हरतालिका तृतीया २०२६: पूजा विधी व पावन कथा

भाद्रपद महिन्यातील शुक्ल पक्षातील तृतीया तिथीला साजरी केली जाणारी हरतालिका तृतीया हा हिंदू धर्मातील महिलांसाठी अत्यंत महत्त्वाचा धार्मिक सण आहे. महाराष्ट्रासह भारतातील अनेक भागांमध्ये विवाहित महिला आणि कुमारिका अत्यंत श्रद्धेने हे व्रत करतात. या पावन दिवशी भगवान शिव आणि माता पार्वती यांची पूजा करून सौभाग्य, पतीचे दीर्घायुष्य, सुखी वैवाहिक जीवन आणि मनासारखा जीवनसाथी मिळावा, अशी मनोभावे प्रार्थना केली जाते.

हरतालिका तृतीया विशेषतः नवविवाहित महिलांसाठी आणि पहिल्यांदा व्रत करणाऱ्या कुमारिकांसाठी अतिशय महत्त्वाची असते. कारण पहिल्यांदा हे व्रत करताना नेमकी पूजा कशी करावी, कोणते साहित्य लागते, उपवास कसा करावा, मातीच्या मूर्ती कशा तयार कराव्यात, हरतालिका व्रताची कथा कधी वाचायची आणि व्रताची सांगता कशी करावी, याबाबत मनात अनेक प्रश्न असतात.

२०२६ मध्ये हरतालिका तृतीयेची तृतीया तिथी १३ सप्टेंबर २०२६ रोजी सकाळी ०७:०८ वाजता सुरू होऊन १४ सप्टेंबर २०२६ रोजी सकाळी ०७:०६ वाजता समाप्त होत आहे. त्यामुळे उदयतिथीच्या नियमानुसार हरतालिका तृतीयेचे व्रत व पूजा १४ सप्टेंबर २०२६ (सोमवार) रोजी करण्याची परंपरा आहे. पूजा करण्यासाठी १४ सप्टेंबर रोजी सकाळी ०६:२२ ते ०७:०६ हा प्रातःकालीन शुभ मुहूर्त आहे.

🗓️ हरतालिका तृतीया २०२६ तिथी आणि पूजा मुहूर्त

टीप: वरील वेळा पंचांग गणनेनुसार दिलेल्या आहेत. प्रत्यक्ष पूजा करण्यापूर्वी आपल्या शहरासाठी उपलब्ध असलेल्या स्थानिक पंचांगातील वेळ तपासणे अधिक सुरक्षित आणि योग्य ठरेल.

🌸 हरतालिका तृतीया म्हणजे काय?

हरतालिका तृतीया हे भगवान शिव आणि माता पार्वतीच्या दिव्यातिदिव्य मिलनाशी संबंधित व्रत आहे. ‘हरतालिका’ या नावामागेही एक गूढ अध्यात्मिक अर्थ सांगितला जातो. ‘हरिता’ म्हणजे अपहरण करणे किंवा दूर घेऊन जाणे आणि ‘आलिका’ म्हणजे सखी (मैत्रीण). माता पार्वतीला तिच्या इच्छेविरुद्ध भगवान विष्णूंशी विवाह करण्यापासून वाचवण्यासाठी तिची सखी तिला घनघोर अरण्यात घेऊन गेली, अशी पौराणिक कथा आहे.

माता पार्वतीने भगवान शिवांना पती म्हणून प्राप्त करण्यासाठी त्या अरण्यात कठोर तपश्चर्या केली. तिच्या या अनन्य निष्ठेने व तपश्चर्येने प्रसन्न होऊन भगवान शिवांनी तिचा पत्नी म्हणून स्वीकार केला. म्हणूनच या दिवशी शिव-पार्वतीची पूजा करताना निष्ठा, श्रद्धा, इच्छाशक्ती आणि वैवाहिक सौख्य यांचे स्मरण केले जाते.

📋 हरतालिका तृतीया पूजेसाठी आवश्यक साहित्य

🪔 हरतालिका तृतीया पूजा पद्धत (विधी)

१. प्रातः स्नान व संकल्प: व्रताच्या दिवशी सकाळी लवकर उठून स्नान करावे, स्वच्छ वस्त्र परिधान करावे आणि घरातील पूजेची जागा स्वच्छ करून मन शांत ठेवावे.

२. चौरंग मांडणी व रांगोळी: पाटावर किंवा चौरंगावर स्वच्छ वस्त्र अंथरून भोवती सुंदर रांगोळी काढावी.

३. मूर्ती स्थापना: माती किंवा वाळूपासून बनवलेले शिवलिंग, माता पार्वती आणि सखी यांच्या प्रतिकात्मक मूर्तींची स्थापना करावी. (मूर्ती उपलब्ध नसल्यास घरात असलेल्या प्रतिमेची पूजा करता येते.)

४. षोडशोपचार पूजन: हळद-कुंकू, अक्षता, फुले, विविध प्रकारच्या पत्री (झाडांची पाने) आणि विशेषतः बेलपत्र अर्पण करावे.

५. सौभाग्याचे साहित्य अर्पण: विवाहित महिलांनी देवीला हिरव्या बांगड्या, कुंकू, वस्त्र आणि सौभाग्यद्रव्ये अर्पण करून अखंड सौभाग्याची प्रार्थना करावी.

🧘‍♀️ हरतालिका उपवासाचे नियम व आरोग्य

हरतालिका व्रतामध्ये अनेक महिला कठोर निर्जला (पाणी न पिता) उपवास करतात. मात्र आरोग्याची काळजी घेणे हेही तितकेच महत्त्वाचे आहे. गर्भवती महिला, आजारी व्यक्ती किंवा औषधे घेणाऱ्या स्त्रियांनी कठोर उपवास न करता फळांचे किंवा दुधाचे सेवन करून सात्त्विक उपवास करावा. श्रद्धेचा उद्देश आत्मशांती आहे, शरीराला क्लेश देणे नाही.

📖 हरतालिका पावन व्रतकथा

पौराणिक कथेनुसार, पर्वतराज हिमालयाची कन्या पार्वती लहानपणापासूनच भगवान शिवांना पती म्हणून प्राप्त करण्याची तीव्र इच्छा बाळगून होती. दरम्यान, नारद मुनींच्या सल्ल्याने पर्वतराजाने पार्वतीचा विवाह भगवान विष्णूंशी करण्याचे ठरवले.

मात्र पार्वतीच्या मनात केवळ भगवान शिवच स्थापित झालेले होते. तिने आपली ही व्यथा आपल्या प्रिय सखीला सांगितली. सखीने पार्वतीला वनात नेले, जिथे पार्वतीने एका गुहेत शिवलिंगाची स्थापना करून अन्न-पाण्याचा त्याग करत प्रचंड तपश्चर्या केली.

तिच्या या अथांग निष्ठेने प्रसन्न होऊन भाद्रपद शुक्ल तृतीयेला भगवान शिवांनी पार्वतीला दर्शन दिले आणि तिचा पत्नी म्हणून स्वीकार केला. या घटनेची आठवण म्हणून दरवर्षी महिला हरतालिका व्रत पाळतात.

❓ हरतालिका तृतीया २०२६ FAQ

🕉️ निष्कर्ष

हरतालिका तृतीया हा केवळ उपवासाचा दिवस नसून, प्रेम, निष्ठा आणि दृढ निश्चयाचा सोहळा आहे. या दिवशी शिव-पार्वतीचे स्मरण करून आपल्या वैवाहिक व कौटुंबिक जीवनात आनंद, परस्पर आदर आणि समृद्धीची प्रार्थना करूया.