ॐ नमो जी यदुवीरा । तूं निर्विकार नोवरा । मज न्यावे निजमंदिरा । क्रोधादिक असुरां दमूनी ॥ १ ॥
हे यदुवीरा, तुला नमस्कार असो. तू विकारांनी रहित असा वर (नवरा) आहेस. काम-क्रोधादी असुरांचा नाश करून मला तुझ्या निजधामात (घरी) घेऊन जा.
मज वडील माझा बंधू । जेणें तुजशीं विन्मुख बोधू । ज्याचेनि नीचांशीं संबंधूं । निवारूनि वधू त्या करावी ॥ २ ॥
माझा मोठा भाऊ (रुक्मी) तुला विन्मुख झाला आहे आणि त्याचा नीच प्रवृत्तीच्या शिशुपालाशी विवाह जोडण्याचा विचार आहे. त्याचा हा विचार उधळून लावून मला तुझी पत्नी कर.
ऎका भीमकीची वित्पत्ती । पत्रिका लिहिली चवथे भक्ती । वाचितांची भक्तपती । सहजस्थिती धांविन्नला ॥ ३ ॥
रुक्मिणीची बुद्धिमत्ता आणि तिने चौथ्या भक्तीने (प्रेमभक्तीने) लिहिलेले हे पत्र ऐका. ते वाचताच भक्तांचा स्वामी असलेला श्रीकृष्ण लगेच धावून आला.
रुक्मिण्युवाच ॥ श्रुत्वा गुणान् भवनसुंदर शृण्वतां ते निर्विश्य कर्णविवरैर्हरतोऽङ्गतापम् ।
रूपे दृशां दृशिमतामखिलार्थलाभं त्वथ्यच्युतायिशति चितमपत्रपं मे ॥ १ ॥
रुक्मिणी म्हणाली, "हे भुवनसुंदरा, कानांच्या वाटेने हृदयात प्रवेश करून तिन्ही ताप हरण करणारे तुझे गुण ऐकून आणि डोळ्यांना सर्व पुरुषांमधील श्रेष्ठ लाभाची अनुभूती देणारे तुझे रूप पाहून, हे अच्युता, माझे चित्त सर्व लाज सोडून तुझ्याठायी लीन झाले आहे."
ऎके त्रैलोक्यसुंदरा । सकळसौंदर्यवरागरा । तुझेनि सौंदर्ये सुरनरां । सुंदरत्व वर्णिजे ॥ ४ ॥
हे तिन्ही लोकांत सुंदरा आणि सौंदर्याच्या खाणी, तुझ्याच सौंदर्यामुळे देव व माणसांच्या सौंदर्याचे वर्णन केले जाते.
तुझी सुधाकर कीर्ती । श्रवणश्रवणा प्रकाशिती । त्रिविध ताप अस्त पावती । जेवीं गभस्ती खद्योत ॥ ५ ॥
तुझी अमृतमयी कीर्ती कानांवर पडताच मनातील तिन्ही ताप तसे नष्ट होतात, जसे सूर्याच्या प्रकाशात काजवे नाहीसे होतात.
ऎशियाची स्वरूपप्राप्ती । चारी मुक्ती दासी होती । सकळ स्वार्थ पायां लागती । ज्या देखती त्या निजलाभ ॥ ६ ॥
अशा तुझ्या स्वरूपाची प्राप्ती झाली असता चारी मुक्ती दासी बनतात आणि सर्व पुरुषार्थ पायांशी लोळतात. तुला पाहणे म्हणजेच परम लाभ होय.
क्षय नाहीं गा निश्चित । यालागीं नामें तूं अच्युत । तुझिया ठायीं निर्लज्ज चित्त । अतिसुरत कृष्णसखा ॥ ७ ॥
तुझा कधीही नाश होत नाही, म्हणूनच तुला 'अच्युत' म्हणतात. हे कृष्णसख्या, माझे चित्त सर्व लाज सोडून तुझ्या चरणी समर्पित झाले आहे.
का त्वा मुकुंद महती कुशलशील रूपविद्यावयोद्रविणधामभिरात्मतुल्यम् ।
धीरा पतिं कुलवती न वृणीत कन्या काले नृसिंह नरलोकमनोऽभिरामम् ॥ २ ॥
"हे मुकुंदा, हे पुरुषांमधील सिंहा, कुळ, शील, रूप, विद्या, वय, धन आणि धामामध्ये तुझ्यासारख्याच असणाऱ्या आणि मनुष्यलोकाचे मन आकर्षित करणाऱ्या तुला कोणती धैर्यवान आणि कुलीन कन्या योग्य वेळी पती म्हणून वरणार नाही?"
-विश्रांतीचा निजबोधू । म्हणवूनि नांवें तूं मुकुंदू । सकळ सुखाचा आनंदकंदू । तुज कोण वधू वरीना ॥ ८ ॥
तू आत्मज्ञानाची विश्रांती देणारा आहेस, म्हणूनच तुझे नाव 'मुकुंद' आहे. तू सर्व सुखांचा आनंदकंद आहेस, मग तुला कोणती स्त्री वरणार नाही?
कुळ शीळ धन रूप । विद्या वयसा अतिस्वरूप । शांति कांति तेज अमूप । करिती तप तुजलागीं ॥ ९ ॥
कुळ, शील, धन, रूप, विद्या, वय, शांती आणि अपार तेज हे सर्व तुला मिळवण्यासाठी जणू तपश्चर्या करत असतात.
ऎशी लावण्यगुणसंपत्ती । धीरवती आणि सती । त्याही तुजसमान वर न पावती । तेथें मी किती वराक ॥ १० ॥
तुझ्यासारखा वर मिळणे अत्यंत दुर्मिळ आहे. सौंदर्य आणि गुणांनी युक्त असलेल्या श्रेष्ठ स्त्रियाही तुझ्यासारखा पती मिळण्यास उत्सुक असतात, तेथे माझी काय कथा!
ऎकें नरवीरपंचानना । प्राप्तकाळीं पाणिग्रहणा । तुज कोण वरीना अंगना । मनमोहन श्रीकृष्णा ॥ ११ ॥
हे नरवीरांमधील सिंहा, मनमोहना श्रीकृष्णा, विवाहाची वेळ आली असता कोणती स्त्री तुला पती म्हणून वरणार नाही?
म्हणसी मी सोयरा अति काळा । बोलावितेसी विवाह – मेळा । तरी पाणीग्रहण जी शिशुपाळा । तो काळांतकाळ मजलागी ॥ १२ ॥
"मी तर काळा आहे आणि तू मला लग्नाला बोलावत आहेस?" असे जर तू म्हणशील, तर शिशुपालाशी विवाह होणे हा माझ्यासाठी साक्षात काळ (मृत्यू) ठरेल.
ते काळीं त्वां नुपेक्षावें । हेंचि मागें जिवेंभावें । मज दीनातें उद्धरावें । धांवें पावें लग्नासी ॥ १३ ॥
म्हणून अशा वेळी तू माझी उपेक्षा करू नकोस, हीच माझी मनापासून विनंती आहे. माझ्यासारख्या दीनाचा उद्धार करण्यासाठी लग्नाला त्वरित धावून ये.
तन्मे भवान् खलु वृत: पतिरंग जायामात्मर्पितश्च भवतोऽत्र विभो विधेहि ।
मा वीरभागमभिमर्शतु चैद्य आराद् गोमायुवन्मृगपतेर्बलिमंबुजाक्ष ॥ ३ ॥
"म्हणून हे विभो, मी तुला पती म्हणून स्वीकारले आहे आणि स्वतःला तुला अर्पण केले आहे. तू मला तुझी पत्नी म्हणून स्वीकार. हे कमलनयना, सिंहाचा भाग जसा कोल्हा स्पर्श करू शकत नाही, तसा तो शिशुपाल मला स्पर्श करू नये."
माने वाचा आणि काया । निर्धारेंशीं तुझी जाया । मी झाल्यें असें यदुराया । विवाह त्वां कीजे ॥ १४ ॥
हे यदुराया, मी मनाने, वाचेने आणि कायेने निश्चितपणे तुझीच पत्नी झाले आहे; आता तूच माझ्याशी विवाह कर.
तूं तंव पर गा प्रकृती । तुज नावडे स्त्रियांची संगती । उपेक्षिसी माझी विनंती । थोर अपकीर्ती तुज तेव्हां ॥ १५ ॥
तू प्रकृतीच्या पलीकडचा आहेस आणि तुला स्त्रियांची आसक्ती नाही; पण जर तू माझ्या विनंतीची उपेक्षा केलीस, तर तुझी मोठी अपकीर्ती होईल.
मी तव तुझेंचि अर्धांग । केवीं शिशुपाळ शिवे माझें आंग । तूं शिरावरी असतां श्रीरंग । मी वीरविभाग यदुवीर ॥ १६ ॥
मी तर तुझेच अर्धांग आहे, मग शिशुपाल माझ्या अंगाला कसा हात लावू शकतो? तू माझा स्वामी असताना हा वीराचा भाग शिशुपालाकडे कसा जाईल?
कृष्णकेसरीची संपत्ती । चैद्यजंबुक जैं गा नेती । कमळनयना कमळापती । थोर अपकीर्ती होईल ॥ १७ ॥
हे कमलनयना, कृष्णरुपी सिंहाचा भाग जर शिशुपालरुपी कोल्हा घेऊन गेला, तर तुझी मोठी अपकीर्ती होईल.
पूर्तेष्टदत्तनियमव्रतदेवविप्रगुर्वर्चनादिभिरलं भगवान् परेश: ।
आराधितो यदि गदाग्रज एत्य पाणिं गृह्णातु मे न दमघोषसुतादयोऽन्ये ॥ ४ ॥
"जर मी केलेले पूर्त (विहीर, बाग निर्माण करणे), इष्ट (यज्ञ), दान, नियम, व्रते, देव-ब्राह्मण-गुरूंची पूजा यांद्वारे तो परमेश्वर प्रसन्न झाला असेल, तर गदाग्रज श्रीकृष्णाने येऊन माझा हात धरावा; शिशुपाल इत्यादी इतरांनी नव्हे."
तरीच साधेल हें लग्न । जरी म्यां केले असेल भगवद्भजन । ब्रह्मभावें ब्राह्मणपूजन । देवतार्चन हरीचें ॥ १८ ॥
जर मी मनापासून भगवंताचे भजन, ब्रह्मभावाने ब्राह्मणांची पूजा आणि देवार्चन केले असेल, तरच हे लग्न यशस्वी होईल.
इष्ट जे कां यागादिक । वापी कूप आराम देख । गोभूरत्नदानादिक । त्याहून अधिक अन्नदान ॥ १९ ॥
मी केलेले यज्ञ, विहिरी-बागांची निर्मिती, गाई, जमीन व रत्नांचे दान आणि सर्वात श्रेष्ठ असे अन्नदान जर खरे असेल,
व्रत जें कां एकादशी । पूजाविधि जागरणेंशीं । ब्राह्मणभोजन द्वादशीसी । भगवंताशीं वल्लभ ॥ २० ॥
तसेच भगवंताला प्रिय असणारे एकादशीचे व्रत, जागरण, पूजा आणि द्वादशीला केलेले ब्राह्मणभोजन जर मी निष्ठेने केले असेल,
सकळ धर्माचा पैं धर्म । गुरु तोचि परब्रह्म । ऎसा केला असेल नेम । तरी पुरुषोत्तम मज पावे ॥ २१ ॥
आणि गुरूंनाच परब्रह्म मानून सर्व धर्मांचे पालन केले असेल, तर तो पुरुषोत्तम श्रीकृष्ण मला नक्की प्राप्त होईल.
व्रत तप यज्ञ दान । त्याहून अधिक हरींचे ध्यान । निमिषामाजी समाधान । अमन मन होऊनि ठोक ॥ २२ ॥
व्रत, तप, यज्ञ आणि दानापेक्षाही हरीचे ध्यान श्रेष्ठ आहे, ज्याने क्षणात मन शांत व स्थिर होते.
ऎसोनि साधनें साधिला बोधू । तरी गदू याचा धाकुटा बंधु । वेगीं येऊनि गोविंदू । पाणिग्रहण मज करावें ॥ २३ ॥
अशा साधनांनी जर मला आत्मज्ञान लाभले असेल, तर गदाचा भाऊ असणाऱ्या त्या गोविंदाने त्वरित येऊन माझा हात धरावा.
परादि वाचा नाहीं सौरस । यालागीं नांवें तूं परेश । भीमकीलिखितें ह्रषीकेश । तटस्थ होऊनि पैं ठेला ॥ २४ ॥
वाचेच्या पलीकडचा परमेश्वर असल्यामुळे तुला 'परेश' म्हणतात. रुक्मिणीचे हे पत्र वाचून श्रीकृष्ण स्तब्ध होऊन पाहत राहिला.
मज कृष्णें नेलियापाठीं । मागें शिशुपाळाचिया पाठीं । बैसेल अवकळा गोमटी । दोघां गांठीं एकचि ॥ २५ ॥
"कृष्णाने मला नेल्यानंतर मागे शिशुपालाच्या पाठीवर अवकळा (मानहानी) बसेल, कारण त्या दोघांची नाडी एकच निघते."
श्र्वोभाविनी त्वमजितोद्वहने विदर्भान् गुप्त: समेत्य पृतनापतिभी: परीत: ।
निर्मथ्य चैद्यमगधेंद्रबलं प्रसह्य मं राक्षसेन विधिनोद्वह वीर्यशुल्काम्॥ ५ ॥
"हे अजिता, उद्या विवाह होणार आहे. म्हणून तू सैन्यासह गुप्तपणे विदर्भात (कौंडिण्यपुरात) ये आणि शिशुपाल व जरासंधाच्या सैन्याचा पराभव करून, पराक्रमाचे मोल देऊन राक्षसविवाहाच्या पद्धतीने मला हरण करून घेऊन जा."
पत्रिका पहावी सावधान । विलंब न करावा व्यवधान । प्रात:काळीं आहे लग्न । ऎसिया समयीं पावावें ॥ २६ ॥
हे पत्र काळजीपूर्वक वाच आणि अजिबात वेळ दवडू नकोस. उद्या सकाळीच लग्न आहे, म्हणून योग्य वेळी पोहोच.
देखोनि लिखिताची तातडी । एकला येऊनि घालिशी उडी । तेव्हां मज म्हणशील कुडी । बुद्धि धडफुडी ऎकावी ॥ २७ ॥
पत्रिकेतील घाई पाहून तू एकटाच धावून येशील आणि नंतर मला चुकीची म्हणशील; म्हणून माझी स्पष्ट बुद्धी व विचार ऐक.
तुझिया निजबोधाची सेना । प्रत्यावृत्ति पाहोनि नयना । स्वानुभवाचेनि भारें जाणा । सावध होऊनि त्वां यावें ॥ २८ ॥
तू तुझ्या सैन्याला आणि यादवांना सोबत घेऊन पूर्ण तयाराने व सावध राहून येथे आले पाहिजे.
स्वरूप तेचिया मदगजा । गुढार घालावें जी वोजा । प्राणपान जिणती पैजा । तैसे वारू पालाणीं ॥ २९ ॥
मदमस्त हत्तींवर सुंदर खोगीर टाकावेत आणि वाऱ्याच्या वेगाने धावणाऱ्या घोड्यांना तयार करावे.
जिणोनि जाती मनोरथ । तैसे संजोगावे रथ । चक्रवाटातळीं पर्वत । पीठ होते कर्माचे ॥ ३० ॥
मनोवेगालाही जिंकतील असे रथ जोडावेत, ज्यांच्या चाका खाली अडथळे आणि कर्मे चिरडून जातील.
तुझिया निजबोधाचे गाढे । द्वैतदलनीं जे निजगाढे । तेचि यादव करूनि पुढें । सबळबळेंशीं त्वां यावें ॥ ३१ ॥
द्वैताचा नाश करणाऱ्या तुझ्या शूर यादव सैन्याला पुढे करून तू मोठ्या सैन्यासह येथे यावे.
बाह्य सृष्टी जरी तूं येशीं । तरी तर्क पडेल लोकांसी । कळों नेदितां दुजियासी । गुप्तरूपेंसीं प्रगटावें ॥ ३२ ॥
तू उघडपणे आलास तर लोकांमध्ये संशय निर्माण होईल, म्हणून कोणालाही न कळता गुप्तपणे येथे प्रगट हो.
कृष्णासी शिकविते बुद्धी । म्हणाल चतुर तुम्ही अनादी । ह्रदयशून्य कृष्ण त्रिशुद्धी । वर्तणें बुद्धी माझेनि ॥ ३३ ॥
"तू अनादी चतुर कृष्णाला बुद्धी शिकवत आहेस का?" असे विचाराल, तर कृष्ण भक्तांच्या प्रेमापोटी त्यांच्या बुद्धीनुसारच वागतो.
प्रबळ बळेंशीं सबळ । म्हणाल कां बोलाविते बरळ । तरी माया माहेरी प्रबळ । स्थूळास्थूळ अरिवर्ग ॥ ३४ ॥
"मोठ्या सैन्यासह ये असे का सांगत आहेस?" तर माहेरी मायेचा प्रभाव मोठा आहे आणि शत्रूंचे सैन्य खूप मोठे आहे.
सखा जिवलग बंधु सबळ । मागध अष्टधा प्रबळ । मंथोनि चैद्यादि खळ । गज केवळ पर्णावें ॥ ३५ ॥
माझा भाऊ रुक्मी, जरासंध आणि शिशुपाल हे सर्व एकत्र झाले आहेत; या सर्व शत्रूंचा पराभव करून तू माझा स्वीकार करावा.
म्हणशी ढालाची तूं मोठी । गोड बोलाची प्रकृती खोटी । येवढी कां सोसूं आटाटी । म्हणोनि गोष्टी नुपेक्षावी ॥ ३६ ॥
"तू फक्त मोठ्या गप्पा मारतेस" असे म्हणून या गोष्टीकडे दुर्लक्ष करू नकोस.
तूं तंव अजिंक्य गा धडफुडा । तुझेनि नावें वाटीव भेडा । मज पर्णावया आळस दवडा । होई गाढा वीरवृत्ती ॥ ३७ ॥
तू तर अजिंक्य शूरवीर आहेस, तुझ्या नावानेच शत्रू पळून जातात. मला प्राप्त करण्यासाठी आळस सोडून वीरवृत्तीने पुढे ये.
म्हणशी युद्ध मांडेल कडाडी । मी उठेन काढाकाढी । नाहीं लौकिक परवडी । कैची घडी घडवटॆ ॥ ३८ ॥
"युद्ध सुरू झाल्यावर विवाह कसा होणार? विवाहाचे विधी कसे पार पडतील?" असे जर विचारशील,
कैचा अंत्रपाट जाण । कवण म्हणेल सावधान । मीतूंपणा नाहीं व्यवधान । म्हणशी लग्न कैसेनी ॥ ३९ ॥
"तेथे कसला अंतरपाट नि कोण म्हणणार 'सावधान'? जिथे द्वैतच उरत नाही, तिथे लग्न कसे लागणार?"
ऎसेनि लग्न लागलियां पुढां । रणी नाचेल रणधेंडा । वोवाळणी बाण प्रचंडा । परस्परें पडतील ॥ ४० ॥
अशा युद्धाच्या प्रसंगातच खरा विवाह सोहळा होईल, जिथे बाणांची ओवाळणी केली जाईल.
म्हणशी निधीनें नव्हेल लग्न । अविधीनें करी पाणिग्रहण । येविषयींचे विधान । सावधान परिसावें ॥ ४१ ॥
"शास्त्राच्या विधीशिवाय लग्न कसे होईल?" असे म्हणशील, तर याविषयीचे विधान लक्ष देऊन ऐक.
विवाह तरी बहुतांपरी । पिशाच गांधर्व आसुरी । राजे वरिताती स्वयंवरी । पण महाशूरीं भेदूनि ॥ ४२ ॥
विवाहाचे अनेक प्रकार आहेत- पिशाच, गांधर्व, आसुर आणि राक्षस. राजे पराक्रम गाजवून स्वयंवरात कन्या वरणार असतात.
पाणीग्रहण ब्राह्मणांसी । खड्गलग्न क्षत्रियांसी । रणीं जिंकोनि महाशूरांशी । राक्षसविधी मज पर्णी ॥ ४३ ॥
ब्राह्मणांसाठी मंत्रविवाह आणि क्षत्रियांसाठी खड्गलग्न असते. तू युद्धांत महावीरांना जिंकून राक्षसविवाहाच्या पद्धतीने मला प्राप्त कर.
जागृती स्वप्नीं सुषप्तिकाळा । तुजवांचोनि न देखें डोळा । ग्लानि लिहिता वेळावेळां । उबग गोपाळा न मानावा ॥ ४४ ॥
जागृती, स्वप्न आणि सुषुप्ती या तिन्ही अवस्थांत मला तुझ्याशिवाय काहीही दिसत नाही. हे लिहिताना मला ग्लानी येत आहे, हे गोपाळा, याचा राग मानू नकोस.
आतां ऎकें एक बोल । तुझें वीर्य माझें मोल । अल्प वेंचोनि एक वेळ । दासी केवळ मज करीं ॥ ४५ ॥
आता एकच गोष्ट ऐक; तुझा पराक्रम हेच माझे मोल आहे. थोडा पराक्रम करून मला कायमची तुझी दासी करून घे.
अंतपुरांतरचरीमनिहत्य बंधूंस्त्वामुद्वहे कथमिति प्रवदाम्युपायम् ।
पूर्वेद्युरस्ति महती कुलदेवियात्रा यस्यां बहिर्नववधूर्गिरिजामुपेयात् ॥ ६ ॥
"माझ्या भावांना व नातेवाईकांना न मारता अंतःपुरात असलेल्या तुला मी कसे नेऊ? यावर उपाय सांगतो- लग्नाच्या आदल्या दिवशी कुलदेवतेची मोठी यात्रा असते, जिथे नववधू नगराबाहेर असलेल्या गिरिजच्या (अंबेच्या) दर्शनाला जाते."
म्हणती अंत:पुरामाजील तूं वधू । काढितां आडवे येतील तुझे बंधू । त्यांचा मजकरितां वधू । दू:खसंबंधू होईल ॥ ४६ ॥
तू म्हणशील की "तू अंतःपुरात आहेस, तुला बाहेर काढताना तुझे भाऊ आडवे येतील आणि त्यांना मारल्यास तुला दुःख होईल."
येचिविषयीं जी उपाया । सांगेन ऎकें यादवराया । वेगी यावें अंबालया । यात्रासमया ठाकूनी ॥ ४७॥
यावर उपाय सांगते, हे यादवराया ऐक. लग्नाच्या दिवशी यात्रेच्या वेळी तू थेट अंबालयात (अंबादेवीच्या मंदिरात) ये.
कुळींचा कुलधर्म भीमकराया । नगराबाहेर अंबालया । नववधू न्यावी पूजावया । जगदंबेसी कुळधर्म ॥ ४८ ॥
आमच्या घराण्याचा असा कुलधर्म आहे की, नववधूला पूजेसाठी नगराबाहेर असलेल्या अंबादेवीच्या मंदिरात नेले जाते.
तेचि संधी जी कारण । परस्परें हेचि खूण । तेथें रहूनि सावधान । ओंपुण्या करावें ॥ ४९ ॥
तीच आपल्याला भेटण्याची खरी संधी आहे. तू तेथे आधीच सावध राहून मला प्राप्त करून घे.
यस्यांघ्रिपंकजरज:स्नपनं महांतोवांछत्युमापतिरिवात्मतमोपहत्यै ।
यर्ह्यंबुजाक्ष न लभेय भवत्प्रसादं जह्यामसृन्व्रतकृशान् शतजन्मभि: स्यात्॥ ७ ॥
"हे कमलनयना, ज्याच्या चरणकमळांच्या धुळीने स्नान करणे महादेव उमापतीसारखे महान देवही आपला अज्ञानरूपी अंधार घालवण्यासाठी इच्छितात; तो तुझा प्रसाद (कृपा) जर मला मिळाला नाही, तर मी व्रतांनी शरीर वाळवून प्राण त्यागीन. मग शंभर जन्मांनंतर तरी तुझी प्राप्ती होईल."
म्हणसी ऎश्वर्यें थोर इंद्र । रूपें मदन कां चंद्र । हे सांडूनि आग्रह थोर । माझाचि कां करितेसी ॥ ५० ॥
तू म्हणशील की "इंद्रासारखे ऐश्वर्यवान किंवा मदनासारखे सुंदर सोडून तू माझाच एवढा आग्रह का करत आहेस?"
ऎसें न म्हणावें सर्वेश्वरा । कवण जाणे या विचारा । केवळ नव्हेसी तूं नोवरा । जन्मोद्धारा मजलागीं ॥ ५१ ॥
हे सर्वेश्वरा, असे म्हणू नकोस. तू केवळ नवरा नसून माझ्या जन्माचा उद्धार करणारा आहेस.
तुझिया चरणींची माती । ब्रह्मादिदेवां नव्हे प्राप्ती । आंगें येऊनि उपापती । स्नान वांछिती पदरजीं ॥ ५२ ॥
तुझ्या पायांची धूळ ब्रह्मादिकांनाही दुर्मिळ आहे. खुद्द महादेवही तुझ्या चरणधुळीने स्नान करण्याची इच्छा धरतात.
महादेवा तमोगुण । त्या तमासी उपशमन । तुझिये चरणींचे रज जाण । लागलें ध्यान शिवासी ॥ ५३ ॥
महादेवाच्या तमोगुणाचे शमन करण्यासाठी तुझ्याच चरणधुळीची गरज असते, म्हणूनच शिव तुझ्या चरणांचे ध्यान करतात.
चरणरजालागीं केवळ । ब्रह्मा जाहला पोटींचे बाळ । तोही न पावे चरणकमळ । नाभिकमळीं स्थापिला ॥ ५४ ॥
तुझ्या चरणधुळीसाठी ब्रह्मा तुझा मुलगा बनला, तरी त्याला चरणकमळ न मिळता नाभीकमळात स्थान मिळाले.
त्याचि लाजा जी गोपाळा । चरणजा आला गोकुळा । तुवा ठकविला त्याही वेळा । वत्सें गोवळा जाहलासी ॥ ५५ ॥
म्हणूनच तो ब्रह्मा गोकुळात आला, पण तेथेही तू त्याला चकित करून स्वतःच वासरे व गोपाळ बनलास.
हें जाणोनि सदाशिवें । ध्यान मांडिलें जीवेंभावें । ऎशियाची प्राप्ती मी पावें । तै थोर दैवे दैवाचा ॥ ५६ ॥
हे जाणून महादेवाने तुझे मनापासून ध्यान धरले. अशा तुझी प्राप्ती मला होणे हे माझ्या मोठ्या भाग्याचे लक्षण आहे.
योग याग तपें तपती । तरी नव्हे तुझी प्राप्ती । मी तंव धीट मोठी चित्तीं । आहें वांछिती अर्धांग ॥ ५७ ॥
योग, यज्ञ आणि तपानेही तू प्राप्त होत नाहीस, तरीही मी धीट होऊन तुझे अर्धांग होण्याची इच्छा करत आहे.
पत्रिका वाचितांचि देख । तुवां यावें आवश्यक । मज पर्णून नेदिशी सुख । तरी परमदु:ख होईल ॥ ५८ ॥
हे पत्र वाचताच तू नक्की आले पाहिजे. मला प्राप्त न केल्यास मला अत्यंत दुःख होईल.
तुझी कृपा नव्हतां फूडी । कवण जिणियाची आवडी । देहदंडाची हे बेडी । कोण कोरडी वोढील ॥ ५९ ॥
तुझी कृपा नसेल तर जगण्यात काय अर्थ आहे? हा देहाचा भार उगाच कोण सोसेल?
कृपा न करवेल येथें । तरी मारूनि जा आपुले हातें । मग परलोकीं तरी तूतें । सावकाश भोगीन ॥ ६० ॥
जर येथे कृपा करणे शक्य नसेल, तर तुझ्या हाताने मला मारून टाक; मग परलोकात तरी मी तुला प्राप्त करेन.
ऎसें घडवितां जरी न घडे । तरी देह करीन मी कोरडें । व्रतें तपें अवघडें । तुज उद्देशें करीन ॥ ६१ ॥
तरीही तू आला नाहीस, तर कठीण व्रते व तपश्चर्या करून मी माझे शरीर वाळवून टाकीन.
प्राण सांडीन सर्वथा । म्हणसी काय येईल हाता । तरी एका दों पांचां सातां । जन्मशतां वरीन ॥ ६२ ॥
मी प्राण त्यागीन! तू विचारशील याने काय साध्य होईल? तर मी शंभर जन्म घेऊन तुलाच पती म्हणून वरीन.
पत्रिका वाचितांचि जाण । जाणवेल शहाणपण । म्या तंव वाहिलीसे आण । तुजवीण अन्य वरीं ना ॥ ६३ ॥
हे पत्र वाचताच तुला सर्व समजेल. मी शपथ घेतली आहे की तुझ्याशिवाय दुसऱ्या कोणालाही वरणार नाही.
द्विज म्हणे यदुनायका । सेवेशी निवेदिली पत्रिका । ते वाचूनि सविवेका । कार्यसिद्धि करावी ॥ ६४ ॥
ब्राह्मण म्हणाला, "हे यदुनायका, मी हे पत्र तुझ्या सेवेत मांडले आहे, आता विचार करून कार्य सिद्धीस न्यावे."
पत्रिका वाचितांचि गोपाळा । पुढें भीमकी देखे डोळां । बाहू पसरूनि उतावेळा । उठे वहिला आलिंगना ॥ ६५ ॥
पत्र वाचताच गोपाळाला (कृष्णाला) डोळ्यांसमोर रुक्मिणी दिसू लागली. तो उतावीळ होऊन हात पसरून आलिंगन देण्यासाठी उठला.
भीमकी भावार्थाची कैसी । चटपट लागली देवासी । निद्रा न लगेचि सेजेसी । उठीबैसी करीतसे ॥ ६६ ॥
रुक्मिणीचा भाव असा होता की देवाला तिची तळमळ लागली. त्याला शेजेवर झोप लागेनाशी झाली आणि तो अस्वस्थ होऊन उठून बसू लागला.
नवल वैदर्भीचा भावो । रात्रीं वोसणावे देवो । भीमकी सांडूं नको देहो । आलों पाहा वे पर्णावया ॥ ६७ ॥
विदर्भाच्या रुक्मिणीचा भाव असा नवल होता की देव रात्री झोपेतही तिचे नाव पुटपुटत होता- "रुक्मिणी, देह त्यागू नकोस, मी तुला वरायला येत आहे!"
जया ह्रदयीं जैसा भावो । तयासी तैसा भेटे देवो । भीमकी कृष्णमय पाहाहो । कृष्णदेवो तन्मय ॥ ६८ ॥
ज्याच्या हृदयात जसा भाव असतो, त्याला देव तसाच भेटतो. रुक्मिणी कृष्णमय झाली होती आणि कृष्ण तिच्या प्रेमात तन्मय झाला होता.
ह्रदयीं नाहीं सत्य भावो । तंव कैसिनी पावे देवो । भीमकी भाग्याची पहा हो । उठिला देवों सत्वर ॥ ६९ ॥
हृदयात सत्य भाव नसल्यास देव कसा भेटणार? पण रुक्मिणीच्या भाग्याने देव स्वतः लगेच तयार होऊन उठला.
कृष्ण सांगे द्विजाजवळी । रात्रीची अवस्था सकळी । मग हांसोनियां वनमाळी । टाळिया टाळी पिटिली ॥ ७० ॥
श्रीकृष्णाने ब्राह्मणाला आपली रात्रभराची अवस्था सांगितली आणि हासत आनंदाने टाळ्या वाजवल्या.
एका विनवी जनार्दना । कृष्ण चालिला पाणिग्रहणा । भक्तवचनासी अवगणना । देव सर्वथा न करीचि ॥ ७१ ॥
संत एकनाथ (एका जनार्दनी) विनंती करतात की, श्रीकृष्ण रुक्मिणीचा हात धरण्यासाठी निघाला; कारण देव भक्ताच्या वचनाचा कधीही अनादर करत नाही.