शिवपुराणातील रुद्र संहितेंच्या पार्वती खंडातील हा अध्याय गुरुभक्तीची श्रेष्ठता, ध्येयाप्रतीची अढळ निष्ठा आणि साधनेच्या कसोटीचे वर्णन करणारा अत्यंत प्रेरक प्रसंग आहे. मागील कथेमध्ये आपण देवांची शिवजींना विवाह करण्याची प्रार्थना (भाग ८) मध्ये देवांच्या आर्त विलापाने प्रसन्न होऊन महादेवांनी विवाहासाठी दिलेली मंजुरी अभ्यासली.
पार्वतीच्या तपाची दृढता तपासण्यासाठी भगवान शंकरांनी वशिष्ठादी सप्तर्षींना गौरीशिखरावर पाठवले. सप्तर्षींनी पार्वतीपाशी जाऊन देवर्षी नारदांच्या उपदेशाची आणि महादेवांच्या अमंगल रूपाची निर्भिड निंदा करत तिचे मन बदलण्याचा प्रयत्न केला. परंतु पार्वतीने आपल्या गुरूंच्या वचनांवर अढळ श्रद्धा ठेवून श्रीविष्णूंच्या ऐश्वर्याचा स्वीकार न करता शंकरांप्रतीचा आपला निश्चय कसा कायम ठेवला, याची अलौकिक कथा आज आपण वाचूया.
"नारदजी माझे गुरू आहेत! गुरुंच्या आज्ञेचा भंग मी कधीही करणार नाही. शिवजींनी माझा स्वीकार केला नाही तर मी आजन्म अविवाहित राहीन, पण दुसरा कोणताही पती स्वीकारणार नाही!" — जगदंबा पार्वतीची अढळ घोषणा.
🌌 महादेवांची आज्ञा आणि सप्तर्षींचे गौरीशिखरावर आगमन
पार्वतीची निष्ठा अजमावण्यासाठी महादेवांनी वशिष्ठ आदी सप्तर्षींचे स्मरण केले. सप्तर्षी उपस्थित झाल्यावर शंकरांनी त्यांना आज्ञा दिली, *"हे मुनींनो! गौरीशिखरावर हिमालयाची कन्या माझ्या प्राप्तीसाठी उग्र तप करत आहे. तुम्ही तिथे जाऊन कपट व युक्तीने तिची परीक्षा घ्या, जेणेकरून तिचा निश्चय किती पक्का आहे हे सिद्ध होईल."*
महादेवांच्या आज्ञेनुसार सप्तर्षी शृंगी तीर्थावर आले. तिथे पार्वतीचे अथांग तपोतेज पाहून ते आश्चर्यचकित झाले. त्यांनी तिला नमस्कार करून विचारले, *"हे शैलपुत्री! तू कोणासाठी हे दुष्कर तप करत आहेस?"* पार्वतीने आदराने उत्तर दिले की, देवर्षी नारदांच्या उपदेशानुसार ती महादेवांना पती रूपात प्राप्त करण्यासाठी हे तप करत आहे.
🏛️ सप्तर्षींचा बुद्धिभेद: नारद व शिवजींची कडक निंदा
पार्वतीचे उत्तर ऐकून सप्तर्षी हसले आणि तिची परीक्षा घेण्यासाठी म्हणाले, *"पार्वती! तू नारदांच्या नादी लागून आपला नाश करून घेत आहेस! नारद हे कलहप्रिय असून दुसऱ्याचे घर उद्ध्वस्त करण्यासाठीच कुख्यात आहेत. त्यांनी दक्षाच्या १०,००० पुत्रांना वैराग्य देऊन भिक्षुक बनवले, चित्रकेतूचे घर शून्य केले आणि प्रल्हादाचा छळ करवला!"*
मुनी पुढे म्हणाले, *"ज्या शंकरांसाठी तू हे तप करत आहेस, ते भणंग आहेत! त्यांना घर नाही, दार नाही, माता-पिता नाहीत, ते अमंगल वेष धारण करून भूता-प्रेतांमध्ये वावरतात! त्यापेक्षा तू सर्वगुणसंपन्न, वैकुंठपती श्रीविष्णूंशी विवाह कर, सर्व ऐश्वर्य तुझ्या पायाशी लोळण घेईल!"*
जगदंबा पार्वतीचे सप्तर्षींना तेजस्वी व रोखठोक उत्तर:
पार्वती मंदहास्य करत म्हणाली, *"मुनीवर! तुमचे विचार व्यावहारिक दृष्टीने योग्य असतील, पण मी पर्वताची कन्या असल्याने स्वभावाने अत्यंत कठोर आहे! नारदजी माझे गुरू आहेत आणि गुरूंच्या वचनावर माझी अढळ श्रद्धा आहे."*
*"मला तपाचे फळ मिळो वा न मिळो, मी गुरुआज्ञेचा भंग करणार नाही! शिवजी भणंग असोत वा अमंगल, तेच माझे पती आहेत. त्यांनी मला न स्वीकारल्यास मी आजन्म कुमारी राहीन, पण अन्य कोणाचाही स्वीकार करणार नाही!"*
📊 सप्तर्षींची परीक्षा आणि पार्वतीचा अढळ शिवसंकल्प
🌟 या कथेतून मिळणारा महान आध्यात्मिक संदेश:
- ✔ अढळ गुरुभक्ती: गुरूंच्या वाक्यावर विश्वास ठेवणारा साधक कधीही विचलित होत नाही.
- ✔ बाह्य रूपाच्या पलीकडे: ईश्वराचे बाह्य अमंगल रूप पाहण्यापेक्षा त्याचे अंतःस्थ सौंदर्य आणि करुणा ओळखणे हाच खरा धर्म आहे.
- ✔ परीक्षेत यश: सत्य आणि निष्ठेची परीक्षा कितीही कडक असली, तरी दृढनिश्चयी भक्ताचा विजय निश्चित असतो.
🕉️ समारोप
पार्वतीचा हा अढळ निश्चय पाहून सप्तर्षी अत्यंत प्रसन्न झाले आणि त्यांनी कैलासावर जाऊन महादेवांना सर्व हकीकत सांगितली. पुढील कथेमध्ये आपण साक्षात महादेवांचे वटुरूपात (ब्रह्मचारी रूपात) आगमन, शिवजींची स्वतःच केलेली निंदा आणि पार्वतीचे प्रेमपूर्ण प्रत्युत्तर सविस्तर अभ्यासणार आहोत. अधिक नित्य पठण स्तोत्रे वाचण्यासाठी आमचा सार्थ हरिपाठ विभाग नक्की अभ्यासा.