सार्थ एकनाथी भागवत - अध्याय १५ वा

ॐ नमो श्रीजनार्दन ।
सकळ सिद्धींचें सिद्धस्थान । सकळ ऋद्धींचें परम निधान । तुझे श्रीचरण सर्वार्थी ॥१॥

निधान साधावया अंजन ।
नयनीं काळिमा घालिती जन । तेणें काळवंडले नयन । थितें निधान दिसेना ॥२॥

तैसे नव्हती तुझे चरण ।
करितां चरणरजवंदन । निःशेष काळिमा निरसे जाण । पूर्ण निधान दाविसी ॥३॥

अंजनें साधितां निधान ।
तेथ छळावया पावे विघ्न । बळी देऊनि साधिल्या जाण । नश्वरपण तयासी ॥४॥

तैसे नव्हती तुझे चरण ।
अवलीळा करितां स्मरण । नित्य सिद्ध अव्यय जाण । निजनिधान ठसावे ॥५॥

हें साधूनियां निधान ।
झाले सनकादिक संपन्न । नारदाचें उदारपण । येणेंचि जाण वाखाणे ॥६॥

वज्रकवच प्रल्हादासी ।
हेंचि भांडवल गांठी त्यासी । शुकादि वामदेवांसी । महिमा येणेंसीं पावले ते ॥७॥

व्यासवाल्मीकि महावेव्हारे ।
येणेंचि भांडवलें झाले खरे । त्यांचेनि भांडवलें लहान थोरें । छेदूनि दरिद्रें नांदती ॥८॥

त्या सद्गुरूचे श्रीचरण ।
परम निधींचें निधान । एका जनार्दना शरण । हें आम्हां परिपूर्ण भांडवल ॥९॥

येणेंचि भांडवलें प्रस्तुत ।
प्राप्त झालें श्रीभागवत । तेथ उद्धवासी श्रीअनंत । ज्ञानमथितार्थ सांगत ॥१०॥

त्या दोघांची एकान्त मातू ।
प्रकट जाहली जगाआंतू । हा परीक्षितीचा विख्यातू । उपकार लोकांतू थोर झाला ॥११॥

ज्याचे श्रद्धेच्या आवडीं ।
शुक पावला लवडसवडी । तेणें गुह्य ज्ञानाची गोडी । प्रकट उघडी दाखविली ॥१२॥

त्या शुकाचें नवल महिमान ।
कानीं न सांगतां गुह्य ज्ञान । श्रवणें तोडोनि भवबंधन । परीक्षिती जाण उद्धरिला ॥१३॥

एथवरी श्रवणाची गोडी ।
प्रसिद्ध दाविली उघडी । तरी अभाग्यु दांतखिळी पाडी । कानाची नुघडी निमटली मिठी ॥१४॥

श्रवणीं घालितां वाडेंकोडें ।
कथासारामृत बाहेरी सांडे । श्रवणाआंतौता थेंबही न पडे । यालागीं रडे विषयांसी ॥ १५॥

असो हे श्रोत्यांची कथा ।
कथा सांगे जो वक्ता । तोही तैसाचि रिता । घोटु आंतौता पावों नेदी ॥१६॥

जैसा गुळउंसाचा घाणा ।
रसु बाहेरी जाये मांदणा । फिकेपणें करकरी गहना । ते गती वदना वक्त्याचे ॥१७॥

जें कथामृताचें गोडपण ।
तें सद्गुरूवीण चाखवी कोण । यालागीं जनार्दना शरण । जेणें गोडपण चाखविलें ॥१८॥

परी चाखविली उणखूण ।
तेही अभिनव आहे जाण । स्वाद स्वादिता आपण । होऊनि गोडपण चाखवी ॥१९॥

बाळकाहातीं दिधल्या फळा ।
खावें हें न कळे त्या अबळा । त्याचे मुखीं घालूनि गळाळा । गोडीचा जिव्हाळा जनक दावी ॥२०॥

गोडी लागल्या बाळकासी ।
तेंचि फळ खाय अहर्निशीं । तेवीं जनार्दनें आम्हांसी । गोडी श्रीभागवतासी लाविली ॥२१॥

ऐसी लाविली गोडी चढोवडी ।
तेणें झाली नवलपरवडी । मज सांडितांही ते गोडी । गोडी न सोडी मजलागीं ॥२२॥

ते गोडीनें गिळिलें मातें ।
मीपण गेलें गोडीआंतौतें । ते गोडीचें उथळलें भरितें । सबाह्य रितें उरों नेदी ॥२३॥

हें शुकमुखींचें श्रेष्ठ फळ ।
गोडपणें अतिरसाळ । त्वचा आंठोळीवीण केवळ । गोडीच सकळ फळरूपें ॥२४॥

ते श्रीभागवतींची गोडी ।
श्रीकृष्णें निजआवडीं । उद्धवासी कडोविकडी । भक्ति चोखडी चाखविली ॥२५॥

करितां माझें भजन ।
धरितां माझे मूर्तीचे ध्यान । समाधिपर्यंत साधन । उद्धवासी संपूर्ण सांगीतलें ॥२६॥

ते कृष्णामुखींची मातू ।
ऐकोनि चौदाव्या अध्यायांतू । उद्धव हरिखला अद्भुतू । माझा निजस्वार्थू फावला ॥२७॥

मज कृष्णमूर्तीचें ध्यान ।
सहजें सदा असे जाण । तेणेंच होय समाधि समाधान । तरी कां प्रश्न करूं आतां ॥२८॥

ऐकोनि चौदावा अध्यायो ।
झाला उद्धवासी हा दृढ भावो । हें देखोनि स्वयें देवो । पुढील अभिप्रावो सूचितू ॥२९॥

दृढ विश्वसेंसीं जाण ।
करितां माझें भजन ध्यान । पुढां उपजे सिद्धींचें विघ्न । ते अर्थीं श्रीकृष्ण उपदेशी ॥३०॥

पंधरावे अध्यायीं निरूपण ।
भक्तीं माझें करितां भजन । अवश्य सिद्धी उपजती जाण । त्या त्यागवी विघ्न म्हणोनी ॥३१॥

जितेन्द्रियस्य युक्तस्य जितश्वासस्य योगिनः ।
मयि धारयतश्चेत उपतिष्ठन्ति सिद्धयः ॥१॥

प्राणापानजयो जयापासीं ।
इंद्रियजयो असे ज्यासी । यावरी उल्हास मद्भक्तीसी । चित्त अहर्निशीं मद्युक्त ॥३२॥

उद्धवा गा त्याच्या ठायीं ।
अनिवार सिद्धी उपजती पाहीं । ये अर्थी संदेह नाहीं । जे जे समयीं जें इच्छी ॥३३॥

ऐसें उद्धवें ऐकतां ।
चमत्कारू झाला चित्ता । समूळ सिद्धींची कथा । श्रीकृष्णनाथा पुसों पा ॥३४॥

कया धारणा या कास्विद् कथं वा सिद्धीरच्युत ।
कति वा सिद्धयो ब्रूहि योगिनां सिद्धीदो भवान् ॥२॥

कोण्या धारणा कोण सिद्धी ।
ते सांगावी विधानविधि । संख्या किती सकळ सिद्धी । तेंही कृपानिधी सांगिजे ॥३५॥

या सकळ सिद्धींची कथा ।
तूं एक जाणता तत्त्वतां । ते मज सांगिजे जी अच्युता । तूं सिद्धीदाता योगियां ॥३६॥

सिद्धयोऽष्टादश प्रोक्ता धारणा योगपारगैः ।
तासामष्टौ मत्प्रधाना दशैव गुणहेतवः ॥३॥

सिद्धी अष्टादश जाण ।
त्यांची धारणा भिन्न भिन्न । ऐंसे बोलिले योगज्ञ । योगसंपन्न महासिद्ध ॥३७॥

या नांव गा सिद्धी समस्ता ।
यांत अष्ट महासिद्धी विख्याता । त्या माझे स्वरूपीं स्वरूपस्थिता । आणिकासी तत्त्वतां त्या नाहीं ॥३८॥

मनसा वाचा कर्मणा जाण ।
विसरोनि देहाचें देहपण । माझेनि स्वरूपें अतिसंपन्न । चैतन्यघन जो झाला ॥३९॥

त्यापाशीं या सिद्धी जाण ।
उभ्या असती हात जोडून । परी तो न पाहे थुंकोन । निचाड जाण यापरी ॥४०॥

इतर दहा सिद्धींची कथा ।
ज्या सत्त्वगुणें गुणभूता । साधक शुद्धसत्त्वात्मा होतां । त्यापाशीं सर्वथा प्रकटती ॥४१॥

अष्ट महासिद्धींची कथा ।
तुज मी सांगेन तत्त्वतां । ज्या माझे स्वरूपीं स्वभावतां । असती वर्तता अहर्निशीं ॥४२॥

अणिमा महिमा मूर्तेर्लघिमा प्राप्तिरिन्द्रियैः ।
प्राकाश्यं श्रुतदृष्टेषु शक्तिप्रेरणमीशिता ॥४॥
गुणेष्वसङ्गो वशिता यत्कामस्तदवस्यति ।
एता मे सिद्धयः सौम्य अष्टावौत्पत्तिका मताः ॥५॥

अणिमा महिमा लघिमास्थिती ।
या तिन्ही देहसिद्धीचे प्राप्ती । ’ प्राप्तरिंद्रियैः ’ जे वदंती । ते जाण चौथी महासिद्धी ॥४३॥

प्राकाम्य श्रुतदृष्टांता ।
ते पांचवी सिद्धी गा सर्वथा । शक्तिप्रेरण ईशिता । हे जाण तत्त्वतां सहावी सिद्धी ॥४४॥

माझे धर्म जेथ वश होती ।
ते वशिता बोलिजे सिद्धांतीं । ते सातवी सिद्धी वदंती । जाण निश्चितीं उद्धवा ॥४५॥

त्रिलोकीं भोग जो निरुपम ।
तो न करितां परिश्रम । इच्छामात्रें उत्तमोत्तम । भोग सुगम हों लागे ॥४६॥

इच्छील्या कामसुखाची प्राप्ति ।
त्रिभुवनींची भोगसंपत्ती । एकेच काळें अवचितीं । ते जाण पां ख्यातीं आठवी सिद्धी ॥४७॥

या अष्टमहासिद्धींची राशी ।
स्वभावें असे मजपाशीं । साधक शिणतां प्रयासीं । एकादी कोणासी उपतिष्ठे ॥४८॥

हे महासिद्धींची व्युत्पत्ती ।
इतर दाहा ज्या बोलिजेती । त्याही सांगेन तुजप्रती । यथानिगुती उद्धवा ॥४९॥

अनूर्मिमत्त्वं देहेऽस्मिन्दूरश्रवणदर्शनम् ।
मनोजवः कामरूपं परकायप्रवेशनम् ॥६॥
स्वच्छन्दमृत्युर्देवानां सहक्रीडानुदर्शनम् ।
यथासङ्कल्पसंसिद्धीराज्ञाप्रतिहता गतिः ॥७॥

देहीं बाधिती ना ऊर्मि साही ।
ते अनूर्मिसिद्धी पहिली पाहीं । दूरली वाचा ऐके ठायीं । दूरश्रवण नवाई दुसरी सिद्धी ॥५०॥

त्रिलोकींचा सोहळा ।
बैसले ठायीं देखे डोळां । हे तिसरे सिद्धी लीला । दूरदर्शन कळा ती नांव ॥५१॥

मनोजवसिद्धी ऐशी आहे ।
कल्पिल्या ठायासी पाहें । मनोवेगें शरीर जाये । चौथी होये हे सिद्धी ॥५२॥

कामरूप सिद्धीची परी ।
जैशिया रूपाची कामना करी । तैसें रूप तत्काळ धरी । हे पांचवी खरी कामनासिद्धी ॥५३॥

आपुलें शरीर ठेवूनि दूरी ।
परशरीरीं प्रवेश करी । हे परकायप्रवेशपरी । सहावी साजिरी अतिसिद्धी ॥५४॥

काळासी वश्य नाहीं होणें ।
आपुलिये इच्छेनें मरणें । हे सातवी सिद्धी जाणणें । स्वच्छंदमरणें ती नांव ॥५५॥

स्वर्गीं देवांचें जें क्रीडन ।
त्यांचें हा देखे दर्शन । स्वयें क्रीडावया अंगवण । ते सिद्धी जाण आठवी ॥५६॥

जैसा संकल्प तैसी सिद्धी ।
ते नववी जाण पां त्रिशुद्धी । राजाही आज्ञा शिरीं वंदी । ज्याची गमनसिद्धी सर्वत्र ॥५७॥

ज्याची आज्ञा आणि गमन ।
कोठेंही अवरोधेना जाण । हें दहावे सिद्धीचें लक्षण । ज्ञानविचक्षण जाणती ॥५८॥

या गुणहेतुसिद्धींची विधी ।
म्यां सांगीतली हे त्रिशुद्धी । यांहीहोनि क्षुद्रसिद्धी । त्याही निजबुद्धीं अवधारीं ॥५९॥

त्रिकालज्ञत्वमद्वन्द्वं परचित्ताद्यभिज्ञता ।
अग्न्यर्काम्बुविषादीनां प्रतिष्टम्भोऽपराजयः ॥८॥
एताश्चोद्देशतः प्रोक्ता योगधारणासिद्धयः ।
यया धारणया या स्याद्यथा वा स्यान्निबोध मे ॥९॥

क्षुद्रसिद्धी पंचलक्षण ।
भूत भविष्य वर्तमान । या त्रिकाळांचें जें ज्ञान । तें पहिलें जाण ये ठायीं ॥६०॥

सुख दुःख शीत उष्ण ।
मृदु आणि अतिकठिण । या द्वंद्वांसी वश नव्हे जाण । तें दुसरें लक्षण सिद्धीचें ॥६१॥

पराचें स्वप्न स्वयें सांगणें ।
पुढिलाचे चित्तींचें जाणणें । हे तिसरी सिद्धी म्हणणें । ऐक लक्षणें चौथीचीं ॥६२॥

अग्नि वायु आणि उदक ।
शस्त्र विष आणि अर्क । यांचें प्रतिस्तंभन देख । ते सिद्धी निष्टंक पैं चौथी ॥६३॥

कोणासी जिंकिला न वचे पाहें ।
जेथींचा तेथ विजयी होये । एकला सर्वत्र विजयो लाहे । हे पांचवी आहे विजयसिद्धी ॥६४॥

उद्देश्यमात्रें सिद्धींची गती ।
म्यां सांगीतली तुजप्रती । आतां कोण धारणा कोण स्थिती । सिद्धीची प्राप्ती होय ते ऐक ॥६५॥

अष्ट महासिद्धींची धारणा ।
गुणहेतु दहा सिद्धी जाणा । क्षुद्रसिद्धी पंचलक्षणा । त्यांचे साधित्या साधना हरि बोले ॥६६॥

भूतसूक्ष्मात्मनि मयि तन्मात्रं धारयेन्मनः ।
अणिमानमवाप्नोति तन्मात्रोपासको मम ॥१०॥

अष्ट महासिद्धी स्वाभाविका ।
माझ्या ठायीं असती देखा । या असाध्य साधावया आवांका । करित्या साधका साधन सांगे ॥६७॥

मी अणुरेणूचाही अणुरेण ।
जीवाचाही हृदयस्थ जाण । तेथ अणुतन्मात्र करूनि मन । माझ्या ठायीं जाण जो राखे ॥६८॥

अणुतन्मात्र ध्यान सदा राहे ।
त्याचा अणुमात्रचि देह होये । कीटकीभृंगीच्या ऐसें पाहें । अणिमेची लाहे तो सिद्धी ॥६९॥

तो अच्छिद्रीं निघोनि जाये ।
जगाच्या डोळ्यामाजीं समाये । कोठेंही खपेना पाहें । हे अणिमेची लाहे महासिद्धी ॥७०॥

महत्यात्मन्मयि परे यथासंस्थं मनो दधत् ।
महिमानमवाप्नोति भूतानां च पृथक् पृथक् ॥११॥

माझें स्वरूप अनंत अपार ।
महत्तत्त्वाहोनि अतिथोर । आणि महत्तत्त्वाचाहीं साचार । नियंता ईश्वर जो कां मी ॥७१॥

हे सिद्धी साधावया जो नर ।
माझी धारणा धरी अपरंपार । तेवढेंच होय त्याचें शरीर । हे सिद्धी महाथोर महिमान ॥७२॥

सूक्ष्म कापुसाचे तंतू पाहें ।
तो कल्पनेऐसा पटू होये । माझी महती धारणा वाहे । तो माझी सिद्धी लाहे महिमत्वें ॥७३॥

तुकितां त्याच्या समान भारा ।
न पुरे सपर्वत सगळी धरा । एवढ्या महत्तत्त्वांचा उभारा । सिद्धिद्वारा तो पावे ॥७४॥

परमाणुमये चित्तं भूतानां मयि रञ्जन ।
कालसूक्ष्मार्थतां योगी लघिमानमवाप्नुयात् ॥१२॥

वाय्वादि प्राणप्रमाण ।
जेणें काळसूत्राचें गणन । तो परमाणुरूप भगवंत जाण । त्याचेंचि दृढ ध्यान सदा जो करी ॥७५॥

परमाणुधारणेचा महिमा ।
त्याचा देहासी ये अतिलघिमा । तो मस्तकीं चढोनि पाहे मा । उडे व्योमामाजीं सुखें ॥७६॥

अणिमादि तीनी धारणा ।
या देहींच्या सिद्धी जाणा । लहान थोर हळूपणा । देहलक्षणां उपजवी ॥७७॥

उरल्या ज्या पंचमहासिद्धी ।
त्यांच्या धारणेचा विधी । तोही सांगेन त्रिशुद्धी । ऐक सुबुद्धी उद्धवा ॥७८॥

धारयन्मय्यहंतत्त्वे मनो वैकारिकेऽखिलम् ।
सर्वेन्द्रियाणामात्मत्वं प्राप्तिं प्राप्नोति मन्मनाः ॥१३॥

मूळींचा शुद्ध अहंकारू ।
ज्यापासूनि इंद्रियविकारू । इंद्रियअशधिष्ठात्री सुरवरू । चेतविता ईश्वरू जो कां मी ॥७९॥

त्या माझ्या ठायीं धारणा धरितां ।
इंद्रियअधिष्ठात्री देवता । त्यासी पावोनि एकात्मता । इंद्रियप्रकाशता स्वयें लाहे ॥८०॥

जे कां इंद्रियव्यापार जगाचे ।
प्रकाशूनि हा देखे साचे । एवढिये इंद्रियप्राप्तीचें । साधी सिद्धीचें वैभव ॥८१॥

तेव्हां ज्याचा जो जेथ पाहे ।
इंद्रियांचा व्यापारू होये । तो येणेंचि केला आहे । ऐशी प्रतीति होये इंद्रियप्राप्ती ॥८२॥

महत्यात्मनि यत्सूत्रे धारयन्मयि मानसम् ।
प्राकाश्यं पारमेष्ठ्यं मे विन्दतेऽव्यक्तजन्मनः ॥१४॥

जें महत्तत्त्व गा जाण ।
तें मायेचें प्रथम स्फुरण । ज्यासी क्रिया सूत्रप्रधान । नामाभिधान बोलती ॥८३॥

तेथ अजन्मा मी आपण ।
जाहलों सूत्राचा सूत्रात्मा जाण । त्या माझ्या स्वरूपाचें ध्यान । सावधान जो करी ॥८४॥

ज्या सूत्राचेनि प्रकाशप्रवाहें ।
ब्रह्मांड हिरण्यगर्भ प्रकाशला राहे । ते प्रकाशता त्यासी वश्य होये । येणें सूत्रात्मा पाहे निदिध्यासनें ॥८५॥

त्या निदिध्यासनापोटीं ।
करूं शके ब्रह्मांडकोटी । एवढी प्रकाशसिद्धी गोमटी । हे मजवीण नुठी साधकां ॥८६॥

विष्णौ त्र्यधीश्वरे चित्तं धारयेत्कालविग्रहे ।
स ईशित्वमवाप्नोति क्षेत्रक्षेत्रज्ञचोदनाम् ॥१५॥

मायादित्रिगुणनियंता ।
जो कळिकाळातें आकळिता । उत्पत्तिस्थितिप्रळयकर्ता । जाण तत्त्वतां अंतर्यामी ॥८७॥

त्या मज विष्णूचें ध्यान ।
निरंतर जो करी जाण । त्यासी अदृष्टद्रष्टेपण । शक्तिप्रेरण ईशित्वें ये ॥८८॥

मिथ्या बुद्धिबळाच्या खेळाप्रती ।
स्वारीची जाणे गती निगुती । तेवीं मिथ्या संसारप्रतीती । भूतांची आगती निर्गती स्वयें जाणे ॥८९॥

तो जीवादि शरीरप्रेरण ।
स्वयें करूं शके आपण । करितां अंतर्याम्याचे ध्यान । एवढी सिद्धी जाण उपतिष्ठे ॥९०॥

तो आपुलेनि प्रतापस्वभावीं ।
मशकाहातीं मेरू विभांडवी । नीचहस्तें सृष्टि विध्वंसूनि मांडवी । कां इंद्रातें मारवी उंदिराहातीं ॥९१॥

यापरी एकातें मारवी ।
जीवें गेलिया जीववी । अचेतनातें पालेजवी । ये सिद्धीची पदवी ईशित्व ॥९२॥

नारायणे तुरीयाख्ये भगवच्छब्दशब्दिते ।
मनो मय्यादधद्योगी मद्धर्मा वशितामियात् ॥१६॥

जीव शिव आणि प्रकृती ।
यांहूनि परती चौथी स्थिती । ज्यातें नारायण म्हणती । जाण निश्चितीं सज्ञान ॥९३॥

जागृति स्वप्न सुषुप्ती ।
यांवेगळी तुरीय स्थिती । त्यातें नारायण म्हणती । यथानिगुती सज्ञान ॥९४॥

दृश्य द्रष्टा दर्शन ।
यांअतीत चौथा जाण । त्यातें म्हणती नारायण । ज्ञानविचक्षण निजबोधें ॥९५॥

त्रिपुटीवेगळी जे मातू ।
असोनियां त्रिपुटी आंतू । जो कां त्रिपुटीसी अलिप्तू । तो मी विख्यातू नारायण ॥९६॥

यश श्री वैराग्य ज्ञान ।
ऐश्वर्य औदार्य हे षड्गुण । नित्य वसती परिपूर्ण । तो मी नारायण भगवंत ॥९७॥

त्या मज नारायणातें ध्यातां ।
माझी वशिता सिद्धी ये हाता । सर्व कर्मीं अलिप्तता । भोगून अभोक्ता भोगातें ॥९८॥

निर्गुणे ब्रह्मणि मयि धारयन् विशदं मनः ।
परमानन्दमाप्नोति यत्र कामोऽवसीयते ॥१७॥

चित्तदेवता सत्त्वगुण ।
इंद्रियें तो रजोगुण । विषय केवळ तमोगुण । हेंचि आवरण परमानंद ॥९९॥

परमानंदासी आवरण ।
आडवे असती तिन्ही गुण । त्यांतें सांडूनि निर्गुण । ब्रह्म परिपूर्ण मज जो ध्याये ॥१००॥

त्यासी माझिये ध्यानस्थितीं ।
होय परमानंदअणवाप्ती । ज्या आनंदामाजीं उपशांती । होय निश्चितीं सकळ कामा ॥१॥

झालिया परमानंदप्राप्ती ।
सकळ काम निमग्न होती । जेवीं सूर्योदयाप्रती । तारा हारपती सचंद्र ॥२॥

तेवीं परमानंदाच्या पोटीं ।
हारपती कामकोटी । तेथ इंद्रियसुखाच्या गोठी । लाजोनि उठाउठी विरताती ॥३॥

उद्धवा ऐक पां निश्चितीं ।
नव्हतां परमानंदप्राप्ती । कदा नव्हे कामनिवृत्ती । नाना युक्ती करितांही ॥४॥

या अष्ट महासिद्धीच्या धारणा ।
तुज म्यां सांगीतल्या जाणा । यांसी साधावया आंगवणा । सुरनरगणां पैं नाहीं ॥५॥

यापरी अष्ट महासिद्धी ।
तुज म्यां सांगीतली धारणाविधी । आतां गुणहेतुकाचे प्रबोधीं । सावधबुद्धी अवधारीं ॥६॥

श्वेतद्वीपपतौ चित्तं शुद्धेधर्ममये मयि ।
धारयन् श्वेततां याति षडूर्मिरहितो नरः ॥१८॥

सांडूनि कार्येंसीं रजतमें दूरी ।
जो मी सत्त्वाधिष्ठाता श्रीहरी । त्या माझी जो धारणा धरी । अखंडाकारी सर्वदा ॥७॥

तो माझेनि सत्त्वे सत्त्ववंतू ।
होय षडूर्मींसीं रहितू । शोक मोह जरा मृत्यू । क्षुधा तृषा हातू लावूं न शके ॥८॥

मय्याकाशात्मनि प्राणे मनसा घोषमुद्वहन् ।
तत्रोपलब्धा भूतानां हंसो वाचः श्रृणोत्यसौ ॥१९॥

सघोष प्राणेंसीं शब्दमहिमा ।
अवश्य विश्रांतीस ये व्योमा । त्या आकाशाचाही मी आत्मा । मजमाजीं व्योमा रहिवासू ॥९॥

तो मी सघोष प्राणांचाही प्राण ।
सकळ वाचांची वाचा जाण । वागीश्वरीचें जीवन । सत्य मी जाण उद्धवा ॥११०॥

ऐसिया माझें दृढ ध्यान ।
निजहृदयीं जो करी जाण । तो विचित्रा वाचांचें श्रवण । जीवस्वरूपें जाण स्वयें ऐके ॥११॥

सनाद माझी धारणा पोटीं ।
धरितां जगाच्या गुह्य गोष्टी । त्याचे पडती कर्णपुटीं । ते काळीं उठी दूरश्रवणसिद्धी ॥१२॥

चक्षुस्त्वष्टरि संयोज्य त्वष्टारमपि चक्षुषि ।
मां तत्र मनसा ध्यायन् विश्वं पश्यति सूक्ष्मदृक् ॥२०॥

सविता तो मी नारायण ।
ऐसें डोळ्यांमाजीं करी ध्यान । तेव्हां डोळाचि मद्‌रूप जाण । सविता आपण स्वयें होय ॥१३॥

एवं डोळा सविता हें माझे ध्यान ।
तिहींस एकात्मता झाल्या जाण । तेव्हां सूक्ष्मद्रष्टा होय आपण । जग संपूर्ण तो देखे ॥१४॥

बैसलेचि ठायीं जाण ।
चतुर्दशभुवनांचे दर्शन । एके काळें देख आपण । दूरदर्शन हे सिद्धी ॥१५॥

मनो मयि सुसंयोज्य देहं तदनु वायुना ।
मद्धारणानुभावेन तत्रात्मा यत्र वै मनः ॥२१॥

अत्यंत सवेग तें मन ।
त्या मनाचेंही मी मन जाण । त्या मनासी मजसीं अभिन्न । प्राणधारणयुक्त राखे ॥१६॥

ऐसें प्राणधारणयुक्त मन ।
मजसीं राखतां अभिन्न । त्या धारणाप्रभावें जाण । मनोवेगें गमन देहासी होय ॥१७॥

जेथें संकल्पें जाय मन ।
तेथें होय देहाचेंही गमन । हे मनोजवसिद्धी जाण । धारणालक्षण या हेतू ॥१८॥

यदा मन उपादाय यद्यद्रूपं बुभूषति ।
तत्तद् भवेन्मनोरूपं मद्योगबलमाश्रयः ॥२२॥

पहिली मनोजवधारणा ।
त्याहीवरी माझी भावना । अचिंत्य सामर्थ्य माझें जाणा । अनुसंधाना जो आणी ॥१९॥

मी नाना रूपांतें धरिता ।
सवेंचि रूपांतरें विसर्जिता । ऐशी माझी संपूर्ण सत्ता । ते त्याच्या हाता पैं लाभे ॥१२०॥

एवं माझिया दृढ धारणा ।
माझें सामर्थ्य ये त्याच्या मना । मग ज्या रूपाची करी भावना । तद्‌रूप जाणा स्वयें होय ॥२१॥

सुरनरपन्नगांमाजीं जें जें रूप ।
धरावया करी जो संकल्प । तो तत्काळ गा मद्‌रूप । हे कामरूप सिद्धी माझी ॥२२॥

परकायं विशन् सिद्ध आत्मानं तत्र भावयेत् ।
पिण्डं हित्वा विशेत्प्राणो वायुभूतः षडङ्‌घ्रिवत् ॥२३॥

परकायप्रवेशू करितां जाणा ।
आवरूनि स्वदेहींच्या सर्व प्राणां । जेथ प्रवेश करितां आपणा । तेथ आपुली भावना करावी ॥२३॥

तेव्हां लिंगदेहाचे माथां ।
जीवप्राणांची एकात्मता । धरोनि देहांतरअहहंता । बाह्य वायूच्या पंथा मिळोनि जाय ॥२४॥

तेथ मिळातांचि मिळवणी ।
या देहाचा अभिमान सांडुनी । देहांतरीं प्रवेशोनी । मी म्हणोनी उठे तेथें ॥२५॥

जैसें कमळींहूनि कमळांतरा ।
वायुबळें प्रवेशणें भ्रमरा । तैसें सांडोनियां स्वशरीरा । देहांतरा जीवू जाये ॥२६॥

हें परकायप्रवेशन ।
म्यां सांगीतलें संपूर्ण । माझिया स्वरूपाचें धारण । तें निजलक्षण अवधारीं ॥२७॥

दृढ ध्यातां माझे स्वरूपासी ।
तैं सर्व देहीं तूंचि आहेसी । न सांडितां निजदेहासी । हा परकायेंसीं प्रवेशू ॥२८॥

स्वसत्ता स्वदेह सांडणें ।
तेचि अर्थीचीं लक्षणें । पुढिले श्लोकीं नारायणें । विशद निरूपणें निरूपिलीं ॥२९॥

पार्ष्ण्यापीड्य गुदं प्राणं हृदुरःकण्ठमूर्धसु ।
आरोप्य ब्रह्मरन्ध्रेण ब्रह्म नीत्वोत्सृजेत्तनुम् ॥२४॥

देहत्यागाचें प्राणधारण ।
तेंच स्वच्छंदमृत्यूचें लक्षण । तदर्थी जें प्राणोत्क्रमण । तें योगधारण अवधारीं ॥१३०॥

मूळाधारीं वामचरण ।
टांचेचेनि नेटें जाण । अपानाचें अधोगमन । गुद पीडून राखावें ॥३१॥

हृदयीं विचरता जो प्राण ।
त्याचें सदा ऊर्ध्व गमन । तो प्राणायामें आवरून । अधोमुख जाण करावा ॥३२॥

अपानाचें ऊर्ध्व गमन ।
स्वाधिष्ठानपर्यंत जाण । प्राणाचें अधःसंचरण । तेचि चक्रीं जाण जैं घडे ॥३३॥

तेथ प्राणापानांची बुझावण ।
त्या चक्रामाजीं करी समान । ऐक्ये पडिलें आलिंगन । एकात्मता जाण चालिले ॥३४॥

सांडोनि अपानाची अधोवाट ।
प्राणें त्यजिला हृदयकंठ । फोडूनि सुषुम्नेचें कपाट । ऊर्ध्व मुखें नीट चालिले ॥३५॥

जिणतां सुषुम्नेचें घर ।
भेदिले साही चक्रांचे पदर । उघडूनि काकीमुखाचें द्वार । ब्रह्मरंध्र ठाकिलें ॥३६॥

तेथें पावल्या यथानिगुतीं ।
या देहाची सांडूनि स्थिती । जो कामभोग वाहे चित्तीं । त्या देहाची प्राप्ती तो पावे ॥३७॥

वैकुंण्ठ कैलास अमरावती ।
सार्वभौम चक्रवर्ती । जे कामना कामि चित्तीं । ते पावे गती तत्काळ ॥३८॥

जरी तो ब्रह्मसायुज्यता वाहे ।
तरी सांडूनि देहाची सोये । शुद्धधारणा पाहे । तो ब्रह्मचि होये स्वतःसिद्ध ॥३९॥

यापरी प्राणधारण ।
करूनि निवर्ते जो जाण । तें स्वच्छंदमृत्यूचें लक्षण । त्याआधीन कळिकाळ ॥१४०॥

विहरिष्यन् सुराक्रीडे मत्स्थं सत्त्वं विभावयेत् ।
विमानेनोपतिष्ठन्ति सत्त्ववृत्तीः सुरस्त्रियः ॥२५॥

देवांचे दिव्यभोगीं आसक्त ।
योगियाचें झाल्या चित्त । ते प्राप्तिलागीं येथ । माझें सत्त्व निश्चित चिंतावें ॥४१॥

जेणें सत्त्वें म्यां जाण ।
स्वर्गीं स्थापिले सुरगण । त्या सत्त्वगुणाचें धारण । निजहृदयीं जाण जो राखे ॥४२॥

ध्यातां सुरस्त्रियांची कामनिष्ठा ।
तो पावे सुरस्वर्गींची प्रतिष्ठा । विमानीं चढोनि वरिष्ठा । करी कामचेष्टा अप्सरांसीं ॥४३॥

यथा सङ्कल्पयेद् बुद्ध्या यदा वा मत्परः पुमान् ।
मयि सत्ये मनो युञ्जंस्तथा तत् समुपाश्नुते ॥२६॥

संकल्पमात्रें करी समस्त ।
जो मी सत्यसंकल्प भगवंत । त्या माझे ठायीं चित्त । विश्वासयुक्त जो राखे ॥४४॥

तो जे जे काळीं जे जे देशीं ।
जे जे कर्मीं जे जे अवस्थेसी । जें जें कांहीं वांछीं मानसीं । ते संकल्प त्यापाशीं सदा सफळ ॥४५॥

मी सत्यसंकल्प भगवंत ।
हृदयीं धरिल्या ध्यानयुक्त । त्याचें जे जे काम कामी चित्त । ते संकल्प प्राप्त होती त्यासी ॥४६॥

यो वै मद्भावमापन्न ईशितुर्वशितुः पुमान् ।
कुतश्चिन्न विहन्येत तस्य चाज्ञा यथा मम ॥२७॥

जो कां मी सर्वांचा नियंता ।
स्वयें स्वतंत्र तत्त्वतां । त्या माझें ध्यान करितां । मद्भावता उपतिष्ठे ॥४७॥

मीचि भगवंत सुनिश्चित ।
ऐसें बोधा आलें यथास्थित । उसकी आज्ञा सुरवर वंदित । पशुपक्षी नुल्लंघित ते आज्ञा ॥४८॥

जैशी माझी आज्ञा सर्वांवरी ।
तैशी त्याची आज्ञा चराचरीं । कोणी नुल्लंघिती तिळभरी । ते आज्ञासिद्धी खरी तो लाहे ॥४९॥

एवं या गुणहेतुसिद्धी दहाही ।
धारणायुक्त सांगीतल्या पाहीं । आतां क्षुद्र पंचसिद्धी ज्याही । तुज मी त्याही सांगेन ॥५०॥

मद्भक्त्या शुद्धसत्त्वस्य योगिनो धारणाविदः ।
तस्य त्रैकालिकी बुद्धिर्जन्ममृत्यूपबृंहिता ॥२८॥

जगाचें उत्पत्तिस्थितिनिदान ।
सत्यत्वें असे मजअाधीन । त्या माझ्या ठायीं करितां भजन । अंतःकरण अतिशुद्ध ॥५१॥

ते शुद्ध अंतःकरणीं जाण ।
भूत भविष्य वर्तमान । जगाचें जन्म भोग मरण । हे त्रिकाळज्ञान सिद्धी प्रकटे ॥५२॥

अग्न्यादिभिर्न हन्येत मुनेर्योगमयं वपुः ।
मद्योगशान्तचित्तस्य यादसामुदकं यथा ॥२९॥

अतिप्रयास करितां चित्त ।
मजसी योगातें झालें प्राप्त । तेणें योगें शरीर योगयुक्त । अबाधित महाद्वंद्वीं ॥५३॥

त्यासी बाधीना शीत उष्ण ।
मृदु आणिक कठिण । अग्नि लागलियाही जाण । देह दहन नव्हे त्याचा ॥५४॥

ते अग्निमाजीं विश्रांति त्यासी ।
जेवीं कां जळीं जळचरांसी । अद्वंद्वतासिद्धी ऐसी । साधकासी उपतिष्ठे ॥५५॥

येचि सिद्धीच्या धारणा ।
प्रतिष्टंभसिद्धी प्रकटे जाणा । ऐक तिच्याही लक्षणा । जिचे तोडरीं जाणा सकळ बाधा ॥५६॥

त्यासी बाह्य वायूचेनि झडाडें ।
बाधकता कदा न घडे । प्राण जिंतोनि आंतुलीकडे । करी रोकडे दासी त्यासी ॥५७॥

देंठ फेडूनि सुमनसेजे ।
जेवीं कां सुखें निद्रा कीजे । तेवीं इंगळावरी हा निजे । बाधा नुपजे अग्नीची ॥५८॥

शीतळ जळीं शीतकाळीं ।
सिद्ध बुडविल्या कौतुकें जळीं । तो बाहेरी निघावया न तळमळी । जळीं मासोळी जेवीं क्रीडे ॥५९॥

ग्रीष्मकाळींचें निदाघ उष्ण ।
त्यामाजीं सिद्ध घातल्या जाण । रविकरीं पद्म उल्हासे गहन । तैंसे लागतां उष्ण तो टवटवी ॥६०॥

यापरी अर्कबाधकता ।
त्यासी बाधीना सर्वथा । तैशींच सिद्धासी शस्त्रें लागतां । शस्त्रघाता नातुडे तो ॥६१॥

आकाश खोचूं जातां पाहें ।
शस्त्रेंसीं घावो वायां जाये । तेवीं सिद्धासी न लागती घाये । शस्त्रउपाये सुनाट ॥६२॥

सिद्धासी दिधलिया विख ।
विखही नव्हे त्या बाधक । जेवीं विखकिडे विखीं देख । यथासुख क्रीडती ॥६३॥

छाया पर्वतातळीं दडपितां ।
ते दाटेना जेवीं पर्वता । तेवीं अग्नि अर्क विष अंबु वाता । सिद्धासी सर्वथा बाधेना ॥६४॥

ऐकोनि सिद्धींची कथा ।
उल्हासू जरी माने चित्ता । तरी माझे प्राप्तीसी तत्त्वतां । सिद्धी सर्वथा बाधक ॥६५॥

माझें स्वरूप शुद्ध अद्वैत ।
तेथ सिद्धींचें जे मनोरथ । लोकरंजन समस्त । नाहीं परमार्थ सिद्धींमाजीं ॥६६॥

मागिलेचि श्लोकसंधीं ।
परचित्ताभिज्ञतेचि सिद्धी । ध्वनित सुचविली त्रिशुद्धी । तिचाही विधी अवधारीं ॥६७॥

तेच श्लोकीं व्याख्यान ।
करितां भगवंताचें ध्यान । प्रकृतिनियंता आपण । साक्षी जाणा सर्वांचा ॥६८॥

ऐसें ईश्वरत्व दृढ ध्यातां ।
चित्तचालकता ये त्याच्या हाता । तेव्हां चित्ताची अभिज्ञता । स्वभावतां उपतिष्ठे ॥६९॥

तेव्हां जीवाची स्वप्नावस्था ।
हा साक्षित्वें देखता । जो जो संकल्प त्याच्या चित्ता । तो स्वभावतां हा जाणे ॥७०॥

जिव्हारींची जे आवडी मोटी ।
ते हा अवलीला सांगे गोष्टी । एवढी सिद्धीची कसवटी । उठाउठी तो लाभे ॥७१॥

मद्‌विभूतीरभिध्यायन् श्रीवत्सास्त्रविभूषिताः ।
ध्वजातपत्रव्यजनैः स भवेदपराजितः ॥३०॥

अपराजयसिद्धी प्राप्ती ।
ध्याना आणावी माझी मूर्ती । जिचेनि नांवे जयो पावती । जाण निश्चितीं सुरवर ॥७२॥

चतुर्भुज घनश्याम ।
शंखचक्रगदापद्म । छत्रातपत्र चामरयुग्म । ध्वजीं उत्तम गरुडलांछन ॥७३॥

रत्नादंडें झणत्कार ।
व्यजन वीजिती सनागर । चरणीं गर्जती तोडर । तोडरीं अपार अरिवर्ग ॥७४॥

ऐशिये माझे मूर्तीचें ध्यान ।
जो सर्वदा करी सावधान । तो सर्वत्र विजयी जाण । अभंगपण माझेनी ॥७५॥

तो माझेनि ध्यानें पाहें ।
कोणी न मेळवितां साह्ये । एकला सर्वत्र विजयी होये । ऐशी सिद्धी लाहे या निष्ठा ॥७६॥

जो मी हृदयीं धरी अजितू ।
तो सर्वत्र होय अपराजितू । ऐसें सांगोनि भगवंतू । उपसंहारितू सिद्धींतें ॥७७॥

उपासकस्य मामेवं योगधारणया मुनेः ।
सिद्धयः पूर्वकथिता उपतिष्ठन्त्यशेषतः ॥३१॥

म्यां सांगीतल्या ज्या योगधारणा ।
मज भजतां त्या भावना । त्या त्या सिद्धी त्यासी जाणा । पूर्वोक्तलक्षणा उपजती ॥७८॥

अनेक भावना धरितां चित्तीं ।
त्या त्या धारणेच्या व्युत्पत्ती । अनेक सिद्धींची होय प्राप्ती । जाण निश्चितीं उद्धवा ॥७९॥

नाना योगधारणाव्युत्पत्ती ।
न करितां सकळ सिद्धींची प्राप्ती । एके धारणेनें होय निश्चितीं । ते मी तुजप्रती सांगेन ॥१८०॥

जितेन्द्रियस्य दान्तस्य जितश्वासात्मनो मुनेः ।
मद्धारणां धारयतः का सा सिद्धिः सुदुर्लभा ॥३२॥

पांच पांच इंद्रियांची जोडी ।
जिणोनि शमदमपरवडी । उभवूनि वैराग्याची गुढी । प्राणापानवोढी जिंकिल्या ॥८१॥

विवेकाचेनि बळें जाण ।
वृत्ति राखोनि सावधान । सदा करितां माझें मनन । मननें मन जिंकिलें ॥८२॥

यापरी गा साधकासी ।
धारणा धरोनि मानसीं । मी एक ध्यातां अहर्निशीं । सकळ सिद्धी दासी त्यासी होती ॥८३॥

सांडूनि सकळ उपाये ।
मी एक ध्यानीं धरिल्या पाहें । साधकासी काय उणें आहे । दुर्लभ काये सिद्धींचे ॥८४॥

माझे भजनें सावकाशीं ।
सिद्धी प्रकटती साधकासी । त्या सेव्य नव्हती त्यासी । तेंचि हृषीकेशी सांगतू ॥८५॥

अन्तरायान्वदन्त्येता युञ्जतो योगमुत्तमम् ।
मया सम्पद्यमानस्य कालक्षपणहेतवः ॥३३॥

अहेतुक करितां माझें भजन ।
तेणें शीघ्र माझी प्राप्ती जाण । तेथें सिद्धींवरी घालिता मन । आली नागवण मत्प्राप्तीसी ॥८६॥

ज्यासी विषयभोग लागे गोड ।
तोचि सिद्धींची वाहे चाड । ज्यासी माझे प्राप्तीचें कोड । तो वांच्छीना बंड ऋद्धिसिद्धींचें ॥८७॥

ज्यासी लौकिकीं अतिप्रतिष्ठा ।
तो सिद्धींच्या सोशी खटपटा । ज्यासी मत्प्राप्तीची निष्ठा । तो वचेना वाटा सिद्धींच्या ॥८८॥

पावतपावतां वाराणसी ।
जो वस्तीसी गेला वेश्यागृहासी । तेथें भुलोनि तिच्या भोगासी । सर्वस्व तियेसी समर्पी ॥८९॥

इयेपासूनि जीवेंप्राणें ।
सर्वथा वेगळें नाहीं जाणें । ऐसा संकल्प करोनि तेणें । वश्य होणें वेश्येसी ॥१९०॥

जंव असे गांठी गांठोडी ।
तंव ते त्यापाशीं लुडबुडी । निःशेष वेंचलिया कवडी । बाहेरी दवडी तत्काळ ॥९१॥

तो दवडितांही न जाये ।
निर्लज्ज निसंगु होऊनि राहे । तरी आपणचि सांडोनि जाये । तैशाचि पाहें महासिद्धी ॥९२॥

सकळ पापांतें निर्दळणें ।
सकळ कुळांतें उद्धरणें । तें काशीचें खुंटलें पावणें । वेश्यानागवणें भोगलिप्सा ॥९३॥

तैसीच सिद्धींचीही कथा ।
माझे प्राप्तीसी प्रतिबंधभूता । माझें ध्यान ज्ञान वैराग्यावस्था । नागवूनि रिता सांडिती ॥९४॥

माझे प्राप्तीनिकट जाण ।
उठे सिद्धींची नागवण । भोगें छळावया व्यामोहकपण । विलंबकारण मत्प्राप्ती ॥९५॥

माझें स्वरूप अद्वैतता ।
तेथें सिद्धींच्या नानावस्था । ते मायेची व्यामोहकता । जाण तत्त्वतां उद्धवा ॥९६॥

माझे प्राप्तीआड सिद्धींचें विघ्न ।
हेंचि तुज कळावया जाण । म्यां सर्व सिद्धींचें निरूपण । समूळ संपूर्ण सांगीतलें ॥९७॥

माझ्या ठायीं धरितां ध्यान ।
एकाग्रता होतां मन । तेथ भोगलिया सिद्धी जाण । करिती नागवण साधका ॥९८॥

जन्मौषधितपोमन्त्रैः यावतीरिह सिद्धयः ।
योगेनाप्नोति ताः सर्वा नान्यैर्योगगतिं व्रजेत् ॥३४॥

सिद्धींचे प्राप्तीचें कारण ।
जन्मौषधि मंत्र तप जाण । कां साधल्या प्राणापान । सकळ सिद्धी जाण योगाभ्यासीं ॥९९॥

एकी जन्मास्तव सहज सिद्धी ।
एकी त्या साधिती औषधी । एकी त्या तपादि महाविधी । एकी त्या त्रिशुद्धि मंत्रद्वारा ॥२००॥

सर्पासी वायुधारण ।
मीनासी जळतरण । पक्ष्यासी नभोगमन । हे जन्मसिद्धी जाण स्वाभाविक ॥१॥

हंस निवडी क्षीरनीर ।
कोकिळेसी मधुर स्वर । चंद्रामृत सेवी चकोर । हे सिद्धी साचार जन्मास्तव ॥२॥

जन्मास्तव सहज सिद्धी ।
त्या म्यां सांगीतल्या सुबुद्धी । आतां साधिलिया औषधी । लाभती सिद्धी त्या ऐक ॥३॥

श्वेतमांदारीं गजानन ।
अंगारकचतुर्थी साधिल्या जाण । सकल विद्यांचें होय ज्ञान । धनधान्यसमृद्धी ॥४॥

अजानवृक्षाची वोळखण ।
त्याचीं फळें श्वानमुखें जाण । त्याचें घडल्या क्षीरपान । होय आपण अजरामर ॥५॥

पिचुमंद नित्य सेविल्या देख ।
त्यासी बाधीना कोणी विख । पाताळगरूडीचें प्राशिल्या मुख । त्यासी देहदुःख बाधीना ॥६॥

पूतिकावृक्षाचे मूळीं ।
असे महाशक्तीची पुतळी । ते साधल्या अप्सरांचे मेळीं । क्रीडे तत्काळीं साधक ॥७॥

अनंत औषधी अनंत सिद्धी ।
त्यांची साधना कठिण त्रिशुद्धी । तपादि सिद्धींची विधी । ऐक सुबुद्धी उद्धवा ॥८॥

कृच्छ्र पराक चांद्रायण ।
आसार जलाशय धूम्रपान । तप करी जें जे भावून । ते ते सिद्धी जाण तो पावे ॥९॥

ऐक मंत्रसिद्धीचें लक्षण ।
प्रेतावरी बैसोनि आपण । एक रात्र केल्या अनुष्ठान । प्रेतदेवता संपूर्ण प्रसन्न होय ॥२१०॥

तेणें भूत भविष्य वर्तमान ।
ते सिद्धी प्राप्त होय जाण । करितां सूर्यमंत्रविधान । दूरदर्शनसिद्धी उपजे ॥११॥

जैसा मंत्र जैसी बुद्धी ।
तैसी त्यास प्रकटे सिद्धी । या सकळ सिद्धींची समृद्धी । योगधारणाविधीमाजीं असती ॥१२॥

नेहटूनियां आसना ।
ऐक्य करोनि प्राणापानां । जो धरी योगधारणा । सकळ सिद्धी जाणा ते ठायीं ॥१३॥

म्यां सांगीतली सिद्धींची कथा ।
झालिया प्राणापानसमता । आलिया योगधारणा हाता । तैं सिद्धी समस्ता प्रकटती ॥१४॥

प्राणापान समान न करितां ।
योगधारणाही न धरितां । मज एकातें हृदयीं धरितां । सिद्धी समस्ता दासी होती ॥१५॥

मज पावावया तत्त्वतां ।
मज एकातें स्मरतां ध्यातां । पावो देऊन सिद्धींचे माथां । चारी मुक्ति स्वभावतां दासी होती ॥१६॥

नाना सिद्धींची धारणा धरितां ।
माझी सलोकता समीपता । हाता न येत गा सरूपता । मग सायुज्यता ते कैंची ॥१७॥

माझे अतिशयें शुद्ध भक्त ।
ते मुक्तीसी दूर दवडित । माझेनि भावार्थें नित्यतृप्त । ते पूज्य होत मजलागीं ॥१८॥

जो सकळ सिद्धींचा ईश्वरू ।
तो मी लागें त्यांची पूजा करूं । तेथिला जो सिद्धींचा संभारू । घेऊनि निजवेव्हारू पळताती ॥१९॥

सकळ सिद्धींच्या स्वामित्वेंसीं ।
मी भगवंत तिष्ठें भक्तांपाशीं । तेंचि श्लोकार्थें हृषीकेशी । उद्धवासी सांगत ॥२२०॥

सर्वासामपि सिद्धीनां हेतुः पतिरहं प्रभुः ।
अहं योगस्य साङ्ख्यस्य धर्मस्य ब्रह्मवादिनाम् ॥३५॥

सकळ सिद्धींचें मी जन्मस्थान ।
माझेनि सिद्धींचें थोर महिमान । सिद्धींसी मजमाजीं निदान । यापरी मी जाण स्वामी त्यांचा ॥२१॥

जे जीवात्म्याची ऐक्यता ।
त्या योगाचा स्वामी मी तत्त्वतां । जेथ जीवत्वाची मिथ्या वार्ता । त्या ज्ञानाचाही सर्वथा स्वामी मीचि ॥२२॥

ज्ञानोपदेष्टे जे साधू ।
त्यांचाही स्वामी मी प्रसिद्धू । माझेनि प्रसादें ज्ञानबोधू । होतसे विशदू सज्ञाना ॥२३॥

उपदेशी उपनिषद्भाजगें वेदू ।
त्या वेदाचाही स्वामी मी गोविंदू । मजवेगळा वेदवादू । उच्चारीं शब्दू नुच्चारे ॥२४॥

धर्म म्हणिजे ज्ञानसाधन ।
त्याचाही स्वामी मीचि जाण । मी सबाह्य परिपूर्ण । चैतन्यघन सर्वात्मा ॥२५॥

मी सर्वात्मा सर्वव्याप्त ।
सबाह्य परिपूर्ण समस्त । हे माझ्या ठायीं सहज स्थित । ऐक सुनिश्चित उद्धवा ॥२६॥

अहमात्माऽऽन्तरो बाह्योऽनावृतः सर्वदेहिनाम् ।
यथा भूतानि भूतेषु बहिरन्तः स्वयं तथा ॥३६॥
इति श्रीमद्भागवते महापुराणे पारमहंस्यां एकादशस्कंधे पंचदशोऽध्यायः ॥१५॥

जीवांच्या जीवामाजीं माझा वास ।
जीव मजमाजीं सावकाश । माझें स्वरूप गा असमास । गुणमायेस अनावृत ॥२७॥

जेवीं घटाची वस्ती आकाशीं ।
आकाश सबाह्य त्या घटासी । तेवीं मी जीवमात्रांसी । सबाह्य हृषीकेशी परिपूर्ण ॥२८॥

जैशीं महाभूतें भौतिकांसी ।
सबाह्य असती सर्वांसी । तेवीं मी सकळ जगासी । सबाह्य हृषीकेशी पूर्णत्वें पूर्ण ॥२९॥

जीवन जैसें तरंगासी ।
कां गोडी जैसी गुळासी । तेवीं अनंतकोटि ब्रह्मांडांसी । मी पूर्णत्वेंसी परिपूर्ण ॥२३०॥

मज पूर्णाची पूर्ण प्राप्ती ।
निकट येतयेतां हातीं । ते संधीं सिद्धी नागविती । भोगसंपत्तीउपचारें ॥३१॥

ज्याचें रायापाशीं पूर्ण चलन ।
त्याचे हाता ये लांचु संपूर्ण । तेणेंचि तो पावे मरण । तैशा सिद्धी जाण घातका ॥३२॥

ये अध्यायींचें निरूपण ।
सांगावया हेंचि गा कारण । माझे प्राप्तीस सिद्धी विघ्न । उद्धवा जाण निश्चितीं ॥३३॥

एकाग्र भजनें माझी प्राप्ती ।
होतां ते संधीसी सिद्धी येती । त्या भुलवोनियां भोगासक्तीं । नागविती साधकां ॥३४॥

जे नेणती माझें निजसुख ।
ऐसे जे कां केवळ मूर्ख । त्यांसीच सिद्धींचें कौतुक । अलोकिक भोगलिप्सा ॥३५॥

जैसे वेश्येचे हावभाव ।
तैसें सिद्धींचें वैभव । हें त्यागावया गा सर्व । देवें हा अध्याव निरूपिला ॥३६॥

ज्यासी प्राप्त माझें निजसुख ।
त्यासी सिद्धी तुच्छप्राय देख । न देखती जन्ममरणांचें मुख । माझा पूर्ण हरिख कोंदाटे ॥३७॥

सेवितां सद्गुरूचरण ।
कोंदाटे ब्रह्म परिपूर्ण । तेथ सिद्धींसी पुसे कोण । हे जाणती खूण हरिभक्त ॥३८॥

हरिभक्तीसी विकीला भावो ।
भजनें फिटला अहंभावो । तेथ सिद्धींचा भोगसंदेहो । निपुजे पहा हो सर्वथा ॥३९॥

भुक्ति मुक्ति ऋद्धि सिद्धी ।
सद्गुरूचरणीं गा त्रिशुद्धी । हें नेणती जे मंदबुद्धी । ते नाना सिद्धी वांछिती ॥२४०॥

सकळ सिद्धींचें साधन ।
निरपेक्षता सत्य जाण । निरपेक्षाचें अंगण । सिद्धी संपूर्ण ओळंगती ॥४१॥

सिद्धींची अपेक्षा ज्यांचे चित्तीं ।
सिद्धी त्यांकडे न थुंकिती । निरपेक्षाचे पायींची माती । सिद्धी वंदिती सर्वदा ॥४२॥

ज्ञानवैराग्यभक्तीचे माथां ।
सत्य जाण पां निरपेक्षता । ते निरपेक्षता आलिया हाता । मुक्ति सायुज्यता पायां लागे ॥४३॥

निरपेक्षतेपाशीं सर्व सिद्धी ।
निरपेक्षतेपाशीं विधी । निरपेक्षतेपाशीं सुबुद्धी । चरण वंदी अहर्निशीं ॥४४॥

निरपेक्षता तेथ निर्वाहो ।
निरपेक्षता तेथ सद्भावो । निरपेक्षतेपाशीं भगवद्भावो । यथार्थ पहा वो तिष्ठतू ॥४५॥

निरपेक्षतेपाशीं उपनिषद्भागू ।
निरपेक्षतेपाशीं साचार योगू । निरपेक्षता स्वानंद भोगू । सांपडे श्रीरंगू निरपेक्षा ॥४६॥

एका जनार्दना शरण ।
त्याचे वंदितां श्रीचरण । चढती निरपेक्षता जाण । सदा संपूर्ण स्वानंदें ॥४७॥

आम्हां स्वानंदाचा निजबोधू ।
हा सद्गुरूचरणींचा प्रसादू । महासुखाचा विनोदू । आनंदकंदू श्रीचरणीं ॥४८॥

गुरुचरणीं करितां भक्ती ।
अनायासें प्राप्त चारी मुक्ती । निजशांतीसी विरक्ती । सेवा मागती गुरुभक्त ॥४९॥

एका जनार्दना शरण ।
त्याचे कृपेस्तव जाण । श्रीभागवताचें निरूपण । झाला संपूर्ण पंधरावा ॥२५०॥