शिवपुराणातील रुद्र संहितेंच्या पार्वती खंडातील हा अध्याय भक्त आणि ईश्वराच्या पावन मिलनाचा, पराकोटीच्या निष्ठेचा आणि भावातीत आनंदाचा परम पावन प्रसंग आहे. मागील कथेमध्ये आपण सप्तर्षींकडून पार्वतीची परीक्षा (भाग ९) मध्ये सप्तर्षींच्या कडक परीक्षेत पार पडलेला पार्वतीचा अढळ शिवसंकल्प अभ्यासला.
सप्तर्षींचा वृत्तांत ऐकल्यानंतर स्वयं भगवान सांबसदाशिवांनी वृद्ध ब्राह्मणाचा (वटूचा) वेश धारण करून पार्वतीची अंतिम परीक्षा घेण्याचे ठरवले. हातात दंड आणि छत्री घेऊन तपोवनात आलेल्या या वृद्धाने पार्वतीचा अग्नीप्रवेश, तिच्या लावण्याची व महादेवांच्या अमंगल रूपाची केलेली टोकाची तुलना आणि संतप्त झालेल्या पार्वतीने दिलेले शिवनिंदेचे प्रत्युत्तर, या सर्व घटनांनंतर महादेवांनी प्रकट होऊन 'मी तुझा दास आहे' असे दिलेले अलौकिक अभयदान आज आपण वाचूया.
"पार्वती! आता मला सोडून कुठे चाललीस? तू आपल्या ३,००० वर्षांच्या उग्र तपाने मला पूर्णपणे जिंकून घेतले आहेस. आजपासून मी तुझा दास आहे!" — भगवान सांबसदाशिवांचे निजस्वरूप प्राकट्य.
🦯 वटुरूपातील वृद्ध ब्राह्मणाचे आगमन आणि अग्नीप्रवेश चमत्कार
गौरीशिखरावर पार्वतीने शंकरांच्या विरहात अग्नीप्रवेश करण्याचा निश्चय केला होता. तितक्यात हातात दंड व छत्री घेतलेला एक वृद्ध तेजस्वी ब्राह्मण तेथे आला. पार्वतीने त्याचा आदरसत्कार केला. जेव्हा पार्वतीने शंकरांच्या प्राप्तीसाठी प्राण त्यागण्याची आपली इच्छा सांगितली, तेव्हा ब्राह्मणाने तिला रोखण्याचा प्रयत्न केला.
परंतु पार्वतीने त्याचा सल्ला न मानत अग्नीत उडी घेतली! पण महादेवांच्या अलौकिक प्रभावाने तो अग्नी चंदनासारखा अतिशय शीतल झाला. हे पाहून पार्वतीला नवल वाटले. बाहेर आल्यावर वृद्ध ब्राह्मण हसून म्हणाला, *"तुझ्या तपाने अग्नीने तुला जाळले नाही, परंतु तुझा मनोभाव भणंग शंकराच्या मागे धावून काचमणी मिळवण्यासारखा आहे!"*
⚖️ शिव आणि पार्वती यांच्या रूपाची टोकाची तुलना
त्या वृद्ध ब्राह्मणाने पार्वतीचा विवेक ढासळवण्यासाठी तिचे सौंदर्य आणि शंकरांच्या अमंगल रूपाची विसंगत तुलना करण्यास सुरुवात केली.
📊 वृद्ध ब्राह्मणाने (वटू) केलेली शिव-पार्वती सौंदर्याची व वैभवाची तुलना
🌺 शिवनिंदेला उत्तर, पार्वतीचे प्रस्थान आणि महादेवांचे प्राकट्य
त्या ब्राह्मणाचे हे अमंगल शब्द ऐकून पार्वती अत्यंत संतापली. ती आपली सखी विजया हिला म्हणाली, *"हा मूर्ख ब्राह्मण पुन्हा शिवजींची निंदा करणार आहे! शिवनिंदा करणारा जितका पापी असतो, तितकाच ती निंदा ऐकणाराही पापाचा भागीदार होतो! हा ब्राह्मण असल्याने वध्य नाही, म्हणून आपणच हे स्थान सोडून निघून जाऊया!"*
असे म्हणून पार्वतीने तिथून प्रस्थान करण्यासाठी पाऊल उचलले, तितक्यात साक्षात भगवान सांबसदाशिवांनी आपल्या मूळ तेजोमय स्वरूपात प्रकट होऊन तिचा हात धरला!
साक्षात भगवान शंकरांचे अद्भूत उद्गार:
पार्वतीला लज्जायुक्त पाहून मंदहास्य करत महादेव म्हणाले, *"देवी! मला सोडून कुठे चाललीस? तू तुझ्या ३,००० वर्षांच्या निष्काम तपाने मला पूर्णपणे विकत घेतले आहेस! आजपासून मी तुझा दास आहे!"*
*"मी तुझी निरनिराळ्या प्रकारे परीक्षा घेतली त्याबद्दल मला क्षमा कर! संपूर्ण त्रिभुवनात तूच मला सर्वाधिक प्रिय आहेस. मी शीघ्रतेने तुझा पाणिग्रहण संस्कार करून तुला कैलासावर घेऊन जाईन!"*
🌟 या पावन कथेतील मुख्य आध्यात्मिक सार:
- ✔ शिवनिंदा वर्ज्य: ईश्वराची निंदा करणे आणि ऐकणे हे दोन्ही महापाप मानले गेले आहे; भक्ताने नेहमी विचलित न होता ध्येयावर ठाम राहावे.
- ✔ तपाचे फलदान: निष्काम साधनेपुढे साक्षात परब्रह्म परमात्माही भक्ताचा दास होण्यास तयार होतो.
- ✔ शिव-पार्वती सनातन संबंध: परीक्षा केवळ मानवी लीला दाखवण्यासाठी होती, वस्तुतः शिव आणि शक्ती हे अनादी काळापासून एकच आहेत.
🕉️ समारोप
शिवपुराणातील हा प्रसंग अत्यंत कारुणिक आणि आनंददायी आहे. महादेवांच्या प्राकट्याने पार्वतीचे सर्व कष्ट दूर झाले. पुढील कथांमध्ये आपण पार्वतीचे हिमालयाच्या घरी परतणे, शिवजींचे लग्नाची मागणी घालण्यासाठी सप्तर्षींना पाठवणे आणि अलौकिक शिव-पार्वती विवाह सोहळा सविस्तर अभ्यासणार आहोत. अधिक नित्य पठण स्तोत्रे वाचण्यासाठी आमचा सार्थ हरिपाठ विभाग नक्की अभ्यासा.