शिव-पार्वती क्रीडाभंग व पार्वतीचा देवांना शाप

शिवपुराणातील रुद्र संहितेंच्या कुमार खंडाची ही सुरुवात अत्यंत महत्त्वपूर्ण आणि एका मोठ्या अलौकिक घडामोडीची पार्श्वभूमी आहे. मागील अध्यायात आपण शिव-पार्वती कैलास गमन (भाग १८ क) मध्ये पार्वती खंडाची आनंदमयी सांगता पाहिली होती.

शिव-पार्वती विवाहाच्या अभूतपूर्व सोहळ्यानंतर संपूर्ण कैलासावर महाउत्सव साजरा झाला. त्यानंतर भगवान शिव आपल्या प्रिय पार्वतीसह एका अत्यंत मनोहर, दिव्य आणि एकांत स्थानी निघून गेले. तिथे ते दांपत्य एक हजार वर्षे विहार करत राहिले. परंतु, दुसरीकडे तारकासुराच्या आतंकाने सर्व त्रैलोक्य भयभीत झाले होते. या चिंतेतून देवांनी महादेवांच्या एकांतवासात हस्तक्षेप केला, ज्यामुळे संतापलेल्या माता पार्वतीने देवांना व अग्नीला दिलेला भयंकर शाप, याची भावपूर्ण कथा खालीलप्रमाणे आहे.

"तुम्ही अत्यंत दुष्ट आहात! स्वतःचा स्वार्थ साधण्यासाठी दुसऱ्यांच्या आनंदात विघ्न आणताना तुम्हाला काहीच वाटत नाही? आमच्या क्रीडेचा भंग करून मला वंध्या केलेत, म्हणून तुमच्या सर्व देवांच्या स्त्रिया अपत्यहीन राहतील!" — जगज्जननी माता पार्वतीचा कोप.

🔥 तारकासुराचा वाढता अत्याचार व देवांचे कैलासावर आगमन

शिव आणि पार्वती दिव्य एकांतवासात एक हजार वर्षे राहिले, परंतु एवढा प्रदीर्घ काळ व्यतीत होऊनही पार्वतीला पुत्रप्राप्ती झाली नाही. दिवसामागून दिवस आणि वर्षांमागून वर्षे लोटू लागली. दुसरीकडे तारकासुराचा अत्याचार पराकोटीला पोहोचला होता. त्याच्या भीतीमुळे ऋषीमुनी, देव आणि सामान्य लोकांचे जगणे अत्यंत असह्य व कठीण झाले होते.

अत्यंत व्याकुळ झालेले सर्व देव प्रथम ब्रह्मदेवांना भेटले आणि नंतर त्यांच्यासह श्रीहरी विष्णूंना शरण गेले. देवांची आर्त प्रार्थना ऐकून श्रीविष्णूंना राहावले नाही. ते सर्व देवांना सोबत घेऊन थेट कैलासावर महादेवांच्या स्थानी पोहोचले. देवांनी आतून हाक मारली, "हे महादेव! तारकासुराच्या जाचाने संत्रस्त आणि भयभीत झालेलो आम्ही सर्व देव तुम्हाला शरण आलो आहोत. आमचे रक्षण करा!"

🕊️ अमोघ शिवतेज आणि अग्नीने पारवा रूपात केलेले ग्रहण

देवांची आर्त हाक ऐकून भगवान शिवजींनी द्वार उघडले. देवांना पाहून त्यांना फार आनंद झाला आणि ते अत्यंत प्रसन्न झाले. त्यांनी विष्णू व ब्रह्मदेवांना विचारले, "तुम्ही सर्व देव इथे कशासाठी आला आहात? तुम्ही दुःखी व कष्टी का दिसत आहात?" देवांनी तारकासुराचा विनाश करण्यासाठी महादेवांकडे प्रार्थना केली.

शिवजी म्हणाले, "मी माझे अमोघ तेज (वीर्य) तुम्हाला देण्यास तयार आहे, परंतु ते धारण करण्यास कोण समर्थ आहे ते पाहा." असे बोलत असतानाच महादेवांचे असीम व प्रखर तेज स्खलित झाले. ते तेज इतके प्रचंड होते की देवमंडळींपैकी कोणीही ते सांभाळू शकत नव्हते. तेव्हा देवांच्या विनंतीवरून अग्नीदेवाने पारव्याचे (कपोत) रूप धारण केले आणि खाली पडलेले तेज आपल्या चोचीने ग्रहण केले.

⚡ माता पार्वतीचा संताप व देवांसह अग्नीला मिळालेला भयंकर शाप

इतक्यात शिवजींना बाहेर पडण्यास उशीर का झाला हे पाहण्यासाठी माता पार्वती तिथे आली. तेथील दृश्य पाहताच तिच्या रागाला पारावार राहिला नाही. संतप्त होऊन ती देवांना म्हणाली, "तुम्ही फार दुष्ट आहात! स्वतःचा स्वार्थ साधण्यासाठी दुसऱ्यांना दुःख देताना तुम्हाला काहीच वाटत नाही? आमच्या क्रीडेचा भंग करून मला वंध्या केलेत!"

कोपाविष्ट पार्वतीने देवांना शाप दिला, "या अपराधाबद्दल तुमच्या देवांच्या स्त्रिया वांझ (अपत्यहीन) राहतील आणि तुम्हाला सतत दुःखाचा सामना करावा लागेल!" त्यानंतर ती अग्नीकडे वळाली व म्हणाली, "धूर्ता! देवांचा स्वार्थ साधण्यासाठी तू शिवजींचे तेज ग्रहण केलेस. तुझ्याकडून हे फार मोठे दुष्कर्म घडले आहे, त्यामुळे आजपासून तू सर्वभक्षी होशील. जे कोणी तुझ्या संपर्कात येईल तो जळून खाक होईल आणि तू स्वतः नेहमी तापाने जळत राहशील!"

हा भयंकर शाप दिल्यानंतर माता पार्वती रागाने जळफळत आपल्या अंतःपुरात निघून गेली. तिची समजूत काढण्यासाठी आणि तिला शांत करण्यासाठी भगवान शिवजीसुद्धा मागोमाग आत गेले.

🕉️ समारोप

शिवपुराणातील रुद्र संहिता - कुमार खंडातील कथा १९ (अ) येथे समाप्त होते. पुढील भागात आपण अग्नीने ग्रहण केलेल्या शिवतेजाचा पुढे काय प्रवास झाला आणि भगवान कार्तिकेय (स्कंद) यांच्या अवताराची अलौकिक कथा सविस्तर अभ्यासणार आहोत. अधिक स्तोत्रे वाचण्यासाठी आमचा सार्थ हरिपाठ विभाग नक्की अभ्यासा.