सार्थ श्री व्यंकटेश स्तोत्र

(१) श्री गणेश आणि श्री व्यंकटेशाला नमस्कार असो! सर्व कार्यारंभी पूजनीय असलेल्या श्री गणेशाच्या रूपशोभेचे स्मरण करून मी भावपूर्वक वंदन करतो.
(२) ज्ञान व वाणीची देवता असलेल्या हंसवाहिनी सरस्वती देवीला माझे नमन असो, जिच्या कृपेने या भावार्थपूर्ण ग्रंथाचे निरूपण होईल.
(३) प्रकाशरूप श्रीगुरूंना माझे नमन असो, त्यांनी ग्रंथ रचण्याची अशी स्फूर्ती द्यावी जेणेकरून श्रोत्यांना आनंद वाटेल.
(४) सर्व संत-सज्जन, योगी, मुनिजन आणि उपस्थित सर्व सुजाण श्रोत्यांना माझे साष्टांग नमन असो.

(५) हे १०० ओव्यांचे प्रार्थनाशतक महादोषांना जाळून टाकणारे आहे; याने वैकुंठनायक प्रसन्न होऊन सर्व मनोरथ पूर्ण करतो.
(६) हे परिपूर्ण दयासागरा, दिव्य प्रकाशरूप व्यंकटरमणा, तुझा जयजयकार असो! माझी प्रार्थना श्रवण कर.
(७) तू आईसारखे आमचे पालन केलेस, बाबांसारखे सांभाळलेस, सर्व संकटांपासून रक्षण करून प्रेमाचे सुख दिले आहेस.
(८) हे मानवासाठी अलौकिक असले तरी हे संपूर्ण जग तूच निर्माण केल्यामुळे माता-पित्याचे हे नाते तुझ्या अंगी स्वभावतःच आले आहे.

(९) हे दीनानाथा, केवळ भक्ती व प्रेमाखातर तू भक्तांचे संकटांत रक्षण केलेस आणि भजनासाठी त्यांना अपूर्व प्रेमसुख दिलेस.
(१०) हे दयाळू लक्ष्मीरमणा, माझी विनंती ऐक; तू मला मनुष्यजन्मात घालून या सृष्टीची अलौकिक रचना दाखवलीस.
(११) तुला न ओळखल्यामुळे मी आजवर कष्टी झालो, पण आता तुझ्या चरणी घट्ट मिठी मारली आहे; माझे अपराध पोटात घाल.
(१२) माझ्या अपराधांचे डोंगर गगनाला भिडले असले तरी हे दयावंता हृषीकेशी, पतितपावन या तुझ्या ब्रीदाला सत्य करून दाखव.

(१३) मुलाच्या हजारो अपराधांचा खेद आई बाळगत नाही, तसेच हे गोविंदा, तू माझे आई-बाप आहेस.
(१४) उडदाच्या राशीत काळे-गोरे काय निवडणार? कडू वृक्षाची फळे गोड कशी असणार?
(१५) काट्याच्या झाडाला मऊपणा कसा असणार आणि खडकाला वेली कशा फुटणार?
(१६) मी पायापासून डोक्यापर्यंत अन्यायी व पापी असलो तरी तुझ्या पदराखाली आलो आहे; माझे सर्व उपायांनी रक्षण करणे तुझे कर्तव्य आहे.

(१७) श्रीमंताच्या घरातील कुत्र्यालाही सर्व मान देतात, मी तर तुझा दीन दास म्हणवतो; मग माझा अपमान म्हणजे तुझाच अपमान नव्हे का?
(१८) लक्ष्मी तुझ्या पायाशी सेवा करते आणि तुझ्या भक्ताने भिकेची झोळी खांद्यावर घ्यावी? याने तुझे ब्रीद कसे टिकेल?
(१९) कुबेर तुझा खजिनदार असताना तू आम्हास दारोदारी फिरवतोस, यात कोणता पुरुषार्थ आहे?
(२०) द्रौपदीला अनंता वस्त्रे देऊन लाज राखलीस, मग माझ्या बाबतीत ही चिक्कूगिरी (कृपणता) कुठून आणलीस?

(२१) दुर्वासांच्या संतापापासून द्रौपदीचे रक्षण करण्यासाठी मध्यरात्री ऋषींच्या पंक्ती क्षणार्धात तृप्त केल्यास.
(२२) हे जगदीशा, मग आम्हास अन्नासाठी दाही दिशा का फिरवतोस? तुला आमची करुणा का येत नाही?
(२३) शरण आलेल्यांना सांभाळण्यात तू शिरोमणी आहेस; तुझी गोड शब्दांनी प्रार्थना करतो, एकदा स्वीकार केल्यावर मला सोडू नकोस.
(२४) समुद्राने स्वतःचे पोट जाळणाऱ्या वडवानळाचा स्वीकार करून त्याला सतत पोटात साठवले, तसाच तू माझा सांभाळ कर.

(२५) कूर्म अवतारात पाठीवर संपूर्ण पृथ्वीचा भार पेलून तो शेवटपर्यंत सोडला नाहीस.
(२६) महादेवाने विष पचवून गळा निळा केला पण जगाचा त्याग केला नाही; हे भक्तवत्सला, तसेच तू माझे रक्षण कर.
(२७) माझ्या अपराधांची मालिका सांगताना माझी वाणी थकली; मी दुष्ट, पापी आणि अधमाहून अधम आहे.
(२८) मी विषयासक्त, मंदबुद्धी, आळशी, कुव्यसनी आणि सज्जनांचा मत्सर करणारा आहे.

(२९) माझे बोलणे गोड नाही, मी लोकांशी निष्ठुर वागतो आणि पामरांमध्ये पामर आहे.
(३०) काम, क्रोध, मद, मत्सर यांचे हे शरीर बिऱ्हाड (घर) बनले आहे.
(३१) सर्व वनस्पतींची लेखणी आणि समुद्राची शाई केली तरी माझे अवगुण लिहून संपणार नाहीत.
(३२) मी इतका पतित असलो तरी तू 'पतितपावन' आहेस; तू माझा स्वीकार केल्यावर माझे गुणदोष कोण पाहणार?

(३३) दासीवर राजाने प्रेम केले तर तिला कोणी दासी म्हणत नाही; परिसाच्या स्पर्शाने लोखंडाचे सोने होते.
(३४) गंगेला मिळून घाणेरडा ओढा गंगाजळ बनतो आणि कावळ्याच्या विष्ठेतून उगवलेला पिंपळ पूजनीय होतो.
(३५) तसा मी अमंगळ असलो तरी तुझा दास म्हणवतो; मुलगी दिल्यावर कुळाचा विचार करू नये, तसा आता माझा स्वीकार कर.
(३६) मी अपराधी आहे हे माहीत असताना तू माझा स्वीकार केलास, मग आता समर्थाने माझा अव्हेर करू नये.

(३७) हे सच्चिदानंदा गोविंदा, हातात गदा घेऊन धावून ये आणि माझ्या दुष्कर्मांचा चक्काचूर कर.
(३८) तुझ्या नामात अथांग शक्ती आहे, त्यापुढे माझी पापे ती कितीशी?
(३९) तुझे नाव पतितपावन, कलियुगातील पापे जाळणारे, संकटांचा नाश करणारे व भवसागरातून तारणारे आहे.
(४०) हे कमळापती व्यंकटेशा, माझी बुद्धी सदैव तुझ्या नामस्मरणात राहो, हीच एकच मागणी मी पुन्हा पुन्हा करतो.

(४१) तू अनंत असून तुझी नामे अनंत आहेत; त्यातील सोपी नावे मी अल्पबुद्धीने प्रेमाने स्मरण करतो.
(४२) हे व्यंकटेशा, वासुदेवा, प्रद्युम्ना, अनंता, केशवा, संकर्षणा, श्रीधरा, माधवा, नारायणा, आदिमूर्ती!
(४३) हे पद्मनाभा, दामोदरा, परात्परा, अनादि विश्वंभरा, जगदुद्धारा, जगदीशा!
(४४) हे कृष्णा, विष्णू, हृषीकेशा, अनिरुद्धा, पुरुषोत्तमा, नृसिंह, वामना, परशुरामा, बौद्धा आणि कलंकी रूपधरा!

(४५) हे अनाथरक्षका, सनातन निर्दोषा, सकळ मंगलाच्या स्वामी, सज्जनांचा आधार असलेल्या सुखमूर्ती!
(४६) हे तिन्ही गुणांच्या पलीकडील गुणातीता, आत्मज्ञानाने परिपूर्ण असलेल्या सात्त्विक परमेश्वरा!
(४७) हे श्रीवत्सलांछनधरा, भक्तांना अभय देणाऱ्या गिरिधरा, दुष्ट दैत्यांचा संहार करून सुख देणाऱ्या वीरा!
(४८) हे निरंजन निर्विकारा, विवेक व वैराग्याच्या खाणी, मधु-मुर राक्षसांचा संहार करणाऱ्या उग्रमूर्ती!

(४९) हे शंख-चक्र-गदाधरा, गरुडवाहना, गोपींच्या मनाला आनंद देणाऱ्या सुखकरा!
(५०) या जगाच्या नाटकाच्या सूत्रधारा, सर्वव्यापी, कृपासमुद्रा आणि मुनींच्या ध्येयमूर्ती!
(५१) हे शेषशयना, वैकुंठवासिया, भक्तांच्या कैवार्या, या प्रसंगी मला पाव!
(५२) अशी आर्त प्रार्थना करून संत देवीदासांनी श्री व्यंकटेशाचे स्मरण केले आणि साक्षात परमेश्वर हृदयात प्रकट झाला; त्या सुखाला पार उरला नाही.

(५३) हृदयात प्रकटलेल्या मूर्तीच्या आनंदाची स्थिती अलौकिक आहे; श्रीपती स्वतःच माझ्या वाणीने हे वर्णन करवून घेत आहेत.
(५४) ते अत्यंत सुंदर रूप श्रोत्यांनी सादर ऐकावे: सावळ्या रंगाची सुकुमार कांती आणि कुंकवासारखी तांबडी चरणकमळे आहेत.
(५५) पायांची बोटे सुरेख, नखे चंद्राच्या कोरसारखी चमकणारी आणि इंद्रनीळ मण्यासारखी नीळसर त्वचा आहे.
(५६) पायांत वाळे, नूपुर व घागरी वाजतात आणि सुंदर पोटऱ्या केळीच्या खांबासारख्या शोभत आहेत.

(५७) कंबरेवर घुंगुरांची मेखला आणि अंगावर सोन्यासारखा लखलखणारा पितांबर शोभत आहे.
(५८) कंबरेवर नाभीस्थान आहे जिथून ब्रह्मदेव उत्पन्न झाले आणि पोटात तिन्ही लोक सामावलेले आहेत.
(५९) छातीवर लखलखणारे सुवर्णपदक पाहून चंद्रही लाजून खाली पाहतो आणि वैजयंती माळ विजेसारखी चमकते.
(६०) हृदयावर 'श्रीवत्सलांछन' हे दैवी चिन्ह भूषण म्हणून मिरवत आहे आणि कंठस्थानाकडे मुनिजन आदराने पाहतात.

(६१) दोन्ही सरळ बाहुदंड, चंद्रापेक्षा तेजाळ नखे आणि लाल कमळासारखे सुंदर तळहात शोभतात.
(६२) मनगटात कंकणे, दंडात बाजूबंद आणि गळ्यात उदित सूर्यासारखे तळपणारे दागिने घातले आहेत.
(६३) कंठावर नीळसर हनुवटी आणि अतिशय निर्मळ, भक्तांवर प्रेम करणारे मुखकमळ आहे.
(६४) गुलाबी ओठांच्या मागे हिऱ्यासारखी दंतपंक्ती व सुंदर जिभ असून त्या अधरामृताचे सुख फक्त लक्ष्मीच जाणे.

(६५) सरळ व सुंदर नाक आणि दोन्ही गालांवर लखलखणारे अप्रतिम तेज आहे.
(६६) तिन्ही लोकांचे सर्व सौंदर्य व तेज एकत्र येऊन जणू श्रीहरीच्या दोन्ही डोळ्यांत सामावले आहे.
(६७) धनुष्याकृती भिवया, कानात चमकणारी कुंडले आणि त्यांची फाकणारी प्रभा हा अलौकिक सोहळा आहे.
(६८) विशाल कपाळावर कस्तुरीचा टिळा आणि मस्तकावर कुरळे सुरेख केश शोभून दिसतात.

(६९) मस्तकावर सुवर्णमुकुट, भोवती झिरमिळ्या आणि त्यावर मोरपीस जोडलेले असा तो जगज्जेता मी पाहिला.
(७०) असा तू देवांचा देव गुणातीत वासुदेव, केवळ माझ्या भक्तीसाठी साकार सगुणरूप झालास.
(७१) हे जगज्जीवना अधोक्षजा, आता मी तुझी मानसोपचार पूजा करतो, माझा हा भाव तुला अर्पण असो.
(७२) पुरुषसूक्ताच्या मन्त्रांनी तुला पंचामृत स्नान व शुद्धोदक मंगळस्नान घालतो.

(७३) प्रीतीपूर्वक तुला पीतांबर, जानवे, सुगंधित गंध, अक्षता आणि ताजी फुले अर्पण करतो.
(७४) धूप, दीप, नैवेद्य, फळे, तांबूल, दक्षिणा आणि गोमेद-माणिक रत्नांची आभूषणे अर्पण करतो.
(७५) हे भक्तवत्सला गोविंदा, या पूजेचा स्वीकार कर; तुझ्या चरणकमळांना नमस्कार करून मी प्रदक्षिणा घालतो.
(७६) अशा प्रकारे षोडशोपचारांनी हृदयात देवाची पूजा करून मग वरदान मागण्यासाठी प्रार्थना सुरू केली.

(७७) हे वेदांचे मर्म असलेल्या, गुणातीत परब्रह्मा, हृदयात वास करणाऱ्या जगद्गुरू रामा, तुझा जय असो!
(७८) हे कमलनयना, लक्ष्मीरमणा, पूर्ण परमेश्वरा, सुखमूर्ती, तुझा जयजयकार असो!
(७९) हे भक्तरक्षका, वैकुंठनायका, जगाचे पालन करणाऱ्या भक्तांच्या सख्या, तुझा जय असो!
(८०) हे निर्गुणा, निरंजना, परात्परा, आता माझी एक नम्र विनंती तू ऐकून घे.

(८१) मला असा वर दे जेणेकरून माझ्या हातून परोपकार घडेल; हेच मागणे मी वारंवार मागतो.
(८२) जो हा ग्रंथ वाचेल, त्याला संसारात दुःख उरणार नाही आणि तो विश्वात विजयी होईल.
(८३) विवाहाची इच्छा असणाऱ्याचे लग्न ठरो, धन इच्छिणाऱ्यास धन व पुत्राची इच्छा असणाऱ्यास पुत्र मिळो.
(८४) तो पुत्र तेजस्वी, विद्वान, शतायुषी, भाग्यवान आणि आई-वडिलांची मनापासून सेवा करणारा असो.

(८५) भक्ताला उदार व ज्ञानी मुलगा दे आणि सर्व आजारी लोकांचे त्रास तत्काळ दूर कर.
(८६) क्षयरोग, मिरगी (अपस्मार), कुष्ठरोग यांसारखे कठीण भोग ग्रंथपठणाने संपून जावेत आणि योग्याला योग सिद्ध व्हावा.
(८७) दरिद्री माणूस श्रीमंत व्हावा, शत्रूंचा नाश व्हावा आणि सभेवर विजय मिळो.
(८८) विद्यार्थ्याला विद्या प्राप्त व्हावी, युद्धात शस्त्रांची इजा होऊ नये आणि जगामध्ये त्याची कीर्ती पसरून लोकांनी प्रशंसा करावी.

(८९) हे कृपानिधी गोविंदा, या पठणाने भक्ताला मोक्ष मिळो, एवढेच वरदान मी मागतो.
(९०) तेव्हा व्यंकटरमणाने प्रसन्न होऊन देवीदासाला वरदान दिले: "या ग्रंथातील माझे शब्द १००% सत्य माना."
(९१) "जो या ग्रंथावर विश्वास ठेवून रात्रंदिवस पठण करेल, मी जगदीश त्याला एका क्षणासाठीही विसरणार नाही."
(९२) "कोणतीही इच्छा मनात धरून पठण करणाऱ्यासाठी १ मंडळ (४२ दिवस) पठण हे सिद्धीचे साधन आहे."

(९३) पुत्रासाठी ३ महिने, धनासाठी २१ दिवस आणि कन्येसाठी ६ महिने आदराने पठण करावे.
(९४) क्षय, मिरगी, कुष्ठरोग निवारणासाठी पूर्ण १ मंडळ (४२ दिवस) पाठ केल्यास कार्यसिद्धी होते.
(९५) "हे माझे वचन अंतिम आहे," असे भगवंत म्हणाले; जो यावर संशय घेईल त्याचा अधःपात होईल.
(९६) जो विश्वासाने पाठ करेल, त्याच्यावर चक्रपाणी विष्णू कृपा करेल, हे अनुभवाने कळून येईल.

(९७) गजेंद्राच्या आक्रोशाला श्रीहरी धावून गेला आणि प्रल्हादाच्या भक्तीसाठी स्तंभातून प्रकट झाला.
(९८) इंद्राच्या आवर्षण-वज्रवृष्टीपासून गोकुळाचे रक्षण करण्यासाठी गोविंदाने गोवर्धन पर्वत उचलून सर्वांना सुखी केले.
(९९) वासराला पाहून गाईला जसा दुधाचा पान्हा फुटतो, तसा तू भक्तांवर मातेसारखे प्रेम करतोस.
(१००) असा तू माझा दाता असून भक्तांवर कृपेची पाखर घालतोस; म्हणूनच तुझे नाव 'अनाथनाथ' आहे.

(१०१) श्री चैतन्य गुरूंच्या अलौकिक कृपेने वैकुंठनायकाने सर्व जगाला सुख देणारा हा वरदान-ग्रंथ दिला.
(१०२) हा ग्रंथ लिहिणारा साक्षात गोविंदच आहे, या वाक्यांत संशय धरू नये; हा प्रत्येकाला अनुभवसिद्ध होणारा परमानंद आहे.
(१०३) विष्णुदासाने (देवीदासाने) भावपूर्वक हा इतिहास सांगितला आहे; इतर कष्टांची गरज न उरता केवळ पठणाने कार्यसिद्धी होते.
(१०४) कैलासनाथ महादेवाने पार्वतीला उपदेशिलेले हे पूर्णानंद प्रेमसुख पाहून ब्रह्मदेव व मुनीही विस्मित झाले.

(१०५) त्रैलोक्य ज्याची पूजा करते आणि शेषाद्री पर्वतावर जो उभा आहे, तो वनमाळी प्रत्यक्ष प्रकट होतो.
(१०६) संत देवीदास चतुर श्रोत्यांना विनंती करतात की मोक्षाच्या मंदिरात जाण्यासाठी या प्रार्थनाशतकाचे पठण करा.
(१०७) मध्यरात्री एकांतात शांत चित्ताने अनुष्ठान केले असता भगवंताची प्रत्यक्ष मूर्ती प्रकट होते.
(१०८) तिथे देहभावाची जाणीव उरत नाही, सर्वत्र चतुर्भुज देवच दिसतो; त्याच्या चरणी भाव ठेवून वरप्रसाद मागावा.

॥ अशा प्रकारे संत देवीदास रचित श्री व्यंकटेश स्तोत्र संपूर्ण झाले ॥