श्री समर्थ धोंडूतात्या महाराज महाचरित्र

५५. विराळ सोडले

विराळ येथील लोकांच्या त्रासाला कंटाळून श्री समर्थ तात्यांनी विराळ व मठ कायमचा सोडण्याचा निर्णय घेतला. दत्तजयंतीच्या काल्यानंतर डोंगरशेळकीच्या भजनी मंडळींनी निरोप मागितला असता तात्या म्हणाले, “मला विराळ नको आणि मठही नको, मला डोंगरशेळकीला यावयाचे आहे, तुम्ही मला ताबडतोब घेऊन चला.”

हे ऐकून डोंगरशेळकीच्या भक्तांचा आनंद गगनात मावेनासा झाला. सर्वांनी अत्यंत हर्षाने “पुंडलिक वरदा हरि विठ्ठल, श्री ज्ञानदेव तुकाराम” असा जयघोष करत तात्यांचा मेणा डोंगरशेळकीच्या दिशेने उचलला.

५६. डोंगर शेळकीस वास्तव्य

श्री समर्थ तात्यांना डोंगरशेळकीत आनंदाने आणण्यात आले. तात्यांच्या सोवळे-ओवळ्याच्या कडक आचारसंहितेमुळे सुरुवातीला गावातील एका ब्राह्मणाच्या वाड्यात त्यांची राहण्याची व्यवस्था करण्यात आली.

परंतु, तो ब्राह्मण संशयी व चिडखोर स्वभावाचा होता. भक्तांच्या गर्दीमुळे आपली संपत्ती चोरीला जाईल या भीतीने त्याने चैत्र महिन्यातील रखरखत्या उन्हात तात्यांना घर सोडण्यास सांगितले. तात्यांच्या सहवासाला मुकलेल्या त्या ब्राह्मणाला नंतर खूप पश्चाताप झाला.

यानंतर गावकऱ्यांनी तात्यांना सन्मानाने मेण्यात बसवून 'बस्तापुरे' यांच्या घरी त्यांची राहण्याची उत्तम सोय केली.

५७. डोंगर शेळकीस पाणी

प्रतिवर्षी वैशाख उन्हाळ्यात डोंगरशेळकीची विहीर व नदी आटत असे, ज्यामुळे ५-६ किमी दुरून पाणी आणावे लागे. गावकऱ्यांचे हे हाल पाहून तात्यांना दया आली.

तात्यांनी सांगितले, “गावाच्या दक्षिणेस एक गुप्त पाण्याचा झरा आहे, तेथे पाच फूट खड्डा खणा. गावाला पुरेल इतके पाणी तेथे मिळेल.”

गावकऱ्यांनी जयघोषात त्या जागेवर पूजा करून खड्डा (हिरा) खणला असता तेथे मुबलक पाणी लागले. सर्वांनी अत्यंत आनंदाने तात्यांचे पाय धुतले व चरणतीर्थ घेतले. आज त्या जागेवर (महाराजांचा हिरा) शासनाने विहीर बांधून संपूर्ण गावाला नळयोजनेने पाणी पुरवले आहे. तात्यांमुळे गावाचा पाण्याचा दुष्काळ कायमचा संपला!

५८. श्री तात्यांचे उपकार

साधूंचा स्वभावच दुःखाचे हरण करणे हा असतो. डोंगरशेळकीकरांना तात्यांच्या अथांग कृपेची जाणीव झाली. संतांच्या उपकाराची परतफेड कधीही होऊ शकत नाही.

“काय सांगो आता संतांचे उपकार । मजनिरंतर जागविती ।।१।।
काय द्यावे त्यासी व्हावे उतराई । ठेविता हा पायी जीव थोडा ।।२।।
सहज बोलणे हीत उपदेश । करुनि सायास शिकविती ।।३।।
तुका म्हणे वत्स धेनुवेचे चित्ती । तैसे मज येती सांभाळीत ।।४।।” – संत तुकाराम महाराज

तात्यांनी भूगर्भातील पाण्याचा झरा दाखवून 'जीवन' तर दिलेच, पण मानवी जीवनाचे खरे परमार्थ मूल्य शिकवून सर्वांचा उद्धार केला.

५९. वडिलांच्या पुण्यतिथीस सप्ताह

विराळप्रमाणेच तात्यांनी डोंगरशेळकीत वैशाख वद्य प्रतिपदा (इ.स. १९२७, शके १८४९) पासून वडिलांच्या पुण्यतिथीनिमित्त अखंड हरिनाम सप्ताह सुरू केला.

“दिन रजनी हाचि धंदा । गोविंदाचे पवाडे।।” – संत तुकाराम महाराज

गावातील सर्व बालवृद्ध हरिनामात तल्ललीन झाले. दिवसरात्र टाळ-मृदंगाच्या गजरात आणि कीर्तनांनी संपूर्ण परिसर दुमदुमून गेला.

६०. श्री तात्यांचे दर्शन व महाप्रसाद

वैशाख वद्य सप्तमीला सप्ताहाचा शेवटचा दिवस होता. उंबरजचे श्री एकनाथ महाराजही या सोहळ्यास उपस्थित राहणार होते.

अपेक्षित जनसमुदायापेक्षा ३-४ पट अधिक लोक महाप्रसादासाठी जमा झाले. तात्यांच्या दर्शनाने आणि आशीर्वादाने हजारो भाविकांनी महाप्रसादाचा व संतकृपेचा अलौकिक आनंद लुटला.

“तरी तनुमनुजीवे । चरणासी लागावे ।
अगर्वता करावे । दास्य सकळ।।” – संत ज्ञानेश्वर महाराज

अशा प्रकारे निरभिमान वृत्तीने श्री समर्थ तात्यांच्या चरणी लीन होऊन हजारो भाविकांनी आपल्या जीवनाचे सार्थक करून घेतले.