येरीकडे वक्रदंत । सात्त्विकांतें पाचारित । कोपें खवळला अद्भुत । टाकोनि बोलत येरयेरां ॥ १ ॥
तिकडे वक्रदंत अत्यंत क्रोधाने खवळून सात्यकीला (सात्त्विकाला) हाक मारून आव्हान देऊ लागला आणि एकमेकांना टोमणे मारत बोलू लागला.
केवळ सात्त्विक तूं पैं गा । तापसियांमाजी होसी दाटुगा । न साहवे युद्धवेगा । पळोनि मागां जासील ॥ २ ॥
"तू केवळ सात्त्विक आणि तपस्वींमध्येच मोठा शूर बनतोस! युद्धाचा वेग तुला सहन होणार नाही, तू रणांगणातून मागे पळून जाशील."
सात्त्विकांसी युद्ध घडे । हें तंव बोलणेंचि कुडे । केवळ सात्त्विक बापुडें । युद्धापुढें केविं राहे ॥ ३ ॥
"सात्त्विक वृत्तीच्या माणसाने युद्ध करावे, हे बोलणेच खोटे आहे. बिचारा सात्त्विक माणूस या घोर युद्धापुढे कसा टिकणार?"
अरे मी सात्त्विक न भेटतां । वक्रदंताची श्र्लाघ्यता । तुझी तोडीन रे वक्रता । सात्त्विकता पाहें माझी ॥ ४ ॥
सात्यकी म्हणाला, "अरे, सात्त्विक वीराशी तुझी गाठ पडली नव्हती म्हणून तू वक्रदंताची बढाई मारत होतास! आता माझी सात्त्विकता पाहा, मी तुझा सर्व कुटिलपणा (वक्रता) मोडून काढतो."
सात्त्विका शरण न रिघतां साचें । तोंवरी तुम्हां सत्त्व कैंचे । लेइलेति अभिमानाचीं कवचें । लक्ष्य साचें भेदीन ॥ ५ ॥
"सात्त्विकाला शरण आल्याशिवाय तुमच्यात खरे सत्त्व कुठून येणार? तुम्ही अहंकाराची चिलखते घातली आहात, पण मी माझ्या अचूक लक्ष्याने ती भेदून टाकीन."
लागतां सात्त्विकाचा घावो । परतोनि जावया नाहीं ठावो । आली वाट भुलवीन पाहा वो । महाबाहो खवळला ॥ ६ ॥
"सात्त्विकाचा घाव बसताच तुला मागे फिरायलाही वाट उरणार नाही, मी तुझा मार्गच भुलवून टाकीन!" असे म्हणत तो महाबाहू सात्यकी खवळून उठला.
घायेंवीण घेईन प्राण । तुझी माया करील रुदन । तिचें देखो न शकसी वदन । देहबंधन छेदीन ॥ ७ ॥
"मी घावाशिवाय तुझा प्राण घेईन आणि तुझे देहाचे बंधन तोडून टाकीन; तुझी माया (कुटुंब) रडत राहील पण तुला तिचे तोंडही पाहायला मिळणार नाही."
वक्रदंत कोपला गाढा । वाइला रजतमाचा मेढा । ममताभालीं जी दडदडां । कोपें वेगाढा विंधित ॥ ८ ॥
वक्रदंत अत्यंत कोपला, त्याने रज-तमाचा मेढा उभारला नि ममतेचे बाण अत्यंत क्रोधाने आणि वेगाने सात्यकीवर सोडले.
बाप सात्त्विक निजगडा । बोधकवचें जाला गाढा । निजबळें चालिला पुढां । भाली तडतडां तोडित ॥ ९ ॥
पण आत्मज्ञानाचे चिलखत घातलेला तो सात्त्विक वीर स्वतःच्या बळाने पुढे झाला नि शत्रूचे बाण धडाधड तोडून टाकले.
लक्ष्य आतुल्या परवडी । गुणधनुष्याचें शीत तोडी । खुंटला विषमबाणाची वोढी । धनुष्य लडलडी नुसधेंचि ॥ १० ॥
सात्यकीने शत्रूच्या धनुष्याची प्रत्यंचाच तोडून टाकली; त्यामुळे शत्रूच्या विषारी बाणांचा मारा थांबला आणि त्याचे धनुष्य निकामी झाले.
धनुष्य तुटलियापाठीं । कामकोतेसीं सवेग उठी । सत्त्वें सात्त्विक जगजेठी । लक्ष्य दृष्टी साधिलें ॥ ११ ॥
धनुष्य तुटल्यानंतर वक्रदंत कामाची (वासनेची) सांग घेऊन धावला; पण सत्त्वगुणी सात्यकीने अचूक लक्ष्य साधले.
काढिला कामांतक बाण । धगधगित अति दारुण । कामकोतें केले चूर्ण । बळ संपूर्ण सात्त्विकाचें ॥ १२ ॥
सात्यकीने कामाचा अंत करणारा अतिशय तेजस्वी बाण काढून शत्रूच्या सांगचा चुराडा केला; असे सात्यकीचे संपूर्ण बळ होते.
घेऊनि क्रोधाचा परिघ । अविचारीत टाकिला अव्यंग । शांतिबाणें विंधिला चांग । घायें परिघ उडविला ॥ १३ ॥
मग शत्रूने क्रोधाचा परिघ (लोखंडी शस्त्र) विचार न करता मारला; पण सात्यकीने शांतीरूपी बाण मारून तो परिघ उडवून लावला.
घेऊनि लोभाची पैं गदा । भुलवूनि करिता ह्रदयभेदा । वैराग्यबाणें विंधिला सांधा । तोडोनि गदा सांडिली ॥१४ ॥
शत्रूने लोभाची गदा मारून हृदय भेदण्याचा प्रयत्न केला, पण सात्यकीने वैराग्यरूपी बाण मारून ती गदाही तोडून टाकली.
गदा तुटलियावरी । मोहवोडण आदळे उरीं । गुप्तशस्त्र घेऊनि करीं । ह्रदयावरी हाणों आला ॥ १५ ॥
गदा तुटल्यावर शत्रू मोहाची ढाल आणि गुप्त शस्त्र हातात घेऊन सात्यकीच्या छातीवर हाणण्यासाठी धावून आला.
दृढ सात्त्विक- अनुसंधान । विवेकतेजें तिखट बाण । विंधोनि उडविलें वोडण । वक्रदंत मागें सारिला ॥ १६ ॥
पण सात्यकीने विवेकाच्या तेजाने युक्त असलेला तीक्ष्ण बाण मारून त्याची ढाल उडवून लावली आणि वक्रदंताला मागे हटवले.
घेऊनि वासनेचे वज्र । वेगें धाविन्नला थोर । भेदावया जिव्हार । साहंकार चालिला ॥ १७ ॥
मग वक्रदंत वासनेचे वज्र घेऊन अहंकाराने सात्यकीचे जिव्हाड भेदण्यासाठी वेगाने धावला.
सात्त्विकें थोर धरिला धीर । अत्यंत तेजें तिखट वीर । विंधोनि वज्र केलें चूर । घायें अंबर गर्जिन्नले ॥ १८ ॥
सात्यकीने मोठा धीर धरून असा तेजस्वी बाण मारला की त्या वज्राचा पार चुराडा झाला आणि त्या प्रहाराने आकाश दुमदुमले.
वज्र छेदिलें वीरनायकें । वक्रदंत चालिला रोखें । चहूं मुक्तीचीं वाघनखें । ह्रदयीं तिखें हाणों आला ॥ १९ ॥
सात्यकीने वज्र तोडल्यावर वक्रदंत संतापाने धावला नि चारी मुक्तींची वाघनखे सात्यकीच्या छातीत मारण्यासाठी पुढे आला.
सात्त्विक उठावला आंगें । शस्त्रसंधान सांडिलें वेगें । लाता हाणोनि घातला मागे । मोडिली रगें वाघनखे ॥ २० ॥
सात्यकी स्वतः पुढे झाला, त्याने शस्त्र बाजूला ठेवून अशी लाथ मारली की वक्रदंत मागे फेकला गेला नि त्याची वाघनखे मोडून पडली.
मग सात्विकें दिधली हांक । वक्रदंतें घेतला धाक । देहलोभाभेणें देख । अधोमुख पळाला ॥ २१ ॥
मग सात्यकीने भयंकर हाक मारली, त्याचा धसका घेऊन वक्रदंत देहाच्या मोहापोटी मान खाली घालून पळून गेला!
पळतां भुलला तो वाट । पडिला अभिमानाचा मुगुट । सात्त्विक झुंजार चोखट । पळत्यापाठीं न लागेचि ॥ २२ ॥
पळताना तो वाट विसरला आणि त्याच्या अहंकाराचा मुकुट खाली पडला; पण सात्यकी असा नीतिमान योद्धा होता की तो पळून जाणाऱ्याच्या मागे लागला नाही.
जरासंध आणि गद । दोघां चढला रणमद । क्रोधें झाले अति सक्रोध । वीर उन्नद्ध लोटले ॥ २३ ॥
तिकडे जरासंध आणि गद (कृष्णाचा भाऊ) दोघांना युद्धाचा मोठा आवेश चढला; दोघेही अत्यंत क्रोधाने खवळून भिडले.
मेरु मांदार झगटले । तैसे रथीं रथ तगटले । दोघे महामारीं पेटले । विरुद्धबोलें बोलती ॥ २४ ॥
मेरू आणि मंदाराचल पर्वत एकमेकांवर आदळावेत, तसे त्यांचे रथ भिडले. दोघेही भयंकर युद्धाने पेटून उठले नि एकमेकांना आव्हान देऊ लागले.
सन्मुख देखोनियां गद । हांसिडला जरासंध । मजसीं भिडो न शके गोविंद । बुद्धिमंद तू कैंचा ॥ २५ ॥
गदला समोर पाहून जरासंध हसला आणि म्हणाला, "साक्षात कृष्णही माझ्याशी भिडू शकत नाही, मग तू मंदबुद्धी कुठून मधे आलास?"
विपायें कांहीं ऎसें घडे । जैं अंधारीं सूर्य बुडे । उंडणीं स्वयें भिंती चढे । तरी युद्ध न घडे तुज मजसीं ॥ २६ ॥
"कदाचित अंधारात सूर्य बुडेल किंवा मुंगी स्वतः भिंतीवर चढेल; पण तुझ्या आणि माझ्या दरम्यान युद्ध होणे अशक्य आहे."
मशकाचेनि चरणप्रहारें । महामेरू उभाचि विरे । इंद्रासीं भिडिजें उंदिरें । तैं तुज मज सामोरेम संग्राम ॥ २७ ॥
"डासाच्या लाथेने महामेरू पर्वत नष्ट होईल किंवा उंदीर इंद्राशी युद्ध करेल, तेव्हा कुठे तुझा आणि माझा संग्राम होईल!"
घटामाजी सिंधु सांपडे । जांभईमाजी आकाश बुडे । वागुरेमाजी वारा अडे । तैं तुज घडे संग्राम ॥ २८ ॥
"माठात समुद्र सामावेल, आकाशात जांभई बुडेल किंवा जाळ्यात वारा अडकेल, तेव्हा तुझा नि माझा मुकाबला होईल!"
मुरकुट सगळा समुद्र शोखी । गज गिळिजे मुंगिया मुखीं । आकाश चडळें काढिजे टाकीं । तैं तुज मज घडे संग्राम ॥ २९ ॥
"छोटा कीटक संपूर्ण समुद्र पिऊन टाकेल, मुंगीच्या मुखात हत्ती गिळला जाईल किंवा टाचणीने आकाश कोरले जाईल, तेव्हा तुझे नि माझे युद्ध होईल!"
चित्रींची देखोनिया सर्प । गरुडाअंगीं उठे महाकंप । तैसाच तुझा हा साटोप । कटाटोप घडे युद्धी ॥ ३० ॥
"चित्रातील साप पाहून गरुड कापू लागेल, तसाच तुझा हा युद्ध करण्याचा व्यर्थ प्रयत्न आहे."
सूर्यासीं खद्योत रणांगणीं । भिडें शके झॊटधरणी । तरी तुज मजलागोनी । पडिपाड रणीं असेना ॥ ३१ ॥
"सूर्याशी काजवा युद्धात भिडू शकेल का? त्यामुळे तुझी आणि माझी लढाई होण्यात कोणतीही बरोबरी नाही."
नवग्रहंचें बळ घटांसी । परी न भिडवे पाषाणासीं । तेवीं तूं यादव योद्धा होसी । परी मजसीं न झुंजवे ॥ ३२ ॥
"मातीच्या मडक्याकडे ग्रहांचे बळ असले तरी ते दगडाशी भिडू शकत नाही; तसा तू यादव योद्धा असलास तरी माझ्याशी लढू शकत नाहीस."
ससा चढोन सिंहाचे माथां । जरी नाचवील निजसत्ता । तरी तुज मज समता । युद्धीं सर्वथा न घडेचि ॥ ३३ ॥
"ससा सिंहाच्या डोक्यावर चढून राज्य करेल, तरीही तुझी नि माझी बरोबरी युद्धात कधीही होणार नाही."
वांझेचा पुत्र महारोगी । संध्याराग करूनि भुगी । कासवघृतेंसीं आरोगी । निरुजा रोगी व्हावया ॥ ३४ ॥
"वांझेचा मुलगा निरोगी होण्यासाठी कासवाचे तूप खाईल असा हा प्रकार आहे; यादवांमध्ये योद्ध्यांचा दुष्काळ पडल्यामुळेच त्यांनी तुला इथे पाठवले आहे!"
तैसा प्रकार आजि घडला । जे यादववीरीं दुष्काळ पडला । यालागीं गद येथें धाडिला । नावाजिला पुरुषार्थी ॥ ३५ ॥
"आज यादवांत शूर वीरांचा दुष्काळ पडल्यामुळेच तुझ्यासारख्याला पराक्रमी नाव देऊन लढायला पाठवले आहे."
गदू नांवाचा रे शब्दीं । तुझा संग्रह कीजे वैदीं । पोतडीं घालोनि कांखेसांदीं । दारोदारीं हिंडविती ॥ ३६ ॥
"अरे 'गद' (रोग/औषध) या नावाने तर वैद्य लोक तुला आपल्या पिशवीत भरून काखेत मारून घरोघरी फिरवतात!"
रोगियांमाजी तूं सबळ । तुज युद्धीं कैचें बळ । धर्मवाट दिधली पळ । सांडीं सळ युद्धाचें ॥ ३७ ॥
"तू फक्त रोग्यांमध्येच चालणारा आहेस, तुझ्याकडे युद्धाचे बळ कुठून येणार? मी तुला चांगला मार्ग देतो, पळून जा नि युद्धाचा हट्ट सोड!"
हांसूनि बोलिला वीर गदू । तुझा जरेनें सांधिला सांधू । सांधा न वैसेचि निबंधू । फाडूनि शुद्ध करूं आलों ॥ ३८ ॥
त्यावर गद वीर हसून म्हणाला, "अरे जरासंधा, तुझे शरीर जरेने (म्हातारपणाने) जोडलेले आहे; तुझा हा सांधा नि निषिद्ध शरीराचा सांधा फाडून तुला शुद्ध करायला मी आलो आहे!"
शस्त्र घालीन मी गदू । काढीन अभिमानाचा रेंदू । तोडीन जरामरणकंदू । ह्रदय शुद्ध करीन ॥ ३९ ॥
"मी गद असा प्रहार करेन की तुझा सर्व अहंकार बाहेर काढीन, तुझा जन्म-मरणाचा फेरा तोडून तुझे हृदय शुद्ध करीन!"
ऎकोनि खवळला मागध । झाला कवचेंसीं सन्नद्ध । किती करिशी रे अनुवाद । होई सावध चावटा ॥ ४० ॥
हे ऐकून जरासंध (मागध) खवळला नि चिलखत घालून सज्ज झाला व म्हणाला, "अरे तोंडाळा, किती बडबड करतोस? आता सावध हो!"
वोढी काढोनि सत्राणें । गद विंधिला आठ बाणें । येरू धनुर्विद्या जाणें । बाण तत्क्षणीं तोडिले ॥ ४१ ॥
जरासंधाने ताकदीने प्रत्यंचा ओढून गदवर आठ बाण मारले; पण धनुर्विद्या जाणणाऱ्या गदने ते बाण तत्क्षणी तोडून टाकले.
गदें ओढोनियां कानाडी । धगधगित बाण सोडी । पाडिले जरासंधा झांपडी । निवारण परवडी न करवे ॥ ४२ ॥
गदने कानापर्यंत प्रत्यंचा ओढून असे तेजस्वी बाण सोडले की जरासंधाच्या डोळ्यांपुढे अंधारी आली आणि त्याला ते बाण रोखताच आले नाहीत.
जरेनें सांधिला जो सांधू । तो संधि पाहूनि विंधी गदू । वर्मी खोंचला जरासंधू । रणमदू उतरला ॥ ४३ ॥
जरासंधाचे शरीर जिथे सांधलेले होते, ती मर्मस्थाने पाहून गदने अचूक बाण मारले; मर्मावर बाण बसताच जरासंधाचा युद्धाचा सर्व आव उतरला!
बाण खोंचला अतिनिगुती । विकळ गेला दोहीं हातीं । गळोनि धनुष्य पडिलें क्षितीं । गदें ख्याती लाविली ॥ ४४ ॥
बाण अगदी वर्मी बसल्यामुळे जरासंधाचे दोन्ही हात गळून गेले नि त्याचे धनुष्य जमिनीवर पडले; अशा प्रकारे गदने आपला पराक्रम दाखवला.
मागधासी पडिले टक । तटस्थ ठेला मुहूर्त एक । पोटीं रिघाला जी धाक । तुटलें तुक युद्धाचे ॥ ४५ ॥
जरासंध अवाक झाला नि एक क्षण स्तब्ध राहिला; त्याच्या पोटी भीती शिरली नि त्याचा युद्धाचा धीर सुटला.
जरासंध मागें पाहे । रणीं कोणी न देखे साहे । बळिभद्रं झोडिले रायें । हुबत घायें पडियेले ॥ ४६ ॥
जरासंधाने मागे वळून पाहिले, तर रणांगणात त्याला कोणताही मदतीचा साथीदार दिसला नाही; कारण बलरामाने सर्व राजांना धुवून काढले होते नि ते घावांनी विव्हळत पडले होते.
मुळींच झाला अपशकुन । पडिले हातीचे धनुष्यबाण । सिद्ध नपवे आंगवण । रणांग्ण सांडिलें ॥ ४७ ॥
"मुळातच हातातून धनुष्य-बाण गळून अपशकुन झाला आहे आणि ताकदही पुरत नाही," असा विचार करून जरासंधाने रणांगणातून पळ काढला!
काल साह्य श्रीकृष्णास । यश आलें यादवासी । पाठी देऊनि गदासी । निघे वेगेंसी जरासंध ॥ ४८ ॥
काळ आज श्रीकृष्णाच्या बाजूने होता नि यादवांना यश मिळत होते; त्यामुळे गदला पाठ दाखवून जरासंध वेगाने पळून गेला.
जरासंध मोडल्यापाठीं । पळतां राजे देखती दृष्टी । तिंही सांडिल्य युद्धगोष्टी । उठाउठी पळाले ॥ ४९ ॥
जरासंधाचा पराभव होऊन तो पळताना पाहून इतर राजांनी युद्धाची भाषा सोडली नि तेही ताबडतोब पळून गेले.
यादवां यश आलें गाढें । पळतां न पाहती मागें पुढें । रथ गज सांडूनि घोडे । वीर वेगाढे पळाले ॥ ५० ॥
यादवांना मोठे यश मिळाले; शत्रूचे वीर मागे-पुढे न पाहता रथ, हत्ती आणि घोडे सोडून वेगाने पळून गेले.
पळतां पडताती वेंगडी । योद्धे नव्हों आम्ही वर्हाडी । बळीभद्रें निजपरवडी । रणलुगडीं वोपिलीं ॥ ५१ ॥
पळताना त्यांची तारांबळ उडाली होती; "आम्ही योद्धा नाही, फक्त वऱ्हाडी आहोत!" असे म्हणत बलरामाने त्यांचे सर्व गर्व उतरवले होते.
नवरीचा वडील भावो । तेणें दिधला गौरवो । पाठी तांबड्या करूनि पाहा वो । रायें रावो बोळविले ॥ ५२ ॥
नवरीचा मोठा भाऊ (रुक्मी) याने ज्या राजांना मानाने बोलावले होते, त्या राजांच्या पाठी रक्ताने लाल करून यादवांनी त्यांना पळवून लावले!
निजप्राप्तीसी विन्मुख । युद्धीं जाले पराङ्मुख । राजे नरवीर अनेक । पळतां दु:ख पावले ॥ ५३ ॥
आत्मप्राप्तीला विन्मुख असणारे नि युद्धातून तोंड फिरवून पळणारे अनेक राजे पळताना अत्यंत दुःखी झाले.
अत्यंत प्रळय करितां देख । संकर्षणें दिधली हांक । पोटी घेऊनियां धाक । एकेएक पळाले ॥ ५४ ॥
प्रलयकाळासारखा संहार करणाऱ्या बलरामाने भयंकर हाक मारली, तेव्हा सर्व राजे मनात भीती धरून एक-एक करून पळून गेले.
देहलोभियें बापुडीं । पायीं ममतेची वेंगडी । विस्मरणाची खरस तोंडी । जरें मुरकुंडी घालिती ॥ ५५ ॥
देहाच्या मोहात अडकलेले ते बिचारे राजे पायांत ममतेचे बंध नि तोंडावर विस्मरणाची लाळ गाळत पळत होते.
सांडिली पुरुषार्थलुगडीं । केवळ नागवीं उघडीं । विन्मुख पडती उबडी । मेलीं मढी होउनी ठेली ॥ ५६ ॥
त्यांनी पुरुषार्थाची वस्त्रे टाकून दिली; ते उघडेबोडके होऊन तोंडावर पडले नि जिवंतपणीच मड्यासारखे झाले!
चहू पुरुषार्थी नव्हे वाट । केवळ नरस्तुतीचे भाट । करिती युक्तीची वटवट । भिकें पोट भरूं आले ॥ ५७ ॥
चारी पुरुषार्थांचा मार्ग त्यांना माहीत नव्हता; ते केवळ माणसांची स्तुती करणारे भाट होते आणि युक्तीची बडबड करत भीक मागून पोट भरायला आले होते.
एकें लटिकेंचि करूनि खत । धरणें करूं ऎसें बोलत । आम्हांसी विन्मुख जगन्नाथ । जीवघात करूं नका ॥ ५८ ॥
कोणी खोटे कागदपत्र करून 'धरणे धरू' असे म्हणत होते, तर कोणी "आम्हाला जगन्नाथ विन्मुख झाला आहे, आमचा जीव घेऊ नका!" अशी आळवणी करत होते.
नवविध लुगडीं सांडुनि वेगीं । प्रंपचराख लाविती आंगीं । अलक्ष्य चुकोन झाले जोगी । भिकेलागीं हिंडावया ॥ ५९ ॥
नवविधा भक्तीची वस्त्रे टाकून त्यांनी संसाराची राख अंगाला फासली नि जोगी बनून भिकेसाठी फिरू लागले!
एक मरणाचेनि धाकें । काखे लोभाचे चौंडके । प्रपंच गोंधळाचेनि हरिखे । उदो म्हणूनी नाचती ॥ ६० ॥
काहीजण मृत्यूच्या भीतीने काखेत लोभाची वाद्ये धरून संसाराच्या गोंधळात 'उदो उदो' म्हणत नाचू लागले.
एकी धाक घेतला भारी । धनलोभें कापती टिरी । अधर्मटोले वाजती शिरीं । मुखी उचारू नकारू ॥ ६१ ॥
काहींनी मोठा धसका घेतला होता; धनाच्या मोहाने ते थरथर कापत होते नि त्यांच्या डोक्यावर अधर्माचे टोले बसत होते.
कामखंडेरायापुढे । एक कुतरें झालें गाढें । कोणी आलिया दारपुढें । वसवूनि ऊठती ॥ ६२ ॥
कामाइच्छेच्या खंडोबापुढे काहीजण कुत्रे बनले होते, जे दारावर कोणी आले की भुंकून उठायचे!
एक जाले जी कापडी । सलोभलोभें रंगलीं लुगडीं । धरूनि जीवित्वाची गोडी । तीर्थपरवडी सांगती ॥ ६३ ॥
काहीजण कापडी (यात्री) बनले, लोभाने त्यांनी कपडे रंगवले नि जिवाच्या आशेने तीर्थयात्रेच्या गोष्टी सांगू लागले.
पळतां न पळवे निश्चित । म्हणोनि बैसले ध्यानस्थ । पूजा लोकांची वांच्छित । भोगीं चित्त ठेवोनिया ॥ ६४ ॥
ज्यांना पळता येत नव्हते, ते ध्यानस्थ बसण्याचे सोंग करू लागले! मनात भोगांची वासना ठेवून ते लोकांकडून पूजेची अपेक्षा करत होते.
दांती तण तोडिती पाहीं । एक म्हणति आम्ही गाई । पशु जाहलों मनुष्यदेही । अभक्ष्य पाहीं भक्षिती ॥ ६५ ॥
काहीजण तोंडात गवत धरून "आम्ही गाई आहोत!" असे सांगत होते; माणूस बनूनही ते पशूसारखे अभक्ष्य खात होते.
केवळ देहलोभासाठी । मोक्षश्रियेसी पडिली तुटी । युद्धी पळालियापाठीं । आपदा मोठी वीरांसी ॥ ६६ ॥
केवळ देहाच्या मोहामुळे त्यांच्या मोक्षाच्या सुखात अडथळा आला; युद्धातून पळून गेल्यामुळे त्या वीरांवर मोठी आपत्ती आली.
यादववीर जगजेठी । न लागती पळतियापाठी । भेडें न पाहतीच दृष्टीं । उठाउठी पळालीं ॥ ६७ ॥
यादवांचे जगज्जेते वीर पळून जाणाऱ्यांच्या मागे लागले नाहीत; ते त्या भ्याड लोकांना पाहतही नव्हते, त्यामुळे ते पळून गेले.
रणीं जिंकिले महाशूर । तुरें वाजती अपार । विजयी जाले यादववीर । जयजयकर प्रवर्तला ॥ ६८ ॥
रणांगणात महाशूर शत्रूंचा पराभव झाला, वाद्ये जोराने वाजू लागली नि विजय मिळवलेल्या यादव वीरांचा सर्वत्र जयजयकार झाला!
वीर सांगती युद्धगोष्टी । सोडिल्या कवचांच्या गांठी । उल्हास भीमकीच्या पोटीं । हरिख सृष्टी न समाये ॥ ६९ ॥
वीर युद्धाच्या गोष्टी सांगत आपापली चिलखते सोडू लागले; हे पाहून रुक्मिणीच्या हृदयात आनंद मावेनासा झाला.
आपुले न पडतीच रणीं । बंधू आले नाहींत कोणी । राजे गेले जी पळोनी । भीमकी मनीं हरिखलीं ॥ ७० ॥
"आपले कोणीही रणांगणात मारले गेले नाहीत, माझे भाऊ लढायला आले नाहीत नि बाकीचे राजे पळून गेले!" हे पाहून रुक्मिणी मनात अतिशय आनंदी झाली.
आतां कृष्णरुक्मिया सन्नद्ध । दोघां होईल द्वंद्वयुद्ध । मेहुणेपणाचा विनोद । अतिविनोद निकराचा ॥ ७१ ॥
"आता कृष्ण आणि रुक्मी दोघे आमनेसामने येतील नि त्यांच्यात मेहुण्या-मेहुण्यांचे भयंकर द्वंद्वयुद्ध होईल!"
पुढील कथा अतिगहन । रसाळ आहे अनुसंधान । एक आविनवी जनार्दन । सावधान परिसावें ॥ ७२ ॥
पुढील कथा अत्यंत गूढ नि रसाळ आहे; संत एकनाथ (एका जनार्दनी) विनंती करतात की श्रोत्यांनी ती एकाग्रतेने ऐकावी.