शिवपुत्राचा जन्म: भगवान कार्तिकेय प्राकट्य

शिवपुराणातील रुद्र संहितेच्या कुमार खंडातील हा अत्यंत पावन आणि तेजस्वी अध्याय आहे. मागील अध्यायात आपण शिव-पार्वती क्रीडाभंग व पार्वतीचा शाप (भाग १९ अ) मध्ये अग्नीने पारवा रूपात शिवतेज ग्रहण केल्याची आणि माता पार्वतीने दिलेल्या कोपाविष्ट शापाची कथा पाहिली होती.

अग्नीने शिवतेज तर ग्रहण केले, परंतु ते प्रखर अमोघ तेज पचवणे कोणालाही शक्य नव्हते. त्या शिववीर्याच्या प्रवासातून शेवटी मार्गशीर्ष शुक्ल षष्ठीला सरकाड्यांच्या वनात भगवान कार्तिकेयांचा (स्कंदांचा) कसा अलौकिक जन्म झाला आणि महर्षी विश्वामित्रांनी त्यांचा वेदोक्त संस्कार कसा केला, याची रंजक पौराणिक कथा आपण या लेखात सविस्तर जाणून घेऊया.

"मार्गशीर्ष शुक्ल षष्ठीच्या पावन तिथीवर सरकाड्यांच्या वनात महादेवांच्या अमोघ तेजापासून पराक्रमी, अतिसुंदर व परम तेजस्वी शिवपुत्राचा (कार्तिकेयाचा) जन्म झाला!" — शिवपुराण कुमार खंड.

🔥 देवांचे वमन आणि अग्नीचा दाह शांत करण्यासाठी नारदांचा उपदेश

अग्नीने शिवजींचे अमोघ तेज ग्रहण केले खरे, पण त्याला ते सहन झाले नाही. अग्नीच्या दाहाने देवांची बुद्धीच नष्ट झाली, कारण अग्नी हे देवांचे मुख असल्याने त्या तेजाचा अंश सर्वांच्या उदरात पोहोचला होता. व्याकुळ झालेले सर्व देव श्रीविष्णूंसह महादेवांना शरण गेले. देवांची आर्त हाक ऐकून दयाळू शिवजींनी देवांना ते तेज वमन करून बाहेर काढण्याची आज्ञा दिली.

देवांनी वमन करून ते तेज बाहेर काढताच त्याचे रूपांतर एका प्रखर पर्वताकार शिखरात झाले आणि देवांचा त्रास शांत झाला. परंतु अग्नीची तीव्र पीडा काही केल्या कमी होत नव्हती. तेव्हा देवर्षी नारदांनी अग्नीला उपाय सांगितला, "माघ महिन्यात प्रयाग क्षेत्री संगमावर स्नानासाठी ज्या स्त्रिया प्रथम येतील, त्यांच्या गर्भाशयात हे शिवतेज प्रविष्ट कर, म्हणजे तुझा दाह शांत होईल."

🌸 सहा कृतिकांचा गर्भ, हिमालयाचा कंप व गंगेतील प्रस्थान

नारदांच्या सांगण्यावरून अग्नी प्रयाग क्षेत्री गेला. माघ महिन्यात स्नान करण्यासाठी तेथे सप्तर्षींच्या स्त्रियांचे आगमन झाले. अरुंधती लगेच स्नानासाठी गेली, तर उर्वरित सहा ऋषीस्त्रियांनी (कृतिकांनी) शेकोटी पेटवून शेक घेण्यास सुरुवात केली. त्याच संधीत अग्नीच्या उदरातील सूक्ष्म शिववीर्य त्या सहा कृतिकांच्या रोमकुपांतून त्यांच्या गर्भाशयात प्रविष्ट झाले.

त्या सहा कृतिका गर्भवती झाल्या आणि त्यांच्या शरीराचा दाह होऊ लागला. घडलेला संपूर्ण प्रकार ऐकून संतापलेल्या ऋषींनी व्यभिचाराचा आरोप लावून त्या सहा स्त्रियांना घराबाहेर काढले. हताश होऊन त्या सहा जणी हिमालयात गेल्या आणि त्यांनी योगबलाने त्या गर्भरूप शिवतेजाचा त्याग केला.

परंतु पर्वतराज हिमालयालाही ते प्रखर तेज सांभाळणे अशक्य झाले. त्याने सहा भागात विभागलेले ते तेज गंगा नदीत प्रवाहित केले. गंगेलाही तो दाह सहन न झाल्याने तिने तो प्रवाह सरकाड्यांच्या (शरांच्या) वनात सोडला.

👶 भगवान कार्तिकेय जन्म व महर्षी विश्वामित्रांचे पुरोहितत्व

सरकाड्यांच्या वनात ते सहाही भाग एकत्र आले आणि मार्गशीर्ष शुक्ल षष्ठीला एका अतिशय देखण्या, दैववान आणि परम तेजस्वी बालकाचा जन्म झाला! तो बालक म्हणजे शिवपुत्र भगवान कार्तिकेय (स्कंद) होय.

त्याच वेळी तेथे तपस्वी विश्वामित्र ऋषी फिरत फिरत आले. त्या बालकाचे अलौकिक रूप पाहून विश्वामित्रांना अतिशय आनंद झाला आणि त्यांनी त्याला नम्रपणे नमस्कार केला. तेव्हा तो बालक म्हणाला, "अहो महाज्ञानी महर्षी! तुम्ही शिवजींच्या प्रेरणेने येथे आला आहात. माझे वेदोक्त सर्व संस्कार करा, आजपासून तुम्ही माझे पुरोहित झालात!"

विश्वामित्र आश्चर्याने म्हणाले, "बाळा, मी जन्माने ब्राह्मण नसून गाधी कुळातील क्षत्रिय आहे. मग मी तुझा पुरोहित कसा होऊ शकतो?" तेव्हा त्या बालकाने स्वतःचे शिवपुत्र असण्याचे निजस्वरूप प्रकट केले आणि आशीर्वाद दिला की, "माझ्या वराने तुम्ही ब्रह्मर्षी व्हाल आणि महर्षी वशिष्ठसुद्धा तुमची प्रशंसा करतील!" बालकाची आज्ञा शिरसावंद्य मानून विश्वामित्रांनी त्याचे सर्व वेदप्रणीत संस्कार पूर्ण केले.

🕉️ समारोप

शिवपुराणातील रुद्र संहिता - कुमार खंडातील कथा १९ (ब) येथे समाप्त होते. पुढील भागांमध्ये आपण भगवान कार्तिकेयांची बाळलीला, देवांचे सेनापतीपद आणि तारकासुर वधाची अलौकिक कथा सविस्तर अभ्यासणार आहोत. अधिक नित्य पठण स्तोत्रे वाचण्यासाठी आमचा सार्थ हरिपाठ विभाग नक्की अभ्यासा.