॥ ॐ नमः शिवाय ॥ संतवाणी डिजिटल लायब्ररी २०२६
शिवपुराण रुद्र संहिता - पार्वती खंड प्रारंभ (कथा १४ अ)

हिमालयाचा मेनेशी विवाह व पितृकन्यांना शाप

पर्वतराज हिमालयाचे अलौकिक स्वरूप, मेना-हिमालय विवाह, सनत्कुमारांचा शाप आणि पार्वती, सीता व राधिकेच्या प्राकट्याची दिव्य कथा.

शिवपुराण कथा १४ (अ): पर्वतराज हिमालयाचा मेनेशी मंगल विवाह, सनकादिक मुनींचा तीन पितृकन्यांना शाप आणि उःशापाने उलगडलेले त्रैलोक्य रहस्य


शिवपुराणातील रुद्र संहितेच्या 'पार्वती खंडाचा' हा अत्यंत पावन आणि उत्साहवर्धक प्रारंभ आहे. मागील सती खंडाच्या अंतिम अध्यायात आपण दक्षाचा यज्ञ पूर्ण व ५१ शक्तीपीठांची निर्मिती सविस्तर अभ्यासली.

सतीने दक्षाच्या यज्ञात देहत्याग करताना पुढील जन्मी हिमालयाची कन्या होण्याचा संकल्प केला होता. या आधिभौतिक योजनेनुसार पर्वतराज हिमालयाचा मेनेशी विवाह कसा संपन्न झाला? पितरांच्या तीन मानसकन्या—मेना, धन्या आणि कलावती यांना सनत्कुमारांकडून शाप आणि उःशाप का मिळाला? आणि त्या उःशापातून जगन्माता पार्वती, महालक्ष्मी सीता आणि श्रीराधा यांचे प्राकट्य कसे ठरले? या रंजक इतिहासाची संपूर्ण कथा आज आपण सविस्तर वाचूया.

"मेनेच्या पोटी साक्षात जगदंबा पार्वती प्रकट होईल, धन्येच्या पोटी महालक्ष्मी सीता रूप घेईल आणि कलावतीच्या पोटी श्रीराधा जन्म घेईल!" — सनत्कुमारांचा उःशाप आणि महावरदान.

🏔️ पर्वतराज हिमालयाचे दिव्य स्वरूप आणि मेनेशी विवाह

उत्तरेस स्थित असलेला हिमालय हा पर्वतांचा राजा असून देवस्वरूप, महातेजस्वी आणि सर्व समृद्धीने परिपूर्ण आहे. पूर्व आणि पश्चिम दोन्ही समुद्रांना स्पर्श करणारा हा पर्वत पृथ्वीच्या मानदंडासारखा उभा आहे. तो रत्नांची खाण असून भगवान सांबसदाशिवांना अत्यंत प्रिय आहे.

कुळाची आणि धर्माची वृद्धी व्हावी यासाठी देवांच्या आणि पितरांच्या संमतीने हिमालयाचा विवाह पितरांची मानसकन्या असलेल्या मेनेशी अत्यंत थाटामाटात संपन्न झाला. या मंगल सोहळ्याला साक्षात भगवान श्रीविष्णू, ब्रह्मदेव आणि समस्त ऋषीमुनी उपस्थित होते.

तीन अयोनीसंभव पितृकन्या आणि सनकादिकांचे आगमन

दक्षपुत्री स्वधा आणि पितरांच्या तीन मानसकन्या होत्या—मेना, धन्या आणि कलावती. या तिन्ही अयोनीसंभव (गर्भावाचून प्रकट झालेल्या), महाज्ञानी, योगिनी आणि त्रिलोकाला वंदनीय होत्या.

एकदा या तिन्ही बहिणी श्‍वेतद्वीपात भगवान श्रीविष्णूंच्या दर्शनासाठी गेल्या होत्या. तिथे ब्रह्मदेवाचे मानसपुत्र सनकादिक मुनी (सनत्कुमार आदी) आले. सर्वांनी उठून त्यांचा आदर केला, परंतु या तिन्ही कन्या आदराने उभ्या राहिल्या नाहीत.

सनत्कुमारांचा शाप आणि अनुग्रहाचा उःशाप:

मुनींचा शाप: संतापलेले सनत्कुमार म्हणाले, *"तुम्हाला आचार-विचार कळत नाही! या प्रमादाबद्दल तुम्हाला शिक्षा मिळालीच पाहिजे, तुम्ही पृथ्वीवर जाऊन मानवी स्त्रिया व्हाल!"*

पितृकन्यांची क्षमायाचना व उःशाप: कन्यांनी क्षमा मागितल्यावर सनत्कुमार प्रसन्न झाले आणि म्हणाले, *"मेनेच्या पोटी जगदंबा पार्वती जन्म घेईल. धन्येच्या पोटी सीता आणि कलावतीच्या पोटी राधा जन्म घेईल! या तिन्ही कन्यांमुळे तुम्हा तिघींना कैलास, वैकुंठ आणि गोलोकाची प्राप्ती होईल!"*

📊 सनत्कुमारांच्या उःशापाने प्रकट झालेल्या ३ महाशक्ती

पितृकन्या पति / स्थान कन्या रूप (महाशक्ती) व परम गती
१. मेना (Mena) पर्वतराज हिमालय जगदंबा पार्वती (शंकराची प्रिया) → कैलासपद.
२. धन्या (Dhanya) राजा जनक महालक्ष्मी सीता (प्रभू श्रीरामांची पत्नी) → वैकुंठपद.
३. कलावती (Kalavati) वृषभान वैश्य भगवती राधा (श्रीकृष्णाची सखी) → गोलोकपद.

🌟 या कथेतून मिळणारा महान संदेश:

  • संत-सज्जनांचा आदर: श्रेष्ठांचा आदर न केल्यास दंडाला सामोरे जावे लागते, परंतु पश्चात्तापाने शिस्त आणि आशीर्वाद प्राप्त होतो.
  • ईश्वराची लीला योजना: शापाच्या पडद्याआड विश्वाच्या कल्याणासाठी पार्वती, सीता आणि राधा या तीन महाशक्तींचे प्राकट्य ठरले होते.
  • हिमालयाचे महात्म्य: साक्षात भगवान विष्णूंचा अंश असलेला हिमालय हा सर्व अध्यात्माचा आणि शिवभक्तीचा मुख्य आधार आहे.

🕉️ समारोप

पार्वती खंडाची ही सुरुवात अत्यंत मंगलकारी आहे. पुढील कथांमध्ये आपण मेनेचे कठोर तप, भगवती जगदंबेचे मेनेच्या गर्भात आगमन आणि पार्वती देवीचा अलौकिक जन्म सोहळा सविस्तर अभ्यासणार आहोत. अधिक नित्य पठण स्तोत्रे वाचण्यासाठी आमचा सार्थ हरिपाठ विभाग नक्की अभ्यासा.