श्रावणी सोमवार (Shravani Somvar) हा संपूर्ण श्रावण महिन्यातील अत्यंत पवित्र आणि फलदायी मानला जाणारा दिवस आहे. या दिवशी भगवान महादेवाची उपासना, उपवास आणि श्रावणी सोमवारची कथा वाचल्याने किंवा ऐकल्याने घरातील सर्व नकारात्मकता दूर होऊन कुटुंबात सुख, समृद्धी आणि आनंद लाभतो, अशी वारकरी व हिंदू धर्मात दृढ श्रद्धा आहे.
🕉️ श्रावणी सोमवार व्रताचे पौराणिक महत्त्व
पौराणिक कथेनुसार, देवी सतीने तिच्या पित्याच्या (दक्ष प्रजापती) यज्ञाच्या वेळी स्वतःच्या योगशक्तीने देहाचा त्याग केला होता. त्यापूर्वी सतीने प्रत्येक जन्मात भगवान शंकरांनाच पती रूपात प्राप्त करण्याचा प्रण केला होता.
पुढील जन्मात देवीने राजा हिमाचल आणि राणी मैना यांच्या पोटी माता पार्वती म्हणून जन्म घेतला. माता पार्वतीने बालपणापासूनच महादेवाला पती मानले आणि श्रावण महिन्यात अन्न-त्याग करून कठोर तपश्चर्या (व्रत) केली. त्यांच्या या अगाध भक्तीवर प्रसन्न होऊन भगवान महादेवाने श्रावणातच पार्वतीचा पत्नी म्हणून स्वीकार केला. म्हणूनच श्रावण महिना आणि विशेषतः श्रावणी सोमवार भगवान शिवाला अत्यंत प्रिय आहे.
📅 श्रावणी सोमवार २०२६ तारखा आणि शिवामूठ तक्ता
महाराष्ट्रात पंचांगानुसार १७ ऑगस्ट २०२६ पासून पवित्र श्रावण महिन्याला सुरुवात होत आहे. २०२६ मध्ये येणारे सर्व श्रावणी सोमवार आणि त्या दिवशी वाहावयाची शिवामूठ खालीलप्रमाणे आहे:
| श्रावणी सोमवार | दिनांक (२०२६) | वाहावयाची शिवामूठ | महत्त्व |
|---|---|---|---|
| पहिला श्रावणी सोमवार | १७ ऑगस्ट २०२६ | तांदूळ (मूठभर) | श्रावण आरंभाची पहिली पूजा व समृद्धीची प्रार्थना. |
| दुसरा श्रावणी सोमवार | २४ ऑगस्ट २०२६ | तीळ (मूठभर) | पापांचे क्षालन आणि आरोग्य प्राप्तीसाठी. |
| तिसरा श्रावणी सोमवार | ०७ सप्टेंबर २०२६ | गहू / मूग (मूठभर) | कुटुंबात सुख, एकता व ऐश्वर्य वाढीसाठी. |
📖 श्रावणी सोमवारची प्रामाणिक कहाणी (नावडतीची झाली आवडती)
आटपाट नगर होतं. तिथे एक राजा राज्य करत होता. त्या राजाला चार सुना होत्या. त्यांपैकी तीन आवडत्या होत्या आणि एक नावडती होती. राजा आवडत्या सुनांचा खूप चांगला सांभाळ करायचा, पण नावडतीला मात्र जेवायला उष्टं-माष्टं, नेसायला जाडं-भरडं वस्त्र आणि राहायला गुरांचे बेडं दिले होते. तिच्याकडे गुराख्याचे काम दिलेले होते.
पुढे श्रावण महिना आला. पहिला सोमवार आला. नावडती सून रानात गेली असता तिथे तिची नागकन्या व देवकन्यांशी भेट झाली. नावडतीने विचारले, “बाई बाई, कुठे चाललात?” त्यावर त्या म्हणाल्या, “आम्ही महादेवाच्या देवळात जातो, शिवामूठ वाहतो.” “त्याने काय होते?” नावडतीने विचारले. त्या म्हणाल्या, “भ्रताराची (पतीची) भक्ती प्राप्त होते, इच्छित कार्य सिद्धीस जाते, मुलाबाळांचे सुख मिळते आणि नावडती माणसे आवडती होतात!”
हे ऐकून नावडती त्यांच्यासोबत देवळात गेली. तिने मनोभावे पूजा केली आणि मूठभर तांदूळ हातात घेऊन श्रद्धेने प्रार्थना केली:
“शिवा शिवा महादेवा, माझी शिवामूठ ईश्वरा देवा।
सासू-सासऱ्या, दिरा-भावा, नणंदा-जावा, भ्रतारा।
नावडती आहे ती आवडती कर रे देवा!”
असे म्हणून तिने शिवामूठ वाहिली आणि दिवसभर उपवास करून शंकराची आराधना केली.
दुसरा व तिसरा सोमवार आला. नावडतीने रानोमाळ जाऊन देवकन्यांसोबत शिवाची पूजा केली, तिळाची व मुगाची शिवामूठ वाहिली आणि तीच प्रार्थना केली. तिसऱ्या सोमवारी घरची माणसे तिच्या मागे गुपचूप आली. काटेकुटे पार करत नावडती देवाचा धावा करत होती. तिच्या निष्पाप भक्तीवर महादेव प्रसन्न झाले! संपूर्ण रान सुवर्णाच्या (सोन्याच्या) मंदिरामध्ये बदलले, रत्नजडित खांब प्रकट झाले आणि स्वयंभू पिंडी साकारली.
राजाने आणि घरच्या सर्व माणसांनी हे अद्भूत दृश्य पाहिले आणि महादेवाचे दर्शन घेतले. सुनेच्या सात्विक भक्तीमुळे साक्षात ईश्वर प्रकट झाला हे पाहून राजाला अतिशय आनंद झाला. राजाने नावडतीला सन्मानाने दागिने-वस्त्रे चढवून पालखीत बसवून घरी आणले. अशा प्रकारे शंकराच्या कृपेने जी नावडती होती ती सर्वांची आवडती झाली!
॥ जसा तिला शंकर प्रसन्न झाला, तसा तुम्हा-आम्हा सर्वांना होवो ॥
॥ ही साठां उत्तरांची कहाणी, पाचां उत्तरी सुफळ संपूर्ण ॥
🌾 शिवामूठ वाहण्याची शास्त्रोक्त पद्धत व नियम
- सकाळी स्नान व स्वच्छता: श्रावणी सोमवारी पहाटे उठून स्नान करावे आणि पांढरे किंवा स्वच्छ वस्त्र परिधान करावे.
- पूजा साहित्य: एका तांब्यात शुद्ध जल, दूध, २ बेलपत्रे, गंध, अक्षता, सुपारी आणि त्या सोमवारी वाहावयाचे धान्य (तांदूळ/तीळ/गहू) घ्यावे.
- शिवामूठ मंत्र: हातामध्ये धान्य घेऊन महादेवाच्या पिंडीवर वाहताना खालील ओळी म्हणाव्यात:
"शिवा शिवा महादेवा, माझी शिवामूठ ईश्वरा देवा। सासू-सासऱ्या, दिरा-भावा, नणंदा-जावा, भ्रतारा, नावडती आहे ती आवडती कर रे देवा।"
- उपवास व नियम: दिवसभर उपवास करावा. अशुद्ध व उष्टे अन्न खाऊ नये. दिवसा झोपू नये. उपास न निभवल्यास दूध किंवा फलाहार घ्यावा. संध्याकाळी आरती करून सात्विक आहार घ्यावा.
💡 श्रावणी सोमवार व्रताचे फळ
श्रावणी सोमवारी निष्ठेने उपवास आणि शिवामूठ वाहिल्याने कुटुंबातील मतभेद दूर होतात, नातेसंबंधात गोडवा येतो आणि भगवान शिवाच्या आशीर्वादाने सर्व अडकलेली कामे मार्गी लागतात.
🔱 शिव भक्तांसाठी विशेष संदेश
जर ही श्रावणी सोमवार व्रत कथा तुम्हाला आवडली असेल, तर आपल्या आप्तेष्टांसोबत नक्की शेअर करा आणि भगवान शंकराची कृपा प्राप्त करा.
॥ हर हर महादेव ॥ ओम नमः शिवाय ॥