श्रीकृष्णभक्तीलागीं देखा । नवविधा भक्तीसी आवांका । तैशा नवरत्नमुद्रिका । भीमककन्यका लेइलीसे ॥ १ ॥
श्रीकृष्णाच्या भक्तीसाठी नवविधा भक्तीचा विस्तार दर्शवणाऱ्या नवरत्नांच्या अंगठ्या रुक्मिणीने धारण केल्या होत्या.
सकळ सौंदर्याची खाणी । बरवेपण तिजपासूनी । स्वरूपरूपाची जननी । वीरीं रुक्मिणी देखिली ॥ २ ॥
रुक्मिणी ही सर्व सौंदर्याची खाण होती, तिच्यामुळेच सौंदर्याला शोभा प्राप्त झाली होती. ती साक्षात स्वरूपाची माता आहे, असे वीरांनी पाहिले.
सुरवरपन्नगांच्या ठायीं । हिंडतां सौंदर्या विश्रांति नाहीं । म्हणवुनी धांविन्नलें लवलाहीं । भीमकीदेहीं विश्रांति ॥ ३ ॥
देव आणि नागांच्या लोकांत भटकूनही सौंदर्याला जिथे विश्रांती मिळाली नाही, ते सौंदर्य धावत येऊन रुक्मिणीच्या देहात विसावले.
भीमकीकृष्णा आलिंगन । तेणें सौंदर्या समाधान । तिहींलोकींचें बरवेपण । भीमकीपाशीं धांविन्नलें ॥ ४ ॥
रुक्मिणी आणि श्रीकृष्णाच्या आलिंगनाने सौंदर्याला पूर्ण समाधान लाभले आणि तिन्ही लोकांचे सौंदर्य रुक्मिणीकडे धावून आले.
ऎकोनि जिचिया सौंदर्यासी । वेध लागला श्रीकृष्णासी । ती भीमकी वर्णावी कैसी । सीमा रूपासी न करवे ॥ ५ ॥
जिच्या सौंदर्याची कीर्ती ऐकून साक्षात श्रीकृष्णाचे चित्त वेधले गेले, त्या रुक्मिणीचे वर्णन कसे करावे? तिच्या रूपाची सीमाच सांगता येत नाही.
नाहीं स्रष्ट्याने स्रजिली । कृष्णप्रभावें रूपा आली । बरवेपण सीग चढली । साकारली सौंदर्ये ॥ ६ ॥
तिची निर्मिती ब्रह्मदेवाने केली नव्हती, तर श्रीकृष्णाच्या प्रभावाने ती रूपास आली होती. सौंदर्य तिच्या ठिकाणी परिपूर्ण होऊन साक्षात साकार झाले होते.
गगन शून्यत्वा उबगले । कृष्णभेटीसी उदित जाहलें । भीमकीमस्तकासी आलें । निरालंबें शोभत ॥ ७ ॥
पोकळीच्या शून्यत्वाला कंटाळून आकाश श्रीकृष्णाच्या भेटीसाठी उत्सुक झाले आणि तेच रुक्मिणीच्या मस्तकावरील केसांच्या रूपाने शोभून दिसू लागले.
मस्तकींचे नील कुंतल । तेंचि नभ अतिनीळ । तळीं मुखचंद्र निर्मळ । भीमकीमुखीं उगवला ॥ ८ ॥
तिच्या मस्तकावरील काळेभोर कुरळे केस म्हणजे जणू काळे आकाश होते आणि त्याच्या खाली रुक्मिणीचा निर्मळ मुखचंद्र उगवला होता.
चंद्र क्षीण कृष्णपक्षीं । म्हणे हा पूर्वील माझा बंधु की । म्हणूनि कळवळली भीमकी । तो निजमुखीं धरियेला ॥ ९ ॥
वद्य पक्षात चंद्र क्षीण होतो हे पाहून, "हा तर माझा भाऊ आहे" अशा कळवळ्याने रुक्मिणीने त्याला आपल्या मुखाच्या रूपात साठवून ठेवले.
भीमकीमुखीं निष्कळंक । क्षयातीत पूर्ण शशांक । कृष्णप्राप्तीसी मयंक । भीमकीमुखी उगवला ॥ १० ॥
रुक्मिणीच्या मुखाच्या रूपाने निष्कलंक, क्षयरहित आणि पूर्ण असा चंद्र कृष्णप्राप्तीसाठी उगवला होता.
चंद्र पूर्ण पौर्णिमा एकीं । येरवीं क्षयवृद्धी त्या ये लोकीं । तो सदा भीमकीमुखीं । निजात्मसुखीं परिपूर्ण ॥ ११ ॥
आकाशातील चंद्र फक्त पौर्णिमेला पूर्ण असतो नि नंतर लहान-मोठा होतो; पण रुक्मिणीच्या मुखावरील चंद्र सदैव आत्मसुखाने परिपूर्ण असतो.
चंद्रमंडळा मागेंपुढें । जैसे तारागणांचे वेढे । तैशीं मोतिलग तानवडें । दोहींकडे तळपती ॥ १२ ॥
चंद्रमंडळाभोवती जसे चांदण्यांचे वेढे असतात, तसे मोत्यांचे कर्णभूषणे (तानवडे) तिच्या कानांच्या दोन्ही बाजूंना चमकत होते.
श्रीकृष्णवेधे वेधली खरी । म्हणवुनी विसरली ते भोंवरी । भोंवरिया कृष्णमायेचा करी । ये अवसरीं ते नाहीं ॥ १३ ॥
ती खरोखरच श्रीकृष्णाच्या ध्यानात तल्लीन झाली होती; त्यामुळे तिची सांसारिक भ्रमंती संपली होती.
भोंवरी नसतां पक्षपाती । पंखे दोहींकडे झळकती । भोंवरियाभागीं मिरवती । भेटी होईल निजकर्णी ॥ १४ ॥
केसांची भोंवरी (पांथी) दोन्ही बाजूंना पंखांसारखी झळकत होती आणि तिच्या कानांजवळ सुंदर शोभा देत होती.
भीमकी थोर कपाळाची । कृष्णदैवें ते दैवाची । निढळीं प्रभा श्यामतेची । तोचि कस्तूरीमळवट ॥ १५ ॥
रुक्मिणी मोठ्या भाग्याची होती, कारण तिला साक्षात श्रीकृष्णाचे दैवत लाभले होते. तिच्या कपाळावर सावळ्या रंगाची प्रभा कस्तुरीच्या तिलकासारखी शोभत होती.
चंद्रबिंबीं श्यामरेखा । तैसा भाळीं मळवटु देखा । भोंवया रेखिल्या कृष्णरेखा । अतिसुरेखा व्यंकटा ॥ १६ ॥
चंद्रबिंबावर जशी काळी रेषा दिसते, तसा तिच्या कपाळावर तिलक होता. तिच्या भुकुट्या (भोंवया) काळ्या, अतिशय सुरेख आणि धनुष्यासारख्या बाकदार होत्या.
कृष्ण पाहावया जगजेठी । भोंवई सांडिली व्यंकटी । कृष्णीं मीनलिया दिठी । सहज गांठी सुटेल ॥ १७ ॥
जगज्जेत्या श्रीकृष्णाला पाहताच तिच्या भुकुट्यांचा बाक सरळ झाला; कारण कृष्णावर दृष्टी पडताच सर्व संशय व गाठी गळून पडतात.
श्रीकृष्णरंगें सुरंग । अहेवपण तेणें अमंग । तेचि कुंकुम पैं चांग । मुखचंद्रीं चंद्रमा ॥ १८ ॥
श्रीकृष्णाच्या रंगाने तिचे सौभाग्य रंगले होते, तेच तिच्या कपाळावरील सिंदूर/कुंकू बनून मुखचंद्रावर शोभत होते.
नभीं इंद्रधनुष्यरेखा । तैसा भांगीं शेंदूर देखा । भुलवावया यदुनायका । मोहिनीमुख पूजियेलें ॥ १९ ॥
आकाशात जशी इंद्रधनुष्याची रेषा दिसते, तसा तिच्या शिंतात (भांगात) शेंदूर भरला होता; जणू यदुनायकाला भुलवण्यासाठी हे मोहिनीमुख सजवले होते.
ना ते सरस्वती बोधीं । आली कृष्णभेटीलागीं । जीव शिव हांसळिया दोहीं भागीं । मुक्तलगीं तटस्थ ॥ २० ॥
जणू सरस्वती देवीच आत्मज्ञानाने कृष्णाच्या भेटीसाठी आली होती आणि जीव-शिव दोन्ही बाजूंना स्तब्ध उभे होते.
जैसीं नक्षत्रें नभमंडळीं । तैसी मुक्तमोतियांची जाळी । लेइलीसे भीमकबाळी । तेणें वेल्हाळी शोभत ॥ २१ ॥
आकाशात जशा चांदण्या चमकतात, तशी मोत्यांची जाळी (अलंकार) रुक्मिणीने परिधान केली होती, ज्यामुळे ती अत्यंत सुंदर दिसत होती.
त्याहीवरी भक्तिफरा । झळकत नवरत्नांचा खरा । खुणावीतसे सुरनरां । भजा यदुविरा निजभावें ॥ २२ ॥
त्यावर नवरत्नांचा हार चमकत होता, जो देव आणि मानवांना भावपूर्वक यदुवीराची (कृष्णाची) भक्ती करण्याची खूण दाखवत होता.
दृश्य देखतां शिणले नयन । धणीचें घ्यावया कृष्णदर्शन । एकत्र होऊनि देखणेपण । भीमकीलोचना पैं आले ॥ २३ ॥
संसारातील दृश्ये पाहून थकलेले डोळे आता तृप्त होऊन कृष्णदर्शन घेण्यासाठी रुक्मिणीच्या डोळ्यांच्या रूपात एकत्र आले होते.
पहावया घनसांवळा । कृष्णश्यामता आली बुबुळां । आसावली दोन्ही डोळां । सबाह्य देखणें समदृष्टीं ॥ २४ ॥
त्या घनसावळ्या कृष्णाला पाहण्यासाठी तिची बुबुळे काळीभोर झाली होती आणि दोन्ही डोळे आत-बाहेर सर्वत्र समदृष्टीने पाहण्यास उत्सुक होते.
कृष्ण देखावया निधान । नयनीं सूदलें अंजन । सोगयाचें झळंबपण । कटाक्षबाणपिसारे ॥ २५ ॥
कृष्णरूपी निधानाचा शोध घेण्यासाठी तिच्या डोळ्यांत काजळाचे अंजन घातले होते, ज्यातील कटाक्ष हे बाणांच्या पिसांसारखे तीक्ष्ण होते.
भीमकीकटाक्षाच्य धायीं । मदन पाडिला ठायींच्या ठायीं । सुरनरांचा पाड कायी । निधडा पाहीं श्रीकृष्ण ॥ २६ ॥
रुक्मिणीच्या एका कटाक्षाच्या फटक्याने मदनही घायाळ होऊन पडला; मग देव-मानवांची काय कथा! फक्त श्रीकृष्णच या बाणांना पचवू शकणारा निधड्या छातीचा होता.
मुखा मुख शोभनिक । श्र्लेषागमनें शिणलें नाक । तें भीमकीमुखा येऊनि देख । नाका बीख पैं चढले ॥ २७ ॥
तिचे नाक तिच्या मुखाला अतिशय शोभून दिसत होते आणि त्यावर नथ अत्यंत सुंदर चमकत होती.
कृष्णसुवास आवडी । तेणें नाकासी लागली गोडी । दोन्ही नाकपुडियांबुडीं । दिधली बुडी वसंतें ॥ २८ ॥
श्रीकृष्णाच्या सुगंधाची आवड असल्यामुळे तिच्या नाकाला त्याची गोडी लागली होती, जणू वसंत ऋतूनेच तेथे निवास केला होता.
अधर दोन्ही जालें सधर । बिंबफळें रंगाकार । ते तंव परिपाके नश्वर । हे अनश्वर हरिरंगें ॥ २९ ॥
तिचे दोन्ही ओठ तोंडलीच्या (बिंब) फळासारखे लाल चुटूक होते; पण तोंडलीची फळे नश्वर असतात, तर तिचे ओठ हरीच्या रंगाने अमरापूर झाले होते.
भीमकी अधरामृतगोडी । श्रीकृष्णाचि जाणे फुडी । एकाएकीं घालूनि उडी । नेईल रोकडी प्रत्यक्ष ॥ ३० ॥
रुक्मिणीच्या अधरामृताची गोडी फक्त श्रीकृष्णच जाणतो, तो आता एकाएकी धावून येऊन तिला प्रत्यक्ष घेऊन जाईल.
मुखामाजी दंतपंक्ती । जैशा ॐकारामाजी श्रुती । चौकींचे चारी झळकती । सोऽहं स्थिती सोलिंव ॥ ३१ ॥
तिच्या मुखातील दातांची रांग म्हणजे जणू ॐकारामधील वेदध्वनी होते; तिचे दात 'सोऽहं' भावासारखे चमकदार दिसत होते.
अधरातळीं हनुवटी । गोरेपणें दिसे गोमटी । येथेंही श्यामप्रभा उठी । कृष्णवर्ण गोंदिलें ॥ ३२ ॥
ओठांखालील हनुवटी गोरीपान आणि सुंदर होती, ज्यावर गोंदलेला टिळा श्रीकृष्णाच्या सावळ्या रंगाची आठवण करून देत होता.
वनिताअधरीं सुवर्णफांसा । पडोन मुक्त आलें नासा । भेटावया कृष्णपरेशा । उपाव कैसा देखिला ॥ ३३ ॥
तिच्या नाकातील मोत्याची नथ ओठांवर अशी शोभत होती, जणू कृष्णपरमेश्वराला भेटण्यासाठी हा एक सुंदर उपायच शोधला होता.
भीमकीनाकींचें सुपाणी । सहज देखेल शारंगपाणी । अधोमुख अधिष्ठानी। बोळकंबर हरिलागीं ॥ ३४ ॥
रुक्मिणीच्या नाकातील सुंदर नथ पाहून श्रीकृष्ण सहजच मोहित होईल, अशी तिची अद्भुत रचना होती.
हळदी मीनली हेमकळा । तेणें उटिलें मुखकळा । तेज झळके गंडस्थळा । सूर्यकळा लाजल्या ॥ ३५ ॥
हळदीचा पिवळा रंग सुवर्णासारखा तिच्या चेहऱ्यावर चढला होता, तिच्या गालांचे तेज पाहून सूर्याची किरणेही लाजत होती.
भीमकीमुख-कमळ सुंदर । कृष्णनयन तेचि भ्रमर । आमोद भावाचें शेजार । निजमंदिर हरीचें ॥ ३६ ॥
रुक्मिणीचे मुख हे सुंदर कमळ होते नि कृष्णाचे डोळे हे भुंगे होते. तिचे मुख म्हणजे हरीचे निज मंदिरच बनले होते.
कृष्णमयी अहेवतंतु । कंठीं धरिला न तुटतु । दिसों नेदी लोकांतु । केला एकंतु निजकंठीं ॥ ३७ ॥
तिने कृष्णमयी सौभाग्याचा धागा (मंगळसूत्र) गळ्यात धारण केला होता, जो कधीही तुटणारा नव्हता.
फिटला चिंतेचा दचकु । म्हणोनि न घाली चितांकू । कृष्णपदींचा पदांकू । तेंचि पदकू ह्रदयींचें ॥ ३८ ॥
तिच्या मनातील भीती दूर झाली होती; श्रीकृष्णाच्या पायांचा ठसा (पदक) हेच तिने हृदयावर धारण केलेले भूषण होते.
पृथ्वी नवखंडें खंडिली । जडजाड्यत्वा उबगली । भीमकीचे अंगीं रिघाली । सुनीळ घाली कांचोळी ॥ ३९ ॥
पृथ्वी नवखंडात विभागली गेली होती; ती जडत्वाला कंटाळून रुक्मिणीच्या अंगावरील निळ्या चोळीच्या (काचोळी) रूपात विसावली.
पावावया कृष्णदेवो । सांडिला सवतीमत्सरभावो । आलिंगावया कृष्णरावो । धरा पाहाहो धांविन्नली ॥ ४० ॥
कृष्णदेवाला प्राप्त करण्यासाठी सवतीमत्सर सोडून, साक्षात पृथ्वीच कृष्णाला आलिंगन देण्यासाठी रुक्मिणीच्या रूपात धावून आली होती.
एके अंगी भिन्नपणीं ॥ जीव शिव वाढिन्नले दोनी । तेणें जाली व्यंजनस्तनी । कुचकामिनी कुचभारें ॥ ४१ ॥
तिच्या देहात जीव आणि शिव दोघेही प्रकट झाले होते, जे तिच्या वक्षस्थळाच्या रूपाने शोभून दिसत होते.
विद्या अविद्या पाखें दोनी । आच्छादिले दोही स्तनीं । दाटले त्रिगुणांचे कसणीं । कृष्णावांचोनि कोण सोडी ॥ ४२ ॥
विद्या आणि अविद्या हे दोन्ही भाग तिच्या हृदयावर होते, ज्यांना त्रिगुणांच्या कसणीने बांधले होते; कृष्णाशिवाय ते कोण सोडवू शकणार?
भीमकीकृष्णालिंगन । तेणें जीवशिवा समाधान । यालागी दोनी उचलले जाण । कृष्णस्पर्शन वांछिती ॥ ४३ ॥
रुक्मिणी आणि कृष्णाच्या आलिंगनाने जीव व शिवाला समाधान मिळणार होते, म्हणूनच ते कृष्णस्पर्शाची इच्छा करत होते.
मुक्त नाव मुक्तफळा । नेणती मुक्तीचा जिव्हाळा । म्हणोन पडली भीमकीगळां । भेटी गोपाळा माळ जाली ॥ ४४ ॥
मोत्यांना मोक्ष माहीत नसतो, म्हणूनच ती रुक्मिणीच्या गळ्यात पडली आणि गोपाळाच्या भेटीसाठी माळ बनून राहिली.
पूर्वी क्षीरसिंधुची बाळा । नेसली क्षीरोदक पाटोळा । ना तो पाहावया घनसांवळा । कांसे लागला क्षीराब्धी ॥ ४५ ॥
क्षीरसागराची मुलगी (लक्ष्मी/रुक्मिणी) दुधासारखे पांढरे वस्त्र नेसली होती; जणू घनसावळ्या कृष्णाला पाहण्यासाठी क्षीरसागरच तिच्या कटिवस्त्राच्या रूपात आला होता.
माझी कन्या हे गोरटी । झणीं कोणाची लागेल दृष्टी । म्हणोनि घातलीसे कंठीं । रत्नमाला क्षीराब्धी ॥ ४६ ॥
"माझी मुलगी अत्यंत गोरीपान आहे, हिला कोणाची दृष्टी न लागो," म्हणून क्षीरसागरानेच जणू तिच्या गळ्यात ही रत्नमाला घातली होती.
प्रकृतिपुरुषां पडली मिठी । तैसें बिरडें कांचोळीये दाटी । कृष्ण सोडील जगजेठी । आया बायां न सुटेचि ॥ ४७ ॥
प्रकृती आणि पुरुषाची जशी गाठ पडते, तशी तिच्या चोळीची गाठ बांधली होती; ती गाठ केवळ जगज्जेता श्रीकृष्णच सोडू शकत होता.
शमदमांची सुभटें । हस्तकडगे बहुवटें । करीं कंकणें उद्भटें । कृष्णनिष्ठे रुणझुणती ॥ ४८ ॥
तिच्या हातातील कंकणे आणि बांगड्या म्हणजे जणू शम आणि दम (मन-इंद्रिय निग्रह) यांचे शूर सैनिक होते, जे कृष्णनिष्ठेने रुणझुणत होते.
क्षणक्षणां दिशा उजळे । तैसीं शोभती दशांगुळें । दशावतारांचिये लीळें । जडित कीळें मुद्रिका ॥ ४९ ॥
तिच्या दोन्ही हातांची दहा बोटे दिशांना उजळवत होती आणि बोटांतील अंगठ्यांवर श्रीकृष्णाच्या दशावतारांच्या लीला जडलेल्या होत्या.
पाहातां तळहाताच्या रंगा । उणें आणिलें संध्यारागा । करी चरणसेवा श्रीरंगा । तळवा तळहातीं सदा ॥ ५० ॥
तिच्या तळहाताचा तांबूस रंग संध्याकाळच्या लालिमेलाही मागे टाकत होता; तो तळहात सदैव श्रीकृष्णाच्या चरणांची सेवा करण्यासाठी आतुर होता.
आटूनिया हेमकळा । आटणी आटिल्या बारा सोळा । वोतीव केली कटिमेखळा । मध्यें घननीळा जडियेलें ॥ ५१ ॥
सोन्याचे शुद्ध स्वरूप आटवून बनवलेली करगोटा (कटिमेखला) तिच्या कंबरेवर शोभत होती, ज्याच्या मध्यभागी साक्षात घनसावळा श्रीकृष्ण जडलेला होता.
दोहींकडे मुक्तलग । तेणें शोभत मध्यभाग । भीमकी भाग्याची सभाग्य । तेणें श्रीरंग वेधिला ॥ ५२ ॥
दोन्ही बाजूंना मोत्यांच्या लडी असणारा तिची कंबर अतिशय शोभून दिसत होती. रुक्मिणी एवढी भाग्यवान होती की तिने श्रीरंगालाही वेधून घेतले होते.
चरणी गर्जती नूपुरें । वांकी आंदुवाचेनि गजरें । झालें कामासी चेइरें । धनुष्य पुरें वाइलें ॥ ५३ ॥
तिच्या पायांतील पैंजणे आणि नूपुरे असा गजर करत होती की मदानाला जागे करून त्याच्या हातून धनुष्य गळवून पाडत होती.
कृष्ण धरूनिया चित्तीं । भीमकी चालतसे हंसगती । चैद्य मागध पाहाती । मदनें ख्याती थोर केली ॥ ५४ ॥
मनात कृष्णाला धरून रुक्मिणी हंसासारख्या मंद गतीने चालत होती. शिशुपाल आणि जरासंध तिच्याकडे पाहतच राहिले; मदानाने तेथे मोठा प्रभाव पाडला.
माझी अभिलाषिती जननी । म्हणोन विंधिले कामें बाणीं । वीर पडिले धरणीं । कामबाणीं मूर्च्छित ॥ ५५ ॥
"हे मूर्ख वीर माझ्या जगन्मातेला (रुक्मिणीला) वाईट नजरेने पाहत आहेत," म्हणून मदानाने बाण मारून त्या सर्व वीरांना जमिनीवर मूर्च्छित पाडले.
कामें हरितल्या दृष्टी । धनुष्यें गळालीं पैं मुष्टी । भीमकी राखावी गोरटी । हेंही पोटीं विसरले ॥ ५६ ॥
मदानाने त्यांची दृष्टी हिरावून घेतली, त्यांच्या हातातून धनुष्य गळून पडले आणि रुक्मिणीचे रक्षण करायचे आहे हेही ते पार विसरून गेले!
रथींचे उलंडले थोरथोर । अश्वांहूनि पडले वीर । गजींचे कलथले महाशूर । रिते कुंजर गळदंडीं ॥ ५७ ॥
रथांमधील मोठे वीर खाली कोसळले, घोड्यांवरून राजे पडले आणि हत्तींवरील महाशूर वीर धाडकन खाली आले; हत्ती रिकामे उभे राहिले.
भीमकी पाहातसे सभोंवतें । तंव वीर भेदिले मन्मथें । कृष्ण त्रिशुद्धी नाहीं येथें । जेणें कामातें जिंकिलें ॥ ५८ ॥
रुक्मिणीने अवतीभवती पाहिले, तर सर्व वीर मदानाच्या बाणांनी घायाळ झाले होते. "येथे मदानाला जिंकणारा श्रीकृष्ण नक्कीच उपस्थित नाही," हे तिने ओळखले.
रमारमणीं एकांती । मीनल्या काम नुपजे चित्तीं । यालागीं नामें तो श्रीपती । भाव निश्चिती भीमकीचा ॥ ५९ ॥
लक्ष्मीसोबत एकांतात असतानाही ज्याच्या मनात कामवासना निर्माण होत नाही, म्हणूनच त्याला 'श्रीपती' म्हणतात, असा रुक्मिणीचा दृढ भाव होता.
कामबाणीं नव्हे च्युत । यालागीं नावें तो अच्युत । भोग भोगूनि भोगातीत । कृष्णनाथ निर्धारें ॥ ६० ॥
जो मदानाच्या बाणांनी कधीही ढळत नाही, म्हणूनच त्याला 'अच्युत' म्हणतात. तो भोग भोगूनही पूर्णपणे भोगातीत असा कृष्णनाथ आहे.
कृष्ण पहावया लोभें उठी । आडवे केश सलोभदृष्टी । धरूनि ऎक्याचिये मुष्टी । सुमनें वीरगुंठी बांधिली ॥ ६१ ॥
कृष्णाला पाहण्याच्या आसक्तीने तिची दृष्टी उत्सुक झाली, तिने पसरलेले केश एकत्र बांधून फुलांची वेणी (वीरगुंठी) सजवली.
कृष्ण पाहावया भाव एक । तो तंव अर्काचाही आदिअर्क । नयनीं नयना प्रकाशक । यदुनायक केवीं दिसे ॥ ६२ ॥
कृष्णाला पाहण्याचा तिचा एकच भाव होता; पण तो तर सूर्याचाही सूर्य आहे. डोळ्यांना प्रकाश देणारा तो यदुनायक कसा बरं दिसेल?
निजभावें पाहे गोरटी । तंव घनश्याम पाहे दृष्टीं । लाज वृत्ति झाली उफराटी । तंव जगजेठी पावला ॥ ६३ ॥
ती सुंदरी जेव्हा आत्मभावाने पाहू लागली, तसा तिला समोर घनश्याम दिसला! लाजेने तिची वृत्ती मागे फिरली, इतक्यात तो जगज्जेता तेथे पोहोचला!
उपरमोनि पाहे सुंदरी । तंव अंगीं आदळला श्रीहरी । प्रेमें सप्रेम घबरी । करीं धरी निजमाळा ॥ ६४ ॥
भानावर येऊन सुंदरीने पाहिले, तर साक्षात श्रीहरी तिच्या अंगाला स्पर्श करत उभा होता! प्रेमाच्या भरात बावरलेल्या रुक्मिणीने हातात जयमाळा धरली.
वीरांच्या अभिमाना जाला अस्त । माध्यान्हीं आला गभस्त । मुहूर्ती मुहूर्त अभिजित । समयो वर्तत लग्नाचा ॥ ६५ ॥
वीरांचा अभिमान गळून पडला होता, सूर्य माध्यान्हावर आला होता आणि 'अभिजित' नावाचा परम श्रेष्ठ लग्नमुहूर्त सुरू झाला होता.
काळ सावधान म्हणत । सूर्य लग्नघटिका पाहात । वियोग अंत:पट सोडीत । भावार्थ म्हणत ॐपुण्या ॥ ६६ ॥
काळ 'सावधान' म्हणत होता, सूर्य लग्नाची वेळ पाहत होता, वियोगाचा अंतरपाट दूर झाला होता आणि भावार्थ 'शुभमंगल' म्हणत होता.
भीमकी पाहे कृष्णवदन । नयनीं गुंतले नयन । दोहींचा एक जाला प्राण । पाणिग्रहण जीवशिवां ॥ ६७ ॥
रुक्मिणीने कृष्णाचे मुख पाहिले, दोघांचे डोळे एकमेकांत गुंतले आणि दोघांचा प्राण एक झाला; जणू जीव नि शिवाचा विवाह पार पडला!
ऎसिया भावाचेनि निवाडें । माळा घाली वाडेंकोडें । वीर मूर्च्छा व्यापिले गाढे । आडवा पुढें कोणी न या ॥ ६८ ॥
अशा श्रेष्ठ भक्तीच्या भावाने तिने कौतुकाने कृष्णाच्या गळ्यात वरमाळा घातली! सर्व वीर मूर्च्छित पडलेले असल्यामुळे कोणीही आडवे आले नाही.
यापरी शारंगपाणी । रथीं वाहोनि रुक्मिणी । निघता झाला तत्क्षणीं । प्रगट कोणी न देखो ॥ ६९ ॥
अशा प्रकारे शारंगपाणी श्रीकृष्णाने रुक्मिणीला आपल्या रथात बसवले आणि कोणालाही उघड न कळता तो तत्क्षणी तेथून निघाला.
एकाएकीं वनमाळी । रथीं वाहोनि भीमकबाळी । आला यादवांजवळी । पिटिली टाळी सकळिकीं ॥ ७० ॥
एकाएकी तो वनमाळी कृष्ण रुक्मिणीला रथात घेऊन यादवांच्या सैन्या जवळ आला, तेव्हा सर्व यादवांनी आनंदाने टाळ्या वाजवल्या!
त्राहाटिल्या निशाणभेरी । गगन गर्जे मंगळतुरीं । देव पुष्पें वर्षती अंबरीं । जयजयकारीं प्रवर्तले ॥ ७१ ॥
नगाडे आणि भेरी वाजवल्या गेल्या, आकाशात मंगल वाद्ये गर्जू लागली, देवांनी आकाशातून फुलांचा वर्षाव केला आणि सर्वत्र जयजयकार सुरू झाला!
यादव गर्जती महावीर । सिंहनाद करिती थोर । भीमकी आनंदें निर्भर । वरिला वर श्रीकृष्ण ॥ ७२ ॥
यादवांचे महावीर सिंहगर्जना करू लागले. श्रीकृष्ण पती म्हणून लाभल्यामुळे रुक्मिणी आनंदाने पूर्ण तृप्त झाली होती.
हरिखें नाचत नारद । आतां होईल द्वंद्वयुद्ध । यादव आणि मागध । झोटधरणीं भिडतील ॥ ७३ ॥
नारदमुनी आनंदाने नाचू लागले की, "आता मोठे युद्ध होईल! यादव आणि जरासंधाचे मागध वीर एकमेकांना भिडतील."
रथ लोटतील रथांवरी । कुंजर आदळतील कुंजरीं । असिवार असिवारांवरी । महावीरीं महावीर ॥ ७४ ॥
"रथांवर रथ धडकतील, हत्तींवर हत्ती आदळतील, तलवारींवर तलवारी खणखणतील आणि महावीरांशी महावीर भिडतील!"
शस्त्रें सुटतील गाढीं । वीर भिडतील कडोविकडी । डोळेभरी पाहीन गोडी । शेंडी तडतडी नारदाची ॥ ७५ ॥
"प्रचंड शस्त्रांचा वर्षाव होईल, वीर एकमेकांवर तुटून पडतील. मी हा रणसंग्राम डोळे भरून पाहीन!" असे म्हणत नारद आनंदी झाले.
थोर हरिखें पिटिली टाळी । साल्या मेहुण्यां होईल कळी । कृष्ण करील रांडोळी ।तेही नवाळी देखेन ॥ ७६ ॥
नारदांनी मोठ्या आनंदाने टाळी वाजवली की, "आता साला (रुक्मी) नि मेहुणा (कृष्ण) यांच्यात युद्ध होईल आणि कृष्ण शत्रूंचा संहार करेल, तेही नवल मी पाहीन."
एका जनार्दन म्हणे । रुक्मिणीहरण केलें कृष्णें । वीर खवळतील धांवणें । युद्ध सत्राणें होईल ॥ ७७ ॥
संत एकनाथ (एका जनार्दन) म्हणतात की, कृष्णाने रुक्मिणीचे हरण केले आहे, आता शत्रूचे वीर संतापाने धावून येतील आणि प्रचंड युद्ध पेटेल.
रसाळ कथा आहे पुढां । रणीं नाचेल रणधेंडा । वोवाळणी बाणप्रचंडा । परस्परें पडतील ॥ ७८ ॥
पुढे अतिशय रसाळ कथा आहे, रणांगणात युद्धाचा तांडव रंगेल आणि बाणांचा प्रचंड वर्षाव होईल.
ऎका युद्धाची कुसरी । युद्ध मांडेल कवणेपरी । क्रोधें झुजतां झुजारीं । मुक्ती चारी कामाच्या ॥ ७९ ॥
आता युद्धाचे कौशल्य ऐका की युद्ध कसे रंगते; कोधाने लढणाऱ्या या योद्ध्यांना चारी मुक्ती कशा प्राप्त होतात ते पुढे पहा.