कामिका एकादशी माहात्म्य

हिंदू धर्मशास्त्रामध्ये आषाढ महिन्यातील कृष्ण पक्षात येणाऱ्या एकादशीला 'कामिका एकादशी' (Kamika Ekadashi) म्हटले जाते. हे व्रत सर्व पापांचे शमन करणारे आणि मनोकामना पूर्ण करणारे मानले जाते. धर्मग्रंथानुसार, या दिवशी जो भक्त श्रद्धापूर्वक भगवान श्रीविष्णूची पूजा करतो, त्याच्याकडून देव, गंधर्व आणि सूर्य या सर्वांची पूजा झाल्याचे पुण्य लाभते.

स्वयं ब्रह्मदेवाने देवर्षी नारदांना या एकादशीचे महत्त्व सांगताना म्हटले आहे की, कामिका एकादशीचे व्रत आचरणाऱ्या मनुष्याला उत्तम योनी प्राप्त होते आणि संसारबंधनातून मुक्ती मिळते. या पवित्र दिवशी भगवान विष्णूंना तुळशीपत्र अर्पण करणाऱ्या भक्ताचे सर्व दोष दूर होतात. तसेच, एकादशीच्या रात्री विष्णू मंदिरात किंवा तुळशीजवळ शुद्ध तुपाचा दिवा लावल्यास भक्ताचे पितर स्वर्गात अमृतपान करतात, अशी श्रद्धा आहे.

पुराणात वर्णिलेल्या कथेनुसार, एका गावात एक पराक्रमी क्षत्रिय राहत होता. एका प्रसंगी काही कारणावरून त्याचे गावातील एका ब्राह्मणाशी कडाक्याचे भांडण झाले आणि रागाच्या भरात त्याच्या हातून त्या ब्राह्मणाचा मृत्यू झाला. पश्चात्ताप झालेल्या क्षत्रियाने मृत ब्राह्मणाचा अंत्यविधी करण्याची इच्छा व्यक्त केली; परंतु इतर ब्राह्मणांनी त्याला अटकाव केला.

ब्राह्मण म्हणाले, "तुझ्या हातून ब्रह्महत्येचे घोर पाप घडले आहे. जोपर्यंत तू या पापाचे प्रायश्चित्त घेऊन मुक्त होत नाहीस, तोपर्यंत आम्ही तुझ्या घरी अन्नग्रहण करणार नाही."

व्यथित झालेल्या क्षत्रियाने या पापातून मुक्ती मिळवण्याचा मार्ग विचारला. तेव्हा ब्राह्मणांनी त्याला आषाढ कृष्ण पक्षातील 'कामिका एकादशी' चे व्रत करून श्रीविष्णूची भक्ती करण्याचा आणि ब्राह्मणांना अन्नदान व दक्षिणा देऊन आशीर्वाद घेण्याचा सल्ला दिला.

क्षत्रियाने ब्राह्मणांच्या सांगण्यानुसार अतिशय निष्ठेने कामिका एकादशीचे व्रत केले आणि रात्री जागरण करून हरिस्मरण केले. त्याच्या भक्तिभावाने प्रसन्न होऊन भगवान श्रीविष्णूंनी त्याला साक्षात दर्शन दिले आणि त्याला ब्रह्महत्येच्या महापापातून पूर्णपणे मुक्त केले. अशा प्रकारे कामिका एकादशीच्या व्रतामुळे क्षत्रियाला दोषांतून मुक्ती मिळाली.

1. प्रातःस्नान व सोवळे: एकादशीच्या दिवशी सकाळी लवकर उठून स्नान करावे आणि स्वच्छ वस्त्र परिधान करावे.
2. अभिषेक व पूजन: श्रीविष्णूच्या मूर्तीला आधी स्वच्छ पाण्याने स्नान घालावे. त्यानंतर पंचामृताने अभिषेक करून पुन्हा निर्मळ पाण्याने स्नान घालावे.
3. अलंकार व अत्तर: देवाला चंदन, अबीर, गुलाल, अक्षता आणि ताजी पिवळी फुले अर्पण करावीत. धूप आणि दीप लावून तुपाच्या दिव्याने आरती करावी.
4. नैवेद्य: भगवान विष्णूंना ताजे लोणी आणि खडीसाखरेचा नैवेद्य दाखवावा. नैवेद्यात तुळशीचे पान (तुळशीपत्र) अनिवार्यपणे ठेवावे.
5. विष्णु सहस्रनाम पाठ: पूजेच्या शेवटी 'विष्णु सहस्रनाम' चा पाठ करावा, देवाला क्षमायाचना करून सर्व भक्तांना प्रसाद वाटावा.
6. उपवास नियम: या दिवशी अन्न ग्रहण न करता कडक उपवास करावा. आवश्यकता असल्यास फलाहार करावा आणि पिण्याच्या पाण्यात तुळशीपत्र टाकून ते प्राशन करावे.

आपल्या दैनंदिन जीवनात आणि सणावारांना काही नियमांचे पालन केल्यास घरात लक्ष्मीचा स्थायी वास राहतो आणि अलक्ष्मी (दारिद्र्य) दूर पळून जाते: