वरुथिनीएकादशी माहात्म्य

हिंदू पंचांगानुसार, वैशाख महिन्यातील कृष्ण पक्षात (वद्य पक्षात) येणाऱ्या एकादशीला 'वरुथिनी एकादशी' (Varuthini Ekadashi) असे म्हटले जाते. हे व्रत भगवान श्रीविष्णूची अपार कृपा प्राप्त करण्यासाठी आणि कुटुंबात कायमस्वरूपी सुख, समृद्धी व शांती टिकवून ठेवण्यासाठी केले जाते.

स्कंद पुराणाच्या वैष्णव खंडातील 'एकादशी माहात्म्य' या अध्यायानुसार, स्वयं भगवान श्रीकृष्णांनी पांडवांना या एकादशीचे महत्त्व स्पष्ट केले होते. वरुथिनी एकादशीचे व्रत केल्याने भक्ताला असे अक्षय पुण्य प्राप्त होते, ज्याचा प्रभाव आयुष्यभर त्याच्या पाठीशी राहतो. शास्त्रात हे व्रत आत्मशुद्धीचे उत्तम माध्यम मानले गेले आहे, ज्यामुळे मानवाचे मन, वचन आणि कर्म शुद्ध होऊन जीवनातील सर्व नकारात्मकता दूर होते.

वरुथिनी एकादशीला भगवान विष्णू आणि माता महालक्ष्मीची विशेष पूजा केली जाते. पूजेदरम्यान खालील गोष्टींचे पालन करणे अत्यंत शुभ मानले जाते:

१. शंखाने केशर जल अभिषेक:

पूजेमध्ये दक्षिणावर्ती शंखात केशरमिश्रित पाणी भरून भगवान विष्णू आणि महालक्ष्मीचा अभिषेक करावा. यामुळे घरात लक्ष्मीचा स्थायी वास राहातो.

२. वस्त्र, वस्त्रालंकार व टिळा:

देवाला लाल किंवा पिवळे चमकदार वस्त्र अर्पण करावे. श्रीविष्णु आणि माता लक्ष्मीला पिवळे चंदन किंवा हळदीचा टिळा लावावा.

३. नैवेद्य व तुळशीपत्र:

पूजेमध्ये पिवळी फुले व फुलांच्या माळा अर्पण कराव्यात. नैवेद्यात केळी, गूळ आणि गोड मिठाईचा समावेश करावा. नैवेद्यासोबत तुळशीचे पान ठेवणे अनिवार्य आहे, कारण तुळशीशिवाय भगवान विष्णू नैवेद्य स्वीकारत नाहीत.

1. दशमी नियम: एकादशी व्रताची सुरुवात दशमीच्या संध्याकाळपासून होते. दशमीच्या दिवशी संध्याकाळी सात्त्विक भोजन करावे आणि रात्री भगवंताचे ध्यान करावे.
2. प्रातःस्नान व संकल्प: एकादशीच्या दिवशी सकाळी सूर्योदयापूर्वी उठून स्नान करावे आणि उगवत्या सूर्याला जल अर्पण करावे (अर्घ्य द्यावे). त्यानंतर घरातील मंदिरात देवासमोर उपवासाचा संकल्प करावा.
3. उपवास विधी: पूजा पूर्ण झाल्यानंतर दिवसभर अन्न ग्रहण न करता निराहार राहावे. जे लोक अशक्तपणामुळे कडक उपवास करू शकत नाहीत, त्यांनी फलाहार, दूध किंवा फळांचा रस घ्यावा.
4. सायंकाळची पूजा: संध्याकाळी पुन्हा घरातील मंदिरात दिवा लावून श्रीविष्णूची आरती व नामस्मरण करावे.
5. द्वादशी पारणे व अन्नदान: दुसऱ्या दिवशी (द्वादशीला) सकाळी पुन्हा विधीवत पूजा करावी. गरजू लोकांना किंवा ब्राह्मणांना अन्न, वस्त्र व दक्षिणा दिल्यानंतरच स्वतः भोजन करून उपवासाचे पारणे सोडावे.

वैशाख हा उन्हाळ्याचा महिना असल्याने आणि या एकादशीला दानाचे विशेष महत्त्व असल्याने खालील वस्तूंचे दान करणे अत्यंत फलदायी मानले जाते:

"ॐ नमो भगवते वासुदेवाय"
॥ श्री मधुसूदनाय नमः ॥