शिवपुराणातील रुद्र संहितेंच्या पार्वती खंडातील हा अध्याय ईश्वराचे भक्तांवरील असीम प्रेम आणि परमार्थातील निष्कामतेचे अलौकिक तत्त्वज्ञान उलगडणारा प्रसंग आहे. मागील कथेमध्ये आपण पार्वतीची तपश्चर्या (भाग ७) मध्ये जगदंबा पार्वतीने ३,००० वर्षे केलेल्या पंचाग्नी तपाची आणि 'अपर्णा' अवताराची कथा अभ्यासली.
पार्वतीच्या उग्र तपाच्या तेजाने चराचर सृष्टी तप्त झाली. तारकासुराच्या जाचातून सुटका मिळवण्यासाठी श्रीविष्णू, ब्रह्मदेव आणि समस्त देवगण महादेवांकडे आले. प्रथम महादेवांनी कामाचे स्वरूप आणि मोक्षाचा मार्ग समजावून विवाहाचा अस्वीकार केला, परंतु देवांचा आर्त विलाप ऐकून भक्ताधीन असणाऱ्या साक्षात सांबसदाशिवांनी देवकार्यासाठी पार्वतीशी विवाह करण्याचे मान्य केले. या महाप्रसंगाची सविस्तर कथा आज आपण वाचूया.
"मला कोणत्याही विषयसुखाची अभिलाषा नाही, परंतु मी भक्तांच्या अधीन आहे! देवांचे दुःख दूर करण्यासाठी आणि तारकासुराचा अंत करण्यासाठी मी गिरीजा पार्वतीशी अवश्य विवाह करीन!" — भगवान सांबसदाशिवांचे अभयदान.
🕉️ महादेवांचा निष्काम धर्माचा उपदेश
पार्वतीच्या तपाचा प्रभाव सर्व लोकांवर पसरला. घाबरलेले सर्व देव श्रीविष्णू आणि ब्रह्मदेवांसह महादेवांकडे आले आणि त्यांनी तारकासुराचा संहार करण्यासाठी पार्वतीचा स्वीकार करण्याची विनंती केली.
यावर भगवान शंकर हसून म्हणाले, *"देवांनो! काम हा सर्व दुःखांचे मूळ आणि नरकाचे द्वार आहे. कामामुळे संताप, संतापाने मोह आणि मोहाने तपश्चर्येचा नाश होतो. आता कामदेव भस्म झाल्यामुळे तुम्ही सर्वजण निष्काम होऊन परमात्म्याचे ध्यान करा आणि आनंदात राहा!"* असे सांगून शंकरांनी मौन धारण केले.
😭 देवांचा आर्त विलाप आणि श्रीविष्णूंची करुणास्पद स्तुती
महादेवांचे कठोर बोलणे ऐकून देवांच्या आशा मावळल्या. सर्व देव अश्रू ढाळत महादेवांच्या चरणी लोटांगण घालू लागले आणि म्हणू लागले, *"हे दयानिधाना! तारकासुराला खात्री आहे की तुम्ही विवाह करणार नाही, म्हणून तो आम्हा देवांचा संहार करत आहे. पार्वतीच्या तपाने जग जळत आहे. तुम्ही कृपा केली नाही तर सर्व विश्वाचा विनाश होईल!"*
भक्ताधीन भगवान सांबसदाशिवांची विवाहासाठी अनुमती:
देवांचे अश्रू पाहून भूतभावन शंकरांचे हृदय द्रवले. त्यांनी डोळे उघडून सर्वांना अभय दिले.
शंकरांनी स्पष्ट केले, *"विवाह हा संसाराचा आणि मोहाचा पाश आहे, तरीही मी भक्तांच्या अधीन आहे! भक्तांच्या सुखासाठी मी योग्य-अयोग्य सर्व कर्मांचा स्वीकार करतो. तारकासुराचा त्रास संपवण्यासाठी मी पर्वतराज कन्येचा (पार्वतीचा) विवाह स्वीकारेन!"*
📊 कामाचा विनाश, भक्तीचा विजय आणि शिव-पार्वती विवाह निर्णय
🌟 या कथेतून मिळणारा महान आध्यात्मिक संदेश:
- ✔ भक्ताधीन ईश्वर: महादेवांना विश्वातील कोणतीही वस्तू किंवा विषय आकर्षित करू शकत नाही, ते केवळ भक्तीच्या आणि प्रेमाच्या अधीन होतात.
- ✔ लोकसंग्रह आणि कर्तव्य: स्वतः विरक्त असूनही विश्वाच्या कल्याणासाठी आणि तारकासुर वधासाठी शंकरांनी कौटुंबिक बंधनाचा स्वीकार केला.
- ✔ आर्त हाकेची शक्ती: जेव्हा भक्त पूर्ण विश्वासाने देवाच्या चरणी अश्रू ढाळतो, तेव्हा ईश्वराची करुणा तत्काळ धावून येते.
🕉️ समारोप
महादेवांच्या या अनुमतीने स्वर्गात आणि भूलोकी आनंदाचे वातावरण निर्माण झाले. पुढील कथेमध्ये आपण सप्तर्षींचे पार्वतीच्या परीक्षेसाठी गौरीशिखरावर आगमन, सप्तर्षींनी घेतलेली कडक परीक्षा आणि पार्वतीचा अढळ शिवसंकल्प सविस्तर अभ्यासणार आहोत. अधिक नित्य पठण स्तोत्रे वाचण्यासाठी आमचा सार्थ हरिपाठ विभाग नक्की अभ्यासा.