शिवपुराणातील रुद्र संहितेंच्या पार्वती खंडातील हा अध्याय संपूर्ण ब्रह्मांडाला उल्हासित करणारा आणि आद्यशक्तीच्या पृथ्वीवरील पुनरावताराचे मंगलमय वर्णन करणारा अतिशय पावन प्रसंग आहे. मागील कथेमध्ये आपण देवांकडून उमादेवीची स्तुती व मेनेची तपश्चर्या (भाग २) मध्ये मेनेच्या २७ वर्षांच्या तपाने उमादेवीकडून प्राप्त झालेले वरदान अभ्यासले.
वसंत ऋतूत, चैत्र शुद्ध नवमीला, मृगशिरा नक्षत्रावर मध्यरात्री साक्षात जगन्माता भगवतीने मेनेच्या उदरी कन्या रूपात जन्म घेतला. जन्माच्या वेळी मेनेला आपल्या निजस्वरूपात प्रत्यक्ष दर्शन देऊन, तिने सामान्य नवजात बालकाचे रूप धारण केले. पर्वतराज हिमालयाच्या घरी झालेला पार्वती जन्मसोहळा, तिचे नामकरण आणि गंगाकिनारी केलेल्या मधुर बाललीलांची आनंददायी कथा आज आपण सविस्तर वाचूया.
"माते! तुझ्या तपाला मान देऊन मी तुझी कन्या झाले आहे. मला सामान्य बालिका समजून आणि देवी मानून माझे प्रेमाने पालन कर, मी श्रीशंकराची अर्धांगिनी होऊन देवांचे कार्य सिद्धीस नेईन!" — भगवती जगदंबेचे मेनेला वचन.
🌸 वसंत ऋतूत जगदंबेचे प्राकट्य आणि मेनेला दिव्य दर्शन
मेनेच्या गर्भारपणाचे दिवस भरत आले. नववा महिना संपून दहावा महिना पूर्ण होताच वसंत ऋतूत, चैत्र महिन्यातील नवमी तिथीला, मृगशिरा नक्षत्रावर मध्यरात्री साक्षात भगवतीने जन्म घेतला. तिच्या आगमनाने आकाश स्वच्छ झाले, दिकपाल प्रसन्न झाले आणि पृथ्वीवर फुलांचा वर्षाव झाला.
जन्म घेताच भगवतीने आपल्या चतुर्भुज दिव्य स्वरूपात मेनेला दर्शन दिले. हसून ती म्हणाली, *"हे माते! तुझ्या पूर्वजन्मातील तपाला मान देऊन मी तुझ्या उदरी अवतीर्ण झाले आहे. आता मी बालरूप धारण करते, तू माझी माता म्हणून माझे लालनपालन कर."* असे सांगून देवीने सामान्य शिशुचे रूप धारण केले आणि ती रडू लागली.
🎊 हिमालयातील बारसे सोहळा आणि १० पावन नामकरणे
कन्येच्या रडण्याचा आवाज ऐकून घरातील स्त्रिया धावल्या. कन्यारत्न प्राप्त झाल्याचे कळताच पर्वतराज हिमालयाच्या आनंदाला पारावार उरला नाही. त्याने ऋषीमुनींच्या उपस्थितीत मोठा जन्मोत्सव साजरा केला आणि दीनांना भरपूर दाने दिली.
तिची काळी कांती पाहून मूळ नाव 'काली' ठेवण्यात आले. तसेच दसमहाविद्यांनुसार तिची इतर पावन नावे ठेवण्यात आली. परंतु पर्वताची (हिमालयाची) मुलगी असल्यामुळे सर्वजण तिला प्रेमाने 'पार्वती' अशीच हाक मारू लागले.
📊 बालपार्वतीची मुख्य शुभकारक नावे
🏐 गंगेच्या तीरावरील बाललीला आणि अल्पवयात सर्वविद्या प्राविण्य
लहानाची मोठी होत असताना बालपार्वती आपल्या मैत्रिणींसह विविध खेळ खेळू लागली. कधी गंगा नदीच्या वाळवंटात रेतीची घरे बनवून भातुकलीचा खेळ खेळायची, तर कधी कंदुकासोबत (चेंडूशी) क्रीडा करायची.
योग्य वय झाल्यावर तिचे शिक्षण सुरू झाले. पूर्वजन्माच्या सर्व विद्या जन्मतःच तिच्या ठायी सुप्त रूपात विद्यमान होत्या. तरीही तिने आचार्यांकडून अत्यंत लीलेने आणि एकाग्रतेने धडे घेऊन अल्पवयातच सर्व शास्त्रांमध्ये आणि कलांमध्ये प्राविण्य मिळवले!
🌟 या पावन कथेतील मुख्य आध्यात्मिक सार:
- ✔ वचनाचे पालन: ईश्वराची अनुकंपा भक्ताच्या तपाला मान देऊन पृथ्वीवर प्रत्यक्ष साकार होते.
- ✔ विद्या आणि लीला: साक्षात सर्वविद्यांचे मूळ असणाऱ्या जगदंबेनेही मानवी मर्यादांचा मान ठेवून गुरूंकडून शिक्षण ग्रहण केले.
- ✔ शिव-पार्वती मिलन नांदी: पार्वतीचा जन्म हा महादेवांच्या वियोगाचा अंत करण्यासाठी आणि विश्वाचा उद्धार करण्यासाठी झालेला महाअवतार आहे.
🕉️ समारोप
पर्वतराज हिमालयाच्या घरी वाढणाऱ्या बालपार्वतीच्या या लीला अत्यंत मंगलकारी आहेत. पुढील कथेत आपण देवर्षी नारदांचे हिमालयाच्या घरी आगमन, पार्वतीच्या हस्तरेषा पाहून केलेले भाकीत आणि महादेवांना पती रूपात मिळवण्यासाठी तिचे तपाकडे प्रस्थान सविस्तर अभ्यासणार आहोत. अधिक नित्य पठण स्तोत्रे वाचण्यासाठी आमचा सार्थ हरिपाठ विभाग नक्की अभ्यासा.