? ॥३१॥
तो म्हणाला, "अरे वेड्या नग्न फकिरा, तुला जराही अक्कल नाही का; तू थेट महिलांच्या डब्यात येऊन कसा काय बसलास?"
हिसडा देऊन त्याच्या हाता । तेथेंच बसले तत्त्वतां ।
अधिकार्‍याची भीति चित्ता । मुळीं न त्यांच्या वाटली ॥३२॥
महाराजांनी त्याच्या हाताला एक हिसका दिला आणि ते तिथेच ठाम बसून राहिले; त्यांना त्या अधिकाऱ्याचे अजिबात भय वाटले नाही.
मग तो अधिकारी भला । स्टेशन मास्तराकडे गेला ।
म्हणे डब्यापासीं आतां चला । बायकाच्या माझ्यासवें ॥३३॥
त्यानंतर तो अधिकारी स्टेशनमास्तरांकडे गेला आणि महिलांच्या डब्यापाशी आपल्यासोबत येण्यास सांगितले.
दोघे डब्याजवळ आले । तों मास्तरानें पाहिलें ।
योगीराज बसलेले । बायकांच्या डब्यांत ॥३४॥
दोघेही त्या डब्याजवळ आले, तेव्हा खुद्द स्टेशनमास्तरांनी पाहिले की योगीराज महिलांच्या डब्यात बसलेले आहेत.
मास्तर पोलिसाच्या अधिकार्‍याला । ऐशा रीतीं बोलला ।
तुम्ही जाऊं द्यावें याला । याच डब्यांत बसून ॥३५॥
स्टेशनमास्तर त्या पोलीस अधिकाऱ्याला म्हणाले, "तुम्ही त्यांना याच डब्यात बसून पुढे जाऊ द्यावे."
हा आहे संत थोर । चालता बोलता ईश्वर ।
याच्या हातें न होणार । गुन्हा तो केव्हांही ॥३६॥
हे एक थोर सिद्ध संत आणि चालते-बोलते ईश्वर आहेत, यांच्या हातून कधीही कोणताही गुन्हा घडणे शक्यच नाही.
तें ऐकून अधिकारी । बोलता झाला ऐशापरी ।
मी दिली आहे तार खरी । येविषयीं वरिष्ठाला ॥३७॥
ते ऐकून पोलीस अधिकारी म्हणाला, "मी या घटनेविषयी वरिष्ठांना अगोदरच तार पाठवून कळवले आहे."
आतां माझ्या हातांत । कांहीं न राहिलें यत्किंचित ।
मीं वर्दी दिली तुम्हांप्रत । तुम्ही वाटेल तें करा ॥३८॥
आता माझ्या हातात काहीही उरलेले नाही; मी आपल्याला वर्दी दिली असून आता आपल्याला योग्य वाटेल तो निर्णय घ्यावा.
स्टेशनमास्तरांनीं । आपली टोपी काढूनी ।
बहु आदर दाखवोनी । विनंती केली महाराजा ! ॥३९॥
तेव्हा स्टेशनमास्तरांनी डोक्यावरील टोपी काढून अत्यंत आदराने हात जोडून महाराजांना नम्र विनंती केली.
तुम्हीं खालीं उतरावें । माझें एवढें ऐकावें ।
कायद्याचें आणावें । प्रयोजन आपुल्या मानसीं ॥४०॥
महाराज, आपण खाली उतरावे आणि माझे एवढे ऐकून कायद्याच्या मर्यादेचा मनात विचार करावा.
महाराज उतरले खालतीं । पुढें खटला भरला त्यांचेवरती ।
कायद्याप्रमाणें निश्चिती । जठार साहेबासमोर ॥४१॥
त्यानंतर महाराज खाली उतरले; परंतु कायद्यानुसार पुढे जठार साहेबांच्या न्यायालयात त्यांच्यावर रीतसर खटला भरण्यात आला.
त्यांनीं फिर्याद घेतली । त्याची तारीख नेमली ।
शेगांवावरती भली । चौकाशीची श्रोते हो ! ॥४२॥
न्यायाधीशांनी ती फिर्याद दाखल करून घेतली आणि शेगाव येथे प्रत्यक्ष खटल्याची चौकशी करण्याची तारीख निश्चित केली.
बापुसाहेब जठार । आले शेगांवाच्यावर ।
डाक बंगल्यांत झाले स्थिर । करण्या चौकशी खटल्याची ॥४३॥
बापूसाहेब जठार खटल्याची चौकशी करण्यासाठी शेगावला आले आणि तिथल्या डाक बंगल्यात मुक्कामी राहिले.
व्यकंटराव देसाई । अकोल्याचे होते पाही ।
तेही आले ते ठाईं । कांहीं कामानिमित्त ॥४४॥
अकोल्याचे प्रख्यात वकील व्यंकटराव देसाई हेही काही कामाच्या निमित्ताने योगायोगाने त्याच वेळी तिथे आले.
महाराजांच्या खटल्याची । गांवीं पुकार झाली साचि ।
म्हणून मंडळी शेगांवाची । फार मिळाली बंगल्यावर ॥४५॥
महाराजांवर खटला भरल्याची बातमी गावात वाऱ्यासारखी पसरल्यामुळे डाक बंगल्याभोवती शेगावातील लोकांची मोठी गर्दी जमली.
तैं देसाई म्हणती जठरास । आज कोणता खटला विशेष ।
तुम्हांपुढें आहे खास । म्हणून मिळाले लोक हे ॥४६॥
तेव्हा देसाई यांनी जठार साहेबांना विचारले, "आज आपल्यासमोर असा कोणता विशेष खटला आहे, ज्यासाठी एवढे लोक जमा झाले आहेत?"
जठार म्हणाले त्यातें । याचें कारण तुम्हांतें ।
कैसें न कळलें ? वाटतें । हेंच मला आश्चर्य ! ॥४७॥
जठार म्हणाले, "याचे कारण तुम्हाला कसे ठाऊक नाही, याचेच मला मोठे नवल वाटते."
तुमचे स्वामी गजानन । नंगे फिरती म्हणून ।
पोलिसांनीं भरुन । हा खटला पाठविला ॥४८॥
तुमचे स्वामी गजानन महाराज विवस्त्र फिरतात म्हणून पोलिसांनी त्यांच्याविरुद्ध हा खटला दाखल करून पाठवला आहे.
त्या खटल्याची चौकशी । होणार आहे आज दिवशीं ।
म्हणून वाटतें ऐसें मसी । लोक हे जमले असावेत ॥४९॥
त्याच खटल्याची आज चौकशी होणार असल्यानेच बहुधा हा लोकसमुदाय इथे जमा झाला असावा.
हें ऐकतां भाषण । व्यकंटराव झाले खिन्न ।
बोलते झाले कर जोडून । खटला हा न चालवावा ॥५०॥
हे ऐकताच व्यंकटराव अत्यंत खिन्न झाले आणि हात जोडून म्हणाले, "आपण हा खटला अजिबात चालवू नये."
श्रीगजानन साधूची। योग्यता आहे थोर साची ।
मी मूर्ति भगवंताची । आहे पाहा प्रत्यक्ष ॥५१॥
संत गजानन महाराजांची योग्यता अत्यंत थोर असून ते साक्षात परमेश्वराचे प्रत्यक्ष सगुण रूप आहेत.
तो विदेही पुरुष जाणा । बंधन त्याला कशाचें ना ।
तो योग्यांचा योगीराणा । वंदनीय अवघ्यांतें ॥५२॥
ते पूर्णपणे विदेही महापुरुष असल्याने त्यांना संसारातील कसलेही नियम लागू पडत नाहीत; ते सर्व योग्यांचे योगीराज आणि सर्वांना वंदनीय आहेत.
खटला भरला हीच केली । पोलिसांनीं चूक भली ।
ती पाहिजे दुरुस्त झाली । आज आपुल्या करानें ॥५३॥
पोलिसांनी त्यांच्यावर खटला भरून फार मोठी चूक केली आहे, ती आपण स्वतःच्या अधिकारात आजच दुरुस्त करावी.
जठार म्हणती वकिलाला । तुम्ही जाणतां कायद्याला ।
याचा पाहिजे होता केला । विचार तो पोलिसांनीं ॥५४॥
जठार वकिलांना म्हणाले, "तुम्ही कायद्याचे जाणकार आहात, हा सर्व विचार पोलिसांनी आधीच करायला हवा होता."
कारकुना म्हणती बोलावणें । धाडा गजाननाकारणें।
तें ऐकून एक त्यानें । जवान पोलिस पाठविला ॥५५॥
त्यानंतर जठार यांनी कारकुनाला महाराजांना बोलावून आणण्यास सांगितले, तेव्हा त्याने एका धष्टपुष्ट पोलीस शिपायाला पाठवले.
तो येऊन समर्थासी । म्हणे चला आतां कचेरीसी ।
अधिकार्‍यानें तुम्हांसी । मज धाडिलें बोलावण्या ॥५६॥
तो शिपाई समर्थांजवळ आला आणि म्हणाला, "अधिकाऱ्याने मला बोलावण्यासाठी पाठवले असून आता लगेच कचेरीत चला."
बर्‍या बोलानें चलावें । फजितीस ना करुन घ्यावें ।
ना तरी मला लागेल न्यावें । तुमच्या हाता धरुन ॥५७॥
शहाण्यासारखे सरळ चालावे आणि स्वतःची फजिती करून घेऊ नये; नाहीतर मला आपला हात धरून ओढत न्यावे लागेल.
तईं वदले गजानन । आम्ही न उठूं येथून ।
तुझें पहातों शिपाईपण । ये धरीं माझ्या करा ॥५८॥
तेव्हा महाराज म्हणाले, "आम्ही इथून उठणार नाही; तू तुझा शिपाईगिरीचा रुबाब कसा दाखवतोस ते पाहतो, ये आणि धर माझा हात."
शिपायाचा हात धरिला । तो ना सुटे किमपि त्याला ।
रक्तप्रवाह बंद झाला । त्या दाबाच्या योगानें ॥५९॥
महाराजांनी त्या शिपायाचा हात असा काही धरला की त्याला तो सोडवता येईना आणि हातावरील दाबाने त्याचा रक्तप्रवाहच बंद पडला.
हातासी लागली कळ । जीव झाला व्याकुळ ।
करुं लागला तळमळ । शिपाई तो त्याच ठाईं ॥६०॥
हातात तीव्र कळ निघाल्याने शिपायाचा जीव व्याकुळ झाला आणि तो तिथेच तडफडू लागला.
शिपायासी वेळ झाला । म्हणून पाठविलें वकिलाला ।
त्या व्यंकटराव देसायाला । समर्थासी आणावया ॥६१॥
शिपायाला फार वेळ झाला म्हणून जठारांनी वकील व्यंकटराव देसाई यांना समर्थांना सन्मानाने आणण्यासाठी पाठवले.
जठार म्हणती तुम्हीं जावें । समर्थासी घेऊन यावें ।
लोकांसी न जमूं द्यावें । बंगल्याभोंवतीं निरर्थक ॥६२॥
जठार म्हणाले, "तुम्ही स्वतः जाऊन समर्थांना घेऊन या आणि बंगल्याभोवती विनाकारण लोकांना गर्दी करू देऊ नका."
इतक्यांत आला समाचार । पोलिसाचा धरला कर ।
बसविला एक्या जागेवर । महाराजांनीं सहज लीलें ॥६३॥
इतक्यात तिथे निरोप आला की महाराजांनी त्या पोलिसाचा हात लीलया पकडून त्याला एकाच जागी जखडून ठेवले आहे.
मग देसाई तेथें आले । त्यांच्या भक्तासी बोलले ।
या वेळीं नेसविलें । पाहिजे समर्थां धोतर ॥६४॥
मग देसाई तिथे आले आणि त्यांनी समर्थांच्या भक्तांना सुचवले की या वेळी महाराजांना धोतर नेसवायला हवे.
ऐसी सल्ला मिळतांक्षणीं । धोतर नेसविलें भक्तांनीं ।
तें टाकिलें सोडोनी । समर्थांनीं रस्त्यांत ॥६५॥
हा सल्ला मिळताच भक्तांनी महाराजांना धोतर नेसवले, परंतु रस्त्यात चालताना समर्थांनी ते लगेच सोडून दिले.
गेले नागवे कचेरीस । सवें होतां भास्करशिष्य ।
जठारांनीं पाहतां त्यास । दिली खुर्ची बसावया ॥६६॥
समर्थ दिगंबर अवस्थेतच कचेरीत गेले आणि सोबत भास्कर शिष्य होता; जठारांनी त्यांना पाहताच आदराने बसण्यासाठी खुर्ची दिली.
या महाराज बसा येथ । तुम्ही नागवे गांवांत ।
कां फिरतां सदोदित । हें कांहीं बरें नव्हे ॥६७॥
जठार म्हणाले, "महाराज, इथे बसा; पण तुम्ही गावात असे सदैव विवस्त्र का फिरता, हे काही योग्य नाही."
नागवें फिरणें हाच गुन्हा । कायद्यांनीं ठरविला जाणा ।
म्हणून विनंति आपणा । द्या हें सोडून नंगेपण ॥६८॥
असे उघडे फिरणे हा कायद्याने गुन्हा ठरवला आहे, म्हणून माझी आपल्याला विनंती आहे की हे नग्न राहणे सोडून द्यावे.
ऐसें जठारांचें भाषण । घेतलें स्वामींनीं ऐकून ।
आणि केलें हास्य वदन । उत्तर त्यासी द्यावया ॥६९॥
जठारांचे हे बोलणे ऐकून स्वामींनी केवळ मंद स्मितहास्य केले आणि त्यांना मार्मिक उत्तर दिले.
तुला काय करणें यासीं । चिलीम भरावी वेगेंसी ।
उगीच नसत्या गोष्टीशीं । महत्त्व न यावें निरर्थक ॥७०॥
तुला या गोष्टीशी काय करायचे आहे, त्यापेक्षा तू आधी झटकन चिलीम भरून आण; अशा नको त्या गोष्टींना उगाच मोठे महत्त्व देऊ नकोस.
तें ऐकतां भाषण । जठार गेले विरघळोन ।
जनरीतीचें याला भान । मुळींच नाहीं राहिलें ॥७१॥
हे ऐकून जठार अंतर्बाह्य विरघळले आणि त्यांच्या लक्षात आले की या महापुरुषाला लौकिक जगताचे जराही भान उरलेले नाही.
हा वृषभदेव भागवतीचा । किंवा शुकाचार्य साचा ।
किंवा वामदेवाचा । हा दुसरा अवतार ॥७२॥
हा भागवत पुराणातील ऋषभदेव असावा, किंवा साक्षात शुकाचार्य असावेत, अथवा हा वामदेवाचाच दुसरा अवतार असावा.
हा निजानंदीं सदा रत । खचित आहे जीनन्मुक्त ।
नये लावितां याप्रत । गुन्हा विचारें केव्हांही ॥७३॥
हे सदैव आत्मस्वरूपात मग्न असणारे साक्षात जीवन्मुक्त संत असल्याने यांच्यावर कोणत्याही कायद्याचा गुन्हा लावणे योग्य नाही.
जेवीं अग्नीचा अग्नीपणा । अग्नि सोडीत नसे जाणा ।
परी अग्निहोत्र्यांना । कुंडांत ठेवणें भाग त्यासी ॥७४॥
ज्याप्रमाणे अग्नी आपला जाळण्याचा मूळ स्वभाव कधी सोडत नाही, तरीही अग्निहोत्री पुरुषाला त्याला होमकुंडातच मर्यादित ठेवावे लागते;
अग्निदेव म्हणोन । ठेविल्या कुंडावांचून ।
तो करील दग्ध सदन । हा दोष त्याचा नसे ॥७५॥
अग्नी साक्षात देव आहे म्हणून त्याला कुंडात न ठेवल्यास तो घराचा दाह करेल, यात अग्नीचा काही दोष नसतो;
तैसें याचें नागवेपण । आहे अग्निचे समान ।
म्हणून याचा शिष्यगण । आहे अपराधी येविषयीं ॥७६॥
त्याचप्रमाणे महाराजांची ही विवस्त्र अवस्था अग्नीसमान प्रखर असल्याने, या बाबतीत त्यांचा शिष्यवर्गच दोषी आहे.
वस्त्ररुपी कुंडाठायीं । जरी हा ठेविला असतां पाही ।
तरी हरकत नव्हती कांहीं । सर्वांस सुखद होतें तें ॥७७॥
वस्त्ररूपी मर्यादेच्या कुंडात जर यांना नीट ठेवले असते तर काहीच अडचण झाली नसती आणि सर्वांनाच ते सुखद झाले असते.
ऐसा विचार पूर्ण केला । जठरांनीं चित्तीं भला ।
आणि हुकूम फर्माविला । त्यांनीं पुढीलप्रमाणें ॥७८॥
असा संपूर्ण विचार करून जठार साहेबांनी पुढीलप्रमाणे निकाल दिला.
महाराज मूळचे जीवन्मुक्त । त्या ठेवणें व्यवस्थित ।
भास्कराचें काम सत्य । होतें न तें केलें त्यांनीं ॥७९॥
महाराज हे मुळातच विदेही जीवन्मुक्त असल्याने त्यांना व्यवस्थित ठेवणे हे भास्कराचे कर्तव्य होते, जे त्याने पाळले नाही.
म्हणून मीं भास्कराला । पांच रुपये दंड केला ।
ऐसा खटल्याचा निकाल झाला । जठारापुढें शेगांवीं ॥८०॥
म्हणून मी या प्रकरणात भास्कराला पाच रुपये दंड ठोठावत आहे, असा त्या खटल्याचा निकाल शेगावात जठारांसमोर लागला.
समर्थ म्हणाले भास्करासी । पुन्हा ऐशा आग्रहासी ।
करशील कां सांग मशीं । निज फजिती करुन घ्याया ? ॥८१॥
समर्थ भास्कराला म्हणाले, "स्वतःची अशी फजिती करून घेण्यासाठी तू पुन्हा असा अवाजवी हट्ट करशील का सांग बरे?"
भास्कर कांहीं न बोलला । मौन धरुन राहिला ।
तेथोन मंडळींनीं केला । ऐशा प्रकारें विचार ॥८२॥
भास्कर त्यावर काहीच बोलला नाही आणि पूर्णपणे गप्प राहिला; त्यानंतर भाविकांनी एकत्र येऊन असा निर्णय घेतला.
समर्थासी अग्निरथीं । न बसवा येथून कल्पांतीं ।
विनाकारण कटकटी होती । तें कांहीं बरें नव्हे ॥८३॥
विनाकारण त्रासाच्या कटकटी निर्माण होत असल्याने यापुढे समर्थांना आगगाडीत कधीही बसवायचे नाही.
हा क्रम कित्येक दिवस । चालला असे शेगांवास ।
भक्त बैलाच्या गाडीस । बसवूं लागले महाराजा ॥८४॥
त्यानंतर कित्येक दिवस हाच नियम पाळत भाविक महाराजांना नेहमी बैलगाडीत बसवून घेऊन जात असत.
या रीतीं अकोल्यासी । आले एकदां पुण्यराशी ।
बापुरावाच्या सदनासी । जाऊनियां उतरले ॥८५॥
अशाच रीतीने ते पुण्यपुरुष एकदा अकोल्याला आले आणि बापूराव यांच्या घरी जाऊन उतरले.
याच वेळीं यवन जातीचा । साधु महताबशा नांवाचा ।
होता कुरुम गांवीं साचा । मूर्तिजापुरा सन्निध ॥८६॥
त्याच काळात मूर्तिजापूरजवळील कुरुम या गावी महताबशाह नावाचा एक मुस्लिम फकीर संत राहत होता.
त्यानें बापुरावाप्रती । सांगितलें होतें ऐशा रीतीं ।
जेव्हां समर्थ अकोल्यास येती । तेव्हां आम्हां कळवावें ॥८७॥
त्याने बापूरावांना आधीच सांगून ठेवले होते की जेव्हा समर्थ अकोल्याला येतील, तेव्हा मला नक्की कळवावे.
अकोल्यांत आल्यावर । श्रीगजानन साधुवर ।
बापुरावानें सत्वर । मनुष्य धाडिला कुरुमासी ॥८८॥
गजानन महाराज अकोल्यात आल्यावर बापूरावांनी कुरुमला त्वरित एक माणूस निरोप घेऊन पाठवला.
तों ऐशा रीतीं घडून आलें । महातबशा येण्या निघाले ।
अकोल्यास याया भले । समर्थासी भेटावया ॥८९॥
तोच इकडे महताबशाह स्वतःहूनच समर्थांना भेटण्यासाठी अकोल्याला येण्यास निघाले होते.
अकोल्याचा मनुष्य । मध्यें भेटला रस्त्यास ।
जो आला होता न्यावयास । महताबशाकारणें ॥९०॥
अकोल्याहून महताबशाहांना आणण्यासाठी निघालेला माणूस त्यांना वाटेतच भेटला.
तो मनुष्य भेटतांक्षणीं । कीं पुसूं लागले मधुरवचनीं ।
त्या मनुष्यालागुनी । महताबशा श्रोते हो ! ॥९१॥
तो माणूस भेटताच महताबशाह अत्यंत गोड आवाजात त्याला प्रेमाने विचारू लागले.
तूं न जावें कुरुमाला । बैस आमच्या गाडीला ।
आपण जाऊं स्टेशनाला । मीच आहे महताबशा ॥९२॥
तू कुरुमला न जाता आमच्या गाडीत बस, आपण स्टेशनला जाऊया; महताबशाह तो मीच आहे.
पाहा संत आल्याचें वर्तमान । कळलें संतालागून ।
कोणी न सांगतां जाण । त्रिकालज्ञ ते खरोखरी ॥९३॥
पाहा, कोणीही न सांगता एका संताला दुसऱ्या संताचे आगमन आधीच समजले; कारण ते दोघेही खरोखर त्रिकालज्ञ होते.
महताबशाच्या संगातें । दोन चार यवन होते ।
अवघे येऊन सदनातें । उतरले बापुरावाच्या ॥९४॥
महताबशाहांच्या सोबत दोन-चार मुस्लिम सहकारी होते आणि ते सर्वजण मिळून बापूरावांच्या घरी आले.
दुसरे दिवशीं प्रातःकाळा । महताबशा होता जेथें बसला ।
महाराज आले तया स्थळा । निजलीलें करुन ॥९५॥
दुसऱ्या दिवशी सकाळी महताबशाह ज्या ठिकाणी बसले होते, तिथे महाराज आपल्या सहज लीलेने आले.
महताबशाचे धरुन केंस । समर्थांनीं ताडिलें त्यास ।
त्या ताडण्याचा उद्देश । हाच होता विबुध हो ! ॥९६॥
महाराजांनी महताबशाहांचे केस धरून त्यांना मारले, त्यामागे एक विशेष गूढ उद्देश होता.
यवनजातींत जन्मून । कांहीं न केला उपयोग जाण ।
यवनाचें आंडदांडपण । नाहीं अजून गेलें रे ॥९७॥
महाराज म्हणाले, "मुस्लिम समाजात जन्म घेऊनही तू त्याचा काहीच उपयोग केला नाहीस; लोकांचा उद्धटपणा अजूनही गेला नाही."
या आडदांडपणांनीं । तत्त्वघात होईल जाणी ।
मृत्युलोकींचे अवघे प्राणी । चिंताग्रस्त होतील ॥९८॥
या उद्धट वृत्तीमुळे सत्याचा घात होईल आणि या जगातील सर्व सामान्य लोक चिंताग्रस्त होतील.
तुझें महताब आहे नांव । त्याची काय आठवण ठेव ।
दोषरुपी तमा वाव । तुझ्यापुढें मिळूं नये ॥९९॥
तुझे नाव 'महताब' म्हणजे चंद्र आहे, त्याचे भान ठेव; तुझ्यासमोर द्वेषरूपी अंधाराला जागा मिळता कामा नये.
हा द्वेषरुपी अंधार । वाढत चालला वरचेवर ।
याची नाहीं तुला खबर । म्हणून तुजला ताडिलें ॥१००॥
हा द्वेषाचा अंधार समाजात सतत वाढत चालला आहे आणि याचे तुला भान नाही, म्हणूनच मी तुला मारले.
ऐसा मिळतां इशारा । महताबशातें तोषला खरा ।
साधूच साधूच्या अंतरा । जाणताती निःसंशय ॥१॥
हा गूढ इशारा मिळताच महताबशाह मनातून अत्यंत तृप्त झाले; कारण एका संताचे अंतःकरण केवळ दुसरा संतच जाणू शकतो.
जेव्हां महताबशा तें ताडिलें । तईं संगतीचे यवन भले ।
कावरेबावरे होते झाले । तो प्रकार पाहून ॥२॥
महाराजांनी महताबशाहांना मारलेले पाहून सोबत आलेले मुस्लिम सहकारी मात्र अत्यंत घाबरून गेले.
महताबशा बोलला त्यासी । तुम्ही न राहावें ।
आम्हांपासीं । जावें निघून कुरुमासी । हेंच आहे उत्तम ॥३॥
महताबशाह त्यांना म्हणाले, "तुम्ही आता माझ्यासोबत थांबू नका, सरळ कुरुमला परत जाणेच योग्य आहे."
शेख कडू शिवाय जाण । गेले चौघे निघून ।
तो द्यावयासी आमंत्रण । बच्चुलाल पातला ॥४॥
शेख कडू वगळता बाकीचे चौघे निघून गेले; तोच बच्चूलाल समर्थांना भोजनाचे आमंत्रण देण्यासाठी तिथे आला.
म्हणे उद्यां दयाघना ! । यावें तुम्हीं भोजना ।
या दासाचिया सदना । हीच आहे विनंति ॥५॥
तो म्हणाला, "हे दयाघना, उद्या आपण माझ्या घरी भोजनासाठी यावे, हीच या दासाची नम्र प्रार्थना आहे."
दुसरे दिवशीं तांग्यांत । बसवूनी समर्थाप्रत ।
मोठया थाटांनीं मिरवीत । निज सदना आणिलें ॥६॥
दुसऱ्या दिवशी समर्थांना मोठ्या थाटामाटाने तांग्यात बसवून मिरवणुकीने बच्चूलालच्या घरी आणले गेले.
परी समर्थ तांग्याखालीं । उतरले नाहींत मुळीं ।
तेणें मंडळी चिंतावली । म्हणे कां ना उतरती हे ॥७॥
परंतु समर्थ तांग्यातून खाली उतरलेच नाहीत, त्यामुळे हे खाली का उतरत नाहीत या चिंतेत सर्व लोक पडले.
तसाच तांगा नेला परत । बापुरावाच्या सदनाप्रत ।
मंडळी पडली घोटाळ्यांत । समर्थें ऐसें कां केलें ? ॥८॥
शेवटी तांगा तसाच परत बापूरावांच्या घराजवळ नेण्यात आला आणि समर्थांनी असे का केले या गोंधळात सर्वजण पडले.
काल आमंत्रण घेतलें । आज तांग्याखालीं न उतरले ।
याचें कारण शोधिते झाले । आपापल्या बुद्धीनें ॥९॥
काल आमंत्रण स्वीकारले आणि आज तांग्यातून खाली उतरले नाहीत, याचे कारण प्रत्येक जण आपापल्या परीने शोधू लागला.
त्यात होता एक धूर्त । तो बोलला अवघ्यांप्रत ।
मला समजलें इंगित । या गोष्टीचें ये वेळां ॥११०॥
त्यात एक चतुर गृहस्थ होता, तो सर्वांना म्हणाला की मला या गोष्टीचे मर्म आता समजले आहे.
महताबशाला वगळीलें । म्हणून महाराज नाहीं उतरले ।
भोजनाचें कां न केलें । महताबशाला आमंत्रण ॥११॥
महताबशाहांना वगळले म्हणूनच महाराज खाली उतरले नाहीत; तुम्ही भोजनाचे आमंत्रण त्यांना का दिले नाही?
आतां घेऊन दोघांसी । बसून एका तांग्यासी ।
म्हणजे ते निश्चयेंसी । उभयतांही येतील ॥१२॥
आता दोघांनाही एकाच तांग्यात एकत्र बसवून आणले, तर ते दोघेही नक्की भोजनास येतील.
तेंच वाक्य खरें झालें । दोघांलाही मिरवीत नेलें ।
महताबशाला उतरविलें । मंदिराजवळील थेटरांत ॥१३॥
त्याचे ते बोलणे तंतोतंत खरे ठरले; दोघांनाही सन्मानाने आणून महताबशाहांना मंदिरासमोरील नाट्यगृहात उतरवले.
श्रीरामाच्या मंदिरीं । गजाननाची उतरली स्वारी ।
परी तेही गेले अखेरी । उठोनियां थेटरांत ॥१४॥
गजानन महाराज श्रीराम मंदिरात उतरले, परंतु तेही लगेच तिकडून उठून थेट त्या नाट्यगृहात निघून गेले.
अवघ्यांचीं झालीं भोजनें । मग महताबशा लोकांस म्हणे ।
मला तुम्ही तिकिट देणें । पंजाबचें काढून ॥१५॥
सर्वांचे भोजन झाल्यावर महताबशाह लोकांना म्हणाले, "मला पंजाबला जाण्यासाठी आगगाडीचे तिकिट काढून द्या."
तैं शेख कडू बोलला । त्या महताबशा फकिराला ।
तुम्ही कुरुमच्या मशीदीला । टाकून कैसें जातां हो ? ॥१६॥
तेव्हा शेख कडू त्या फकिराला म्हणाला, "कुरुमची मशिदीचे काम अर्धवट सोडून आपण कसे काय जात आहात?"
ती मशीद बांधून । पंजाबाशीं जावें आपण ।
काम अर्धें टाकून । जाणें उचित नसे तुम्हां ॥१७॥
ती मशीद पूर्ण बांधून झाल्यावर मगच आपण पंजाबला जावे; असे अर्धवट काम सोडून जाणे आपल्याला शोभत नाही.
महताब शेख कडूशीं । बोलता झाला प्रेमेशीं ।
आग्रह करुं नका मशी । ये वेळीं निरर्थक ॥१८॥
महताबशाह शेख कडूशी अत्यंत प्रेमाने म्हणाले, "या वेळी असा व्यर्थ हट्ट करू नकोस."
गजाननाचा हुकूम झाला । मजसी पंजाबांत जाण्याला ।
आतां एक क्षणही या स्थळा । मी न राहूं शके हो ॥१९॥
मला पंजाबला जाण्याचा गजानन महाराजांचाच थेट आदेश झाला असून आता मी इथे एक क्षणही थांबू शकत नाही.
समर्थाच्या कृपेंकरुन । मशिदीचें काम पूर्ण ।
होईल हें माझें वचन । सत्य तुम्ही मानावें ॥१२०॥
समर्थांच्या कृपेने त्या मशिदीचे काम निर्विघ्नपणे पूर्ण होईल, हे माझे वचन तुम्ही सत्य माना.
धर्माविषयीं द्वैत । संताठाईं नसतें सत्य ।
तें अवघ्यां धर्माप्रत । समसमान मानिती ॥२१॥
संतांच्या मनात धर्माविषयी कोणताही भेद नसतो, ते सर्व धर्मांना समान दृष्टीने पाहतात.
खुळें देऊळ मशिदीची । तुम्ही नका वाढवूं साची ।
ती वाढतां दोघांची । आहे हानि होणार ॥२२॥
मंदिर आणि मशिदीचे हे अवास्तव भांडण तुम्ही उगीच वाढवू नका; ते वाढल्यास दोन्ही समाजांचे मोठे नुकसान होईल.
सामान देऊळ मशिदीचें । एकची आहे साचें ।
आकारानें भिन्नत्व त्याचें । मानून भांडूं नये हो ॥२३॥
मंदिर आणि मशीद बांधण्याचे साहित्य एकच असते; केवळ बाह्य आकारातील फरक पाहून आपापसात भांडू नये.
यवन तेवढा खुदाचा । आणि हिंदु काय भूताचा ? ।
पोक्त विचार करा याचा । मनुष्यपण टिकवावया ॥२४॥
मुस्लिम तेवढा देवाचा आणि हिंदू काय भुताचा आहे का; आपले माणूसपण टिकवण्यासाठी याचा शांतपणे विचार करा.
तरीच होईल कल्याण । हिंदु आणि मुसलमान ।
हीं एकाच देवापासून । निर्माण असती जाहले ॥२५॥
हिंदू आणि मुसलमान हे दोघेही एकाच ईश्वराची लेकरे असून, असा समभाव ठेवल्यासच सर्वांचे खरे कल्याण होईल.
धर्म बापा ज्याचा त्यांनीं । प्रिय मानावा प्राणाहूनी ।
परी विधर्म्यांच्या ठिकाणीं । अलोट प्रेम धरावें ॥२६॥
प्रत्येकाने आपला धर्म स्वतःच्या प्राणापेक्षाही प्रिय मानावा, परंतु परधर्मीयांविषयी मनात अलोट प्रेम बाळगावे.
हें न झालें जोंवरी । सौख्य लांब तोंवरी ।
जा मशीद होईल पुरी । गजाननाच्या कृपेनें ॥२७॥
जोपर्यंत असा सद्भाव निर्माण होत नाही तोपर्यंत समाजात सुख नांदणार नाही; आता जा, गजानन महाराजांच्या कृपेने मशीद पूर्ण होईल.
महताबशा निघून गेले । पुनः न इकडे परत आले ।
या गोष्टीचें पाहिजे केलें । मनन हिंदुयवनांनीं ॥२८॥
महताबशाह तेथून निघून गेले आणि पुन्हा इकडे परत आले नाहीत; या प्रसंगाचे हिंदू आणि मुस्लिमांनी सदैव चिंतन करावे.
पाहा महताबशाला जरी । ताडिते झाले साक्षात्कारी ।
परी द्वेष नव्हता अंतरीं । प्रेम अलोट होतें हो ॥२९॥
महाराजांनी महताबशाहांना बाहेरून मारले असले, तरी त्यांच्या अंतःकरणात त्यांच्याविषयी किंचितही द्वेष नसून अलोट प्रेम होते.
शाहालागीं घेतल्या । विना ।
भोजना न गेला योगीराणा । हे मुद्दे मनीं आणा । या गोष्टींचे श्रोते हो ! ॥१३०॥
त्या संताला सोबत घेतल्याशिवाय योगीराज स्वतः भोजनाला गेले नाहीत, हे मर्म श्रोत्यांनी लक्षात घ्यावे.
असो या बापुरावाची । कांता एक होती साची ।
तिला भानामतीची । बाधा होती विबुध हो ! ॥३१॥
असो, त्या बापूरावांच्या पत्नीला भानामतीचा अत्यंत भयंकर त्रास होत असे.
मळवट यावा घटकेंत । घटकेमाजीं कंठीं तात ।
घटकेमाजीं वस्त्रांप्रत । अग्नी तो लागावा ॥३२॥
एका क्षणात कपाळावर आपोआप मळवट भरला जाई, दुसऱ्या क्षणात गळ्यात दोरा आवळला जाई, तर कधी कपड्यांना आपोआप आग लागे.
बिब्याच्या पाठीवर । फुल्या याव्या अपरंपार ।
कधीं दांडीवरील चीर । जळून जावें अकस्मात ॥३३॥
कधी पाठीवर बिब्याचे असंख्य डाग उमटत, तर कधी दोरीवर वाळत घातलेली साडी अचानक जळून खाक होत असे.
या भानामतीच्या त्रासांनीं । ती बापुरावाची कामिनी ।
क्षीण गेली होवोनी । अन्नपाणी न रुचे तिला ॥३४॥
भानामतीच्या या अखंड त्रासामुळे ती स्त्री अत्यंत अशक्त झाली होती आणि तिला अन्नपाणीही गोड लागत नव्हते.
भानामती काढण्याला । बापुरावें जाणत्याला ।
आणले बाहून अकोल्याला । परी न झाला उपयोग ॥३५॥
भानामती दूर करण्यासाठी बापूरावांनी बाहेरून अनेक जाणकार भगत आणले, पण कशाचाही उपयोग झाला नाही.
खर्चहि झाला अतोनात । गुण न आला किंचित ।
अखेर त्यानें जोडिले हात । श्रीगजाननस्वामीला ॥३६॥
अतोनात पैसा खर्च झाला तरी त्रासात जराही फरक पडला नाही; शेवटी त्यांनी गजानन महाराजांपुढे हात जोडले.
महाराज माझ्या कुटुंबाला । भानामतीचा त्रास झाला ।
केले नाना उपायाला । आतां मात्र कंटाळलों ॥३७॥
महाराज, माझ्या पत्नीला भानामतीचा असह्य त्रास झाला असून सर्व उपाय करून मी आता पूर्णपणे कंटाळलो आहे.
तुझीं पाउलें माझ्या घरा । आज लागलीं गुरुवरा ! ।
तेथेंच कां आसरा । भानामतीस मिळावा ? ॥३८॥
हे गुरुवरा, आज आपली पवित्र पावले माझ्या घरी लागली असताना, त्याच घरात या भानामतीला थारा कसा मिळावा?
ज्या दरींत पंचानन । बसला आहे येऊन ।
तेथेंच कां ओरडून । दिमाख दाखवावा कोल्ह्यांनीं ॥३९॥
ज्या गुहेमध्ये प्रत्यक्ष सिंह येऊन बसला आहे, तिथे कोल्ह्यांनी ओरडून आपला रुबाब दाखवावा का?
जेथें कस्तुरी दरवळली । तेथेंच कां हो रहावी भली ।
गुरुराया ही ओंगळी । घाण भानामतीची ॥१४०॥
जिथे कस्तुरीचा सुवास दरवळत आहे, तिथे गुरुराया, ही भानामतीची घाणेरडी बाधा का राहावी?
ऐसी विनंती ऐकून । गजाननांनीं अवलोकन ।
केलें निजकृपें करुन । बापुराव कांतेला ॥४१॥
ही आर्त प्रार्थना ऐकून गजानन महाराजांनी अत्यंत कृपादृष्टीने बापूरावांच्या पत्नीकडे पाहिले.
त्यायोगें श्रोते तिची । भानामती निमाली साची ।
नाहीं किंमत माकडाची । सिंहाचिया पुढें हो ॥४२॥
त्या कृपादृष्टीने तिची सर्व भानामती कायमची नाहीशी झाली; कारण सिंहासमोर त्या क्षुद्र माकडांची काय किंमत असणार?
असो एकदां फिरत फिरत । महाराज आले आकोटांत ।
नरसिंगजीला भेटण्याप्रत । बंधु आपला म्हणोनी ॥४३॥
असो, एकदा फिरत फिरत महाराज आपले बंधू मानून नरसिंग महाराजांना भेटण्यासाठी आकोट नगरीत आले.
त्याच्या मठाशेजारीं । एक विहीर होती खरी ।
जाऊन त्या विहिरीवरी । बसले गजाननमहाराज ॥४४॥
त्यांच्या मठाजवळ एक विहीर होती, गजानन महाराज जाऊन त्या विहिरीच्या काठावर बसले.
पाय आंत सोडिले । डोकावून पाहूं लागले ।
आंतील जलालागीं भले । वरच्यावरी श्रोते हो ॥४५॥
ते आपले दोन्ही पाय आत सोडून विहिरीतील पाण्याकडे वारंवार डोकावून पाहू लागले.
पाहून त्यांची ऐशी कृति । लोक साशंक झाले चित्तीं ।
नरसिंग महाराज विचारती । अरे हें काय करतोस ! ॥४६॥
त्यांची ही विचित्र कृती पाहून लोक साशंक झाले, तेव्हा नरसिंग महाराजांनी विचारले, "अरे, हे काय करतोस?"
गोदा यमुना भागीरथी । तुम्हांसाठीं येथें असती ।
आणखी तीर्थें आहेत किती । हें पाहातों डोकावून ॥४७॥
महाराज म्हणाले, "गंगा, यमुना आणि गोदावरी या नद्या तुमच्यासाठी इथे आल्या आहेत, अजून किती तीर्थे आहेत ते मी डोकावून पाहत आहे."
तुला त्यांचें घडतें स्नान । मी कां राहूं तसाच जाण ! ।
या तीर्थांनीं मला स्नान । आज येऊन घालावें ॥४८॥
तुम्हाला त्यांचे पवित्र स्नान घडते, मग मीच का वंचित राहावे; त्या सर्व तीर्थांनी आज मलाही स्नान घालावे.
त्यांनीं स्नान घातल्याविना । मी न येथून हले जाणा ।
ऐशा ऐकून भाषणा । कैक म्हणाले या रीतीं ॥४९॥
त्या नद्यांनी स्नान घातल्याशिवाय मी इथून हलणार नाही, हे विचित्र बोलणे ऐकून काही लोक आपापसात कुजबुजले.
खरोखरी हा आहे पिसा । शेगांव नादीं लागला कैसा ! ।
जरा थांबा येथेंच बसा । काय करी हा पाहुं पुढें ॥१५०॥
हा शेगावचा माणूस खरोखरच वेडा आहे आणि लोक उगाच याच्या नादी लागले आहेत; पुढे हा काय करतो ते जरा थांबून बघूया.
तों विहिरींतील जलाप्रत । उकळ्या उठल्या अगणित ।
श्रोते एका निमिषांत । विहीर भरली पाण्यानें ॥५१॥
तोच विहिरीतील पाण्याला खालून प्रचंड उकळ्या फुटू लागल्या आणि श्रोतेहो, एका क्षणात ती विहीर पाण्याने तुडुंब भरली.
हजारों कारंज्याच्या परी । गजाननाच्या अंगावरी ।
वर्षूं लागले पहा वारी । त्या विहिरीचें तेधवां ॥५२॥
हजारो कारंज्यांप्रमाणे त्या विहिरीचे पवित्र पाणी महाराजांच्या संपूर्ण अंगावर जोराने वर्षू लागले.
लोकां म्हणती गजानन । या रे स्नानालागून ।
नाहीं उरलें प्रयोजन । विहिरीमाजीं उतरण्याचें ॥५३॥
तेव्हा महाराज लोकांना म्हणाले, "तुम्ही सर्वजण स्नानासाठी पुढे या, आता विहिरीत उतरण्याची काहीच गरज उरलेली नाही."
गंगा यमुना गोदावरी । वरता आली आहे खरी ।
स्नान साधा ये अवसरीं । या पुण्य सरितेचें ॥५४॥
गंगा, यमुना आणि गोदावरी प्रत्यक्ष वर आल्या असून, या पवित्र नद्यांच्या जलाने त्वरित आपले स्नान करून घ्या.
भाविकांनीं केलें स्नान । निंदकांनीं खालीं मान ।
घातली तो पाहून । प्रकार त्या पाण्याचा ॥५५॥
भाविक भक्तांनी त्यात मनोभावे स्नान केले, तर पाण्याचा हा अलौकिक चमत्कार पाहून निंदकांनी शरमेने माना खाली घातल्या.
संत जें जें आणती मनीं । तें तें पुरवी चक्रपाणी।
त्यांच्या वाणीलागुनी। असत्यता न दे परमात्मा ॥५६॥
संत जे जे मनात आणतात ते ते प्रत्यक्ष परमेश्वर पूर्ण करतो; परमात्मा त्यांच्या वचनाला कधीही खोटे पडू देत नाही.
स्नान होतां समर्थ उठले । पाणी पहिल्यापरि झालें ।
विहिरीच्या त्या तळास गेलें । उकळ्या बंद जाहल्या ॥५७॥
स्नान पूर्ण झाल्यावर समर्थ उठले, तेव्हा पाण्याचा तो पूर ओसरून पाणी पुन्हा पूर्ववत विहिरीच्या तळाशी गेले आणि उकळ्या बंद झाल्या.
नरसिंगजीसी भेटून । निघून गेले दयाघन ।
शेगांवासी बैसून । मनोवेगाच्या वारुवरी ॥५८॥
त्यानंतर नरसिंग महाराजांची भेट घेऊन, ते दयाघन महाराज मनोवेगाच्या घोड्यावर स्वार होऊन शेगावकडे निघून गेले.
स्वस्ति श्रीदासगणूविरचित । हा गजाननविजय नामें ग्रंथ ।
तारक होवो भवाब्धींत । भाविक भक्तांकारणें ॥१५९॥
श्रीदासगणू महाराजांनी रचलेला हा 'गजानन विजय' ग्रंथ सर्व निष्ठावंत भक्तांना या भवसागरातून पैलतीरी नेणारा तारक ठरो.