अपरा एकादशी माहात्म्य

हिंदू पंचांगानुसार, वैशाख महिन्यातील कृष्ण पक्षात (वद्य पक्षात) येणाऱ्या एकादशीला 'अपरा एकादशी' (Apara Ekadashi) असे म्हटले जाते. 'अपरा' या शब्दाचा अर्थ 'अपार' किंवा 'अथांग' असा होतो; म्हणजेच या एकादशीचे व्रत केल्याने भक्ताला अपार धन, संपत्ती, मान-सन्मान आणि प्रसिद्धी प्राप्त होते. या एकादशीला काही ठिकाणी 'अचला एकादशी' किंवा 'भद्रकाली एकादशी' असेही म्हटले जाते.

सृष्टीचे पालनकर्ते असलेल्या भगवान श्रीविष्णूंच्या पूजनाने, भजनाने आणि उपासनेने साधकाच्या जीवनातील सर्व विघ्ने, दुःखे आणि पापे दूर होतात. या एकादशीचे सर्वात मोठे वैशिष्ट्य म्हणजे या दिवशी श्रीविष्णूंच्या 'वामन' (त्रिविक्रम) अवताराची विशेष पूजा करण्याची प्राचीन परंपरा आहे. या दिवशी केलेले गंगा स्नान आणि दान-धर्म मनुष्याला सर्व पातकांपासून मुक्त करून मोक्ष प्रदान करतो.

अपरा एकादशीच्या दिवशी भगवान विष्णूंच्या वामन अवताराची पूजा केल्याने मानवाचे अहंकारादी सर्व दोष भस्म होतात. ज्याप्रमाणे सूर्योदयामुळे अंधार नष्ट होतो, त्याचप्रमाणे या एकादशीच्या व्रताने माणसाच्या आयुष्यातील सर्व संकटे नाहीशी होतात.

गंगा स्नानाचे पुण्य:

या दिवशी पवित्र नद्यांमध्ये, विशेषतः गंगेत स्नान करण्याला अत्यंत महत्त्व आहे. जर प्रत्यक्ष नदीकाठी जाणे शक्य नसेल, तर घरातील स्नानाच्या पाण्यात थोडे गंगाजल मिसळून स्नान करावे. यामुळे कुंभमेळ्यात स्नान केल्याचे आणि कार्तिकी पौर्णिमेला केलेल्या पुष्कर स्नानाचे पुण्य लाभते.

1. प्रातःस्नान व संकल्प: एकादशीच्या दिवशी सकाळी लवकर उठून स्नान करावे आणि स्वच्छ वस्त्र परिधान करून श्रीविष्णूंच्या पूजनाचा व उपवासाचा संकल्प करावा.
2. स्थापना व अभिषेक: चौरंगावर श्रीविष्णूची किंवा वामन देवाची मूर्ती स्थापन करावी. देवाला पंचामृताचा (दूध, दही, तूप, मध, साखर) नैवेद्य दाखवून अभिषेक करावा.
3. पूजा व तुळशीपत्र: अभिषेकानंतर पिवळे वस्त्र, पिवळे चंदन, अक्षता, ऋतूप्रमाणे ताजी फुले आणि तुळशीची पाने अर्पण करावीत.
4. धूप-दीप व स्तोत्र पठण: धूप, दीप लावून आरती करावी. या दिवशी 'विष्णु सहस्रनाम' किंवा श्रीविष्णु स्तोत्राचे पठण करणे अत्यंत फलदायी मानले जाते.
5. अहोरात्र जागरण: रात्री भगवंताच्या नामाचा जप करत भजन, कीर्तनात रात्र जागवावी. झोपताना जमिनीवर झोपावे.
6. आचरण नियम: व्रत आचरणादरम्यान कोणाबाबतही अपशब्द बोलू नयेत, मन शुद्ध ठेवावे आणि ईर्ष्या बाळगू नये.
7. द्वादशी संकल्प पूर्णता: दुसऱ्या दिवशी (द्वादशीला) सकाळी स्नान करून पूजा पूर्ण करावी, व्रताच्या यशस्वीतेसाठी श्रीविष्णूंचे आभार मानावेत आणि ब्राह्मणांना दान देऊन उपवासाचे पारणे सोडावे.

"ॐ त्रिविक्रमाय नमः"
॥ ॐ नमो भगवते वासुदेवाय ॥