संत निळोबाराय गाथा - भाग २६ | सार्थ अभंग व भावार्थ

॥ अभंग १ ॥ अभंग रचना

अवघ्याचि संपत्ती आलीया घरा । तुमचिया दातारा आगमनें ॥१॥
शीतळ झालों पावन झालों । तुमचिया लागलों चरणांसी ॥२॥
धरिलीया जन्माचें सार्थक झालें । तुम्हीं अवलोकिलें म्हणोनियां ॥३॥
निळा म्हणे धरिलें हातीं । जेव्हांचि संतीं तुम्हीं मज ॥४॥

हे दात्या संतांनो, तुमच्या आगमनाने माझ्या घरी सर्व प्रकारची संपत्ती आली आहे. तुमच्या चरणांना स्पर्श करताच मी शांत आणि पावन झालो आहे. तुम्ही माझ्याकडे कृपादृष्टीने पाहिले, त्यामुळे माझ्या मानवी जन्माचे सार्थक झाले. संत निळोबाराय म्हणतात की, जेव्हापासून संतांनी माझा हात धरला, तेव्हापासून माझे जीवन धन्य झाले आहे.

॥ अभंग २ ॥ अभंग रचना

ऐका हो संत तुम्ही मुनेश्वर । माझिये निर्धार अंतरींचा ॥१॥
विठोबावांचूनि न मानीं दैवत । न धरी माझें चित्त भाव कोठें ॥२॥
काय मतांतरें करुं ते साधनें । हरिनामकीर्तना वांचूनियां ॥३॥
निळा म्हणे न लगे वायूची धारणा । तत्त्वसंख्या कोण कामा आली ॥४॥

हे श्रेष्ठ संत आणि मुनींनो, माझ्या अंतःकरणाचा निश्चय ऐका. श्रीविठ्ठलाशिवाय मी दुसऱ्या कोणत्याही दैवताला मानत नाही आणि माझे चित्त इतर कोठेही लीन होत नाही. हरिनाम कीर्तनाशिवाय इतर मतांतरे किंवा कठीण साधने करून मला काय करायचे आहे? निळोबाराय म्हणतात, प्राणायाम (वायूची धारणा) किंवा तत्त्वज्ञानाची आकडेमोड माझ्या काहीही कामाची नाही; मला फक्त हरिनाम प्रिय आहे.

॥ अभंग ३ ॥ अभंग रचना

उपायाच्या करितां श्रेणी । परि जेथ कोणी न पवेचि ॥१॥
तया पावविलों ठायां । संतीं करुनियां निज कृपा ॥२॥
ज्याचे प्राप्ती लागीं योगी । धांवती मार्गीं सुषुम्नेच्या ॥३॥
निळा म्हणे सिद्ध मुनी । ज्यांतें अनुदिनीं चिंतिती ॥४॥

अनेक उपाय करूनही जिथे कोणाला पोहोचता येत नाही, अशा परम पदाला संतांनी स्वतःच्या कृपेने मला पोहोचवले आहे. ज्या ईश्वराच्या प्राप्तीसाठी योगी सुषुम्ना नाडीच्या मार्गाने योगसाधना करतात आणि सिद्ध मुनी ज्याचे रात्रंदिवस ध्यान करतात, त्या परमेश्वराची भेट संतांनी मला सहजासहजी घडवून दिली.

॥ अभंग ४ ॥ अभंग रचना

उत्तीर्ण त्यांचे काय व्हावें । न कळे भावें वंदितों ॥१॥
जीव पायीं ठेवूं म्हणे । लटिकेपणें तो मिथ्या ॥२॥
देह मांस चर्म हाडें । अर्पिता अपाडें नश्वर तीं ॥३॥
निळा म्हणे चरणीं माथा । ठेवूं आतां संतांचिये ॥४॥

संतांच्या उपकारांतून कसे उतराई व्हावे हे मला कळत नाही, म्हणून मी अत्यंत भावाने त्यांना वंदन करतो. 'माझा जीव संतांच्या चरणी अर्पण करतो' असे म्हणणे देखील खोटे ठरेल, कारण हा देह (मांस, चर्म आणि हाडे) नश्वर आहे. अशा नश्वर गोष्टी अर्पण करून उपकार कसे फेडता येतील? म्हणून निळोबाराय म्हणतात, मी फक्त माझे मस्तक संतांच्या चरणावर ठेवतो.

॥ अभंग ५ ॥ अभंग रचना

उत्तीर्ण त्याचें नव्हिजे आतां । जीवही अर्पितां थोडाची ॥१॥
ओंवाळूनि सांडूं काया । वरुनी पायां संतांच्या ॥२॥
मायबापा काय दयावें । कैसें व्हावें उताराई ॥३॥
निळा म्हणे ज्यांची कृपा । जन्मखेपा निवारी ॥४॥

संतांच्या उपकारांतून कधीही उतराई होता येत नाही; अगदी आपला जीवही अर्पण केला तरी तो संतांच्या उपकारांपुढे खूप लहान आहे. संतांच्या चरणांवरून आपले शरीर ओवाळून टाकले तरी कमीच आहे. माझ्या संत-रूपी आई-बापांना मी काय देऊ आणि कसे उतराई व्हावे? निळोबाराय म्हणतात, ज्या संतांची कृपा आपल्या जन्माच्या फेऱ्या मिटवते, त्यांचे उपकार कधीही फेडता येत नाहीत.

॥ अभंग ६ ॥ अभंग रचना

उत्तम संचित होतें गांठीं । तेणेंचि या भेटी संतांसवें ॥१॥
सुकृतासी आलीं फळें । भावबळें लगटोनी ॥२॥
त्याच्या भाग्या आलें भाग्य । लाधले संग संतांचा ॥३॥
निळा म्हणे पूर्णते आले । जिहीं या सेविलें संतचरणा ॥४॥

माझ्या पदरी पूर्वजन्मीचे उत्तम पुण्य (संचित) होते, म्हणूनच मला संतांची भेट झाली. माझ्या भक्तीच्या बळाने माझ्या पुण्याला आता फळ आले आहे. ज्याला संतांचा सहवास लाभला, त्याच्या भाग्याला अत्यंत मोठे भाग्य प्राप्त झाले आहे. निळोबाराय म्हणतात, ज्यांनी संतांच्या चरणांची सेवा केली, त्यांचे जीवन परिपूर्ण झाले.

॥ अभंग ७ ॥ अभंग रचना

ऐसा संतांचा उपकार । काय मी पामर आठवूं ॥१॥
करुनियां अनुमोदन । दिधलें वचन अभयाचें ॥२॥
म्हणती करीं नामपाठ । न करीं खटपट यावीण ॥३॥
निळा म्हणे कृपावंत । करिल सनाथ श्रीहरी ॥४॥

संतांचे माझ्यावर एवढे उपकार आहेत की, माझ्यासारखा पामर (अज्ञानी) माणूस त्यांचे वर्णन काय करणार? त्यांनी माझ्या भक्तीला संमती देऊन मला अभयाचे वचन दिले आहे. संत मला सांगतात की, तू फक्त नामाचा पाठ कर आणि याशिवाय दुसरी कोणतीही खटपट करू नकोस. निळोबाराय म्हणतात, तो कृपावंत श्रीहरी मला नक्कीच सनाथ (आश्रयदाता) करेल.

॥ अभंग ८ ॥ अभंग रचना

कोठें फावो येतां मग । निश्चळ ऐसा हा प्रसंग ॥१॥
आजि संतसंगगुणें । हरिचीं नामें उच्चारणें ॥२॥
अनायासेंचि कथा कीर्ति । जोडली याचि संगती ॥३॥
निळा म्हणे फळोन्मुख । झालें परमार्थिक सुख ॥४॥

संतांच्या संगतीत आल्यावर मन पूर्णपणे निश्चल आणि स्थिर होते. आज संतांच्या संगतीमुळेच माझ्या मुखातून हरिनामाचे उच्चारण होत आहे. या संगतीमुळे अनायासानेच भगवंताची कथा आणि कीर्ती ऐकण्याचे भाग्य मिळाले आहे. निळोबाराय म्हणतात, यामुळे मला परमार्थातील परमसुख प्राप्त झाले आहे.

॥ अभंग ९ ॥ अभंग रचना

कृपा केली संतजनीं । लाविलों भजनीं श्रीहरीच्या ॥१॥
नाहीं तरी जातों वायां । लक्ष भोगावया चौऱ्यांशीं ॥२॥
आणिकां साधनीं गुंताचि पडतां । अभिमान वाढतां नित्य नवा ॥३॥
निळा म्हणे धांवणें केलें । सुपंथें लाधिलें नीट वाटें ॥४॥

संतांनी माझ्यावर कृपा करून मला श्रीहरीच्या भजनात लावले. नाहीतर मी चौऱ्यांशी लक्ष योनींच्या फेऱ्यात पडून वाया गेलो असतो. इतर साधनांमध्ये मन गुंतून पडते आणि रोज नवा अहंकार वाढतो. निळोबाराय म्हणतात, संतांनी माझ्यासाठी धाव घेतली आणि मला सन्मार्गाची सरळ वाट दाखवली.

॥ अभंग १० ॥ अभंग रचना

खाती आपण जें जेविती । तेंचि आणिकांही वाढिती ॥१॥
आजि बहुता भाग्यां भेटी । झाली चरणीं पडली मिठी ॥२॥
नाहींचि आम्हांसी वंचिलें । निजगुज अवघेंचि आपुलें ॥३॥
निळा म्हणे कृपावंत । केलें अनाथा सनाथ ॥४॥

संत स्वतः ज्या ज्ञानाचा व प्रेमाचा आनंद घेतात, तोच आनंद ते इतरांनाही वाटतात. आज माझ्या मोठ्या भाग्याने त्यांची भेट झाली आणि मी त्यांच्या चरणी लीन झालो. संतांनी मला अंतर दिले नाही (वंचित ठेवले नाही), तर आपले सर्व आत्मज्ञान (निजगुज) मला दिले. निळोबाराय म्हणतात, अशा कृपाळू संतांनी माझ्यासारख्या अनाथाला सनाथ केले.

॥ अभंग ११ ॥ अभंग रचना

जिकडे जिकडे भासे रवी । प्रभा नीच नवी सांगातें ॥१॥
तैसें केलें माझें वाचे । तुम्हीं सामर्थ्याचे बोलणे ॥२॥
उजळिल्या दाही दिशा । करुनी प्रकाशा निजबोधें ॥३॥
निळा म्हणे सत्या चाली । वाट दाविली तुम्हीं ते ॥४॥

सूर्य जिथे जिथे जातो, तिथे त्याची नवीन आणि तेजस्वी प्रभा सोबत असते. त्याचप्रमाणे हे संतांनो, तुमच्या समर्थ उपदेशाने माझ्या वाणीला तुम्ही समृद्ध केले आहे. तुम्ही आत्मज्ञानाचा प्रकाश पाडून दाही दिशा उजळून टाकल्या आहेत. निळोबाराय म्हणतात, तुम्ही मला सत्याच्या मार्गाने चालण्याची खरी वाट दाखवली आहे.

॥ अभंग १२ ॥ अभंग रचना

धन्य काळ आजिचा दिवस । हरिचे दास भेटले ॥१॥
दंडवत घालीन पायां । करीन काया कुरवंडी ॥२॥
पाप ताप दैन्य गेलें । येथुनी पाउलें देखतां ॥३॥
निळा म्हणे पावलों फळ । केलिया निर्मळ सुकृतातें ॥४॥

आजचा काळ आणि दिवस खरोखर धन्य आहे, कारण मला हर भक्तांची (संतांची) भेट झाली आहे. मी त्यांच्या चरणी साष्टांग दंडवत घालीन आणि माझा देह त्यांच्यावरून ओवाळून टाकेन. संतांची पावले पाहताच माझी सर्व पापे, ताप आणि दारिद्र्य नष्ट झाले. निळोबाराय म्हणतात, माझ्या निर्मळ पुण्याचे फळ मला आज मिळाले आहे.

॥ अभंग १३ ॥ अभंग रचना

धन्य झालों कृपा केली । भेटी दिधली अवचिती ॥१॥
सांभाळिलें तुम्ही संतीं । केल्या आर्ती परिपूर्ण ॥२॥
मी तो दीन तुमचा रंक । घातली भीक अभयाची ॥३॥
निळा म्हणे न भेणें आतां । सन्मुख येतां काळिकाल ॥४॥

संतांनी अचानक भेट देऊन माझ्यावर कृपा केली, त्यामुळे मी धन्य झालो. तुम्ही संतांनी मला सांभाळून घेतले आणि माझ्या सर्व इच्छा पूर्ण केल्या. मी तुमचा गरीब आणि दीन सेवक आहे, तुम्ही मला अभयाची भिक्षा दिली आहे. निळोबाराय म्हणतात, आता साक्षात काळ जरी समोर आला तरी मला मुळीच भीती वाटणार नाही.

॥ अभंग १४ ॥ अभंग रचना

नव्हती माझे फुकट बोल । जाणे विठ्ठल सत्य मिथ्या ॥१॥
संतकृपेची हे जाती । ओघेंचि चालती अक्षरें ॥२॥
कैंची मती बोलावया । ठायींचि पायां विदित तें ॥३॥
निळा म्हणे बाहेरी आलें । होतें सांठविलें हृदयीं जें ॥४॥

माझे हे शब्द फुकट किंवा व्यर्थ नाहीत, यात काय खरे आणि काय खोटे हे पांडुरंग जाणतो. संतकृपेचे वैशिष्ट्य असे आहे की तिच्या प्रभावाने ही अक्षरे आपोआप प्रवाहात वाहू लागतात. स्वतःहून बोलण्याची माझी बुद्धी कुठे आहे? संतांच्या चरणी तर सर्व काही आधीच माहीत असते. निळोबाराय म्हणतात, जे हृदयात साठवले होते, तेच आज वाणीद्वारे बाहेर आले आहे.

॥ अभंग १५ ॥ अभंग रचना

न वजों यावरी आतां कोठें । सांडुनि चरण हे गोमटे ॥१॥
जोडलें तें भाग्ययोगें । येणे काळें संतसंगें ॥२॥
दुभिन्नले वरुषोनी वरी । प्रेमअमृताच्या धारीं ॥३॥
निळा म्हणोनी सांठी । केली जिवें देउनी मिठी ॥४॥

संतांचे हे सुंदर चरण सोडून मी आता इतर कोठेही जाणार नाही. या काळात संतांच्या संगतीने मला हे परम भाग्य लाभले आहे. संतांनी माझ्यावर प्रेमामृताच्या धारांचा वर्षाव केला आहे. निळोबाराय म्हणतात, मी संतांच्या चरणांना प्राणापलीकडे घट्ट मिठी मारून ते सुख हृदयात साठवून ठेवले आहे.

॥ अभंग १६ ॥ अभंग रचना

निज सायासें जोडुनी । होतें निक्षेपुनी ठेविलें ॥१॥
तेंचि दिधलें माझया हातीं । आजीं संतीं कृपादान ॥२॥
कल्पादीचें पुरातन । जें महा धन परमार्थिक ॥३॥
निळा म्हणे पोटा आलों । म्हणोनी झालों अधिकारी ॥४॥

संतांनी स्वतः कष्ट करून जे परमार्थाचे गुह्य धन जतन करून ठेवले होते, तेच धन आज त्यांनी मला कृपादान म्हणून माझ्या हातात दिले. हे परमार्थिक महाधन युगांच्या सुरुवातीपासूनचे पुरातन आहे. निळोबाराय म्हणतात, मी संतांच्या आश्रयाला आलो (त्यांच्या पोटात आलो), म्हणूनच या परमार्थाच्या धनाचा अधिकारी बनलो.

॥ अभंग १७ ॥ अभंग रचना

नेणोनिया आपपर । होतें सुकर निक्षेपींचें ॥१॥
तेणें हातीं धरोनिया । संतीं ठाया पावविलों ॥२॥
विटेवरी दाविलें धन । होतें पोटाळून महर्षी ज्या ॥३॥
निळा म्हणे बैसला ध्यानीं । ज्याचिये चिंतनीं सदाशिव ॥४॥

कोणताही भेदभाव न ठेवता संतांनी माझा हात धरून मला योग्य ठिकाणी पोहोचवले. ज्या परब्रह्म-धनाला महर्षींनी आपल्या हृदयात जपून ठेवले होते, ते धन संतांनी विटेवर उभे असलेले दाखवून दिले. निळोबाराय म्हणतात, साक्षात भगवान सदाशिव (शंकर) ज्याच्या चिंतनात ध्यानाला बसतात, त्या विठ्ठलाचे दर्शन संतांनी घडवून दिले.

॥ अभंग १८ ॥ अभंग रचना

परम सुखाचा सुकाळ । चित्तीं वसे सर्वही काळ ॥१॥
ऐसें केलें कृपादान । तुम्हीं मनातें मोहुन ॥२॥
जिवा पैलाडिये खुणे । पावविलें सामर्थ्यें गुणें ॥३॥
निळा म्हणे ऐसे किती । उपकार वानूं पुढतोपुढतीं ॥४॥

संतांनी माझ्या मनाला मोहून टाकणारे असे कृपादान दिले आहे की, माझ्या चित्तात आता सर्वकाळ परम सुखाचा समृद्ध काळ (सुकाळ) राहतो. स्वतःच्या सामर्थ्याने त्यांनी मला जिवाच्या पलीकडील (परमेश्वराच्या) खुणेची प्राप्ती करून दिली. निळोबाराय म्हणतात, संतांचे असे किती उपकार मी वारंवार गात राहू?

॥ अभंग १९ ॥ अभंग रचना

पूर्ण केला पूर्ण केला । पूर्ण केला मनोरथ ॥१॥
घरा आले घरा आले । घरा आले कृपाळू ॥२॥
सांभाळिलें सांभाळिलें । सांभाळिलें अनाथा ॥३॥
केला निळा केला निळा । केला निळा पावन ॥४॥

कृपाळू संत माझ्या घरी आले आणि त्यांनी माझी सर्व मनोकामना पूर्ण केली. त्यांनी माझ्यासारख्या अनाथाला सांभाळून घेतले. निळोबाराय अत्यंत आनंदाने म्हणतात की, संतांनी मला आज पूर्णपणे पावन केले आहे.

॥ अभंग २० ॥ अभंग रचना

पूर्वार्जित होतें पुण्य । तेणें हे चरण आतुडलों ॥१॥
आतां सुखा नाहीं उणें । इहलोकीं भोगणें परत्रींचें ॥२॥
ऐशिया सुखा पात्र केलें । तुम्हीं अवलोकिलें कृपादृष्टीं ॥३॥
निळा म्हणे पूर्णकाम । पावलों संभ्रम सुखाचा ॥४॥

माझ्या पूर्वजन्मीचे पुण्य होते, म्हणूनच मला संतांचे चरण प्राप्त झाले. आता मला सुखाची कोणतीही कमतरता नाही; परलोकातील सुख मी या मृत्युलोकातच भोगत आहे. संतांनी माझ्यावर कृपादृष्टी टाकून मला या सुखास पात्र केले. निळोबाराय म्हणतात, माझी सर्व कामना पूर्ण झाली असून मला सुखाचा महासोहळा लाभला आहे.

॥ अभंग २१ ॥ अभंग रचना

ब्रह्मानंद मुसावला । अंगीं बाणला आविर्भावो ॥१॥
संतवचनामृतें तृप्ति । झाली विश्रांति इंद्रियां ॥२॥
मन बैसलें ऐक्यासनीं । निश्चळ आसनीं सुखाचिये ॥३॥
निळा म्हणे लाभ ऐसा । जोडे सरिसा संतसंगें ॥४॥

संतांच्या वचनामृतामुळे मला पूर्ण तृप्ती मिळाली असून माझ्या सर्व इंद्रियांना शांतता लाभली आहे. माझ्या अंगात ब्रह्मानंद भरून राहिला आहे. माझे मन आता ऐक्याच्या आणि निश्चल सुखाच्या आसनावर स्थिर झाले आहे. निळोबाराय म्हणतात, असा महान लाभ केवळ संतांच्या सहवासामुळेच प्राप्त होतो.

॥ अभंग २२ ॥ अभंग रचना

बोलिले शब्द निश्चयाचे । प्रतीति साचे आले ते ॥१॥
माझा मजचि परिचय झाला । संतीं दाविला हितार्थ ॥२॥
निमिषमात्रें सावध केलें । आपुलिये लाविलें निजसेवें ॥३॥
निळा म्हणे उपकार त्यांचा । सहस्र वाचा न वर्णवे ॥४॥

संतांनी जे निश्चयाचे शब्द सांगितले होते, त्यांची प्रत्यक्ष अनुभूती (प्रतीती) मला आली. संतांनी माझे खरे हित दाखवून देऊन माझी ओळख मलाच करून दिली. एका क्षणात त्यांनी मला अज्ञानातून सावध केले आणि स्वतःच्या सेवेत लावले. निळोबाराय म्हणतात, संतांचे हे उपकार हजार जिभांनीही वर्णन करता येण्यासारखे नाहीत.

॥ अभंग २३ ॥ अभंग रचना

भाग्याची उजरी । दिसे यावरी वोडवली ॥१॥
म्हणोनियां कृपावंत । झाले संत मायबाप ॥२॥
पाचारुनी देत मोहें । प्रेमपेहे पाजिती ॥३॥
निळा म्हणे सांगती कानीं । माझें मजलागुनी स्वहित ॥४॥

माझे भाग्य उजाडले आहे असे दिसते, म्हणूनच संत-मायबाप माझ्यावर कृपावंत झाले आहेत. ते मला प्रेमाने जवळ बोलावून भक्तीचे अमृतासारखे पेय पाजत आहेत. निळोबाराय म्हणतात, संत माझ्या कानात माझे स्वतःचे खरे हित काय आहे, याचा उपदेश करत आहेत.

॥ अभंग २४ ॥ अभंग रचना

भाग्य माझें उभें ठेलें । संतीं दाविलें निधान ॥१॥
आतां उणें कोठें कांहीं । न पडे ठायीं भरलेंसें ॥२॥
जेथें पाहे तेथें आहे । न पाहतांही राहे कवळुनी ॥३॥
निळा म्हणे व्यापुनी अंतरीं । गगनाही बाहेरीं तेंचि दिसे ॥४॥

माझे भाग्य आज प्रत्यक्ष उभे ठाकले आहे, कारण संतांनी मला ईश्वरी गुप्तधन (निधान) दाखवले आहे. आता मला कशाचीही कमतरता भासत नाही, सर्वत्र परिपूर्णता अनुभवत आहे. जिथे पाहावे तिथे तो परमात्मा आहेच आणि न पाहताही तो मला कवेत घेतो. निळोबाराय म्हणतात, तो ईश्वर माझ्या अंतःकरणात भरून उरला आहे आणि आकाशाच्या पलीकडेही तोच दिसत आहे.

॥ अभंग २५ ॥ अभंग रचना

भोळा देव । दाखविला आम्हां केला सन्मुख ॥१॥
पंढरियें विटेवरी । उभा द्वारीं पुंडलिका ॥२॥
संतीं केला परोपकार । आम्हां उद्धार दीनांचा ॥३॥
निळा म्हणे जवळी नेलें । हातीं दिलें निरवुनी ॥४॥

पुंडलिकाच्या दारात पंढरपूरला विटेवर उभा असलेला भोळा देव संतांनी आम्हा दीनांना समोर आणून दाखवला. संतांनी आम्हा गरिबांचा उद्धार करून मोठा परोपकार केला आहे. निळोबाराय म्हणतात, संतांनी मला देवाच्या जवळ नेले आणि माझा हात देवाच्या हातात सोपवून दिले.

॥ अभंग २६ ॥ अभंग रचना

मज तों सांभाळिलें संतीं । धरिलें हातीं दीन म्हणुनी ॥१॥
सांगतां नये विश्वास लोकां । बाधी अशंका ज्याची त्या ॥२॥
मी तों बोलें त्याचिया सत्ता । पुढें विचारितां कळेल ॥३॥
निळा म्हणे जुनाट नाणें । नव्हे हें उणें पारखितां ॥४॥

मी दीन-दुबळा आहे हे जाणून संतांनी मला सांभाळले आणि माझा हात धरला. ही गोष्ट लोकांना सांगितली तर विश्वास बसणार नाही, ज्याच्या त्याच्या शंका त्यांना बाधतात. मी जे काही बोलतो ते सर्व संतांच्याच सत्तेने (प्रेरणेने) बोलतो, विचार केल्यावर हे समजेल. निळोबाराय म्हणतात, हे संतकृपेचे ज्ञान जुने नाणे आहे, त्याची परीक्षा केली तरी ते कधीही खोटे किंवा कमी ठरणार नाही.

॥ अभंग २७ ॥ अभंग रचना

मायबाप उत्तीर्ण होणें । न घडे देणें अपत्या ॥१॥
जरी लक्ष जोडी दिली । परि न तुळे उपकारांसी ॥२॥
जैसा आत्मा विश्व प्रसवे । तेणें त्या व्हावें उत्तीर्ण केवढें ॥३॥
निळा म्हणे शुद्ध भावे । चरणा जावें लिगटोनी ॥४॥

मुलाने कितीही दिले तरी आपल्या आई-वडिलांच्या उपकारातून ते उतराई होऊ शकत नाही; अगदी लाखांची संपत्ती दिली तरी ती उपकारांची बरोबरी करू शकत नाही. ज्याप्रमाणे आत्म्यापासून सर्व विश्वाची निर्मिती होते, त्याला काय देऊन उतराई होणार? निळोबाराय म्हणतात, म्हणूनच शुद्ध भावाने संतांच्या चरणांना घट्ट पकडून राहावे.

॥ अभंग २८ ॥ अभंग रचना

मी तों संतांचें पोसणें । देती समयीं तेंचि खाणें ॥१॥
अवघी चुकली जाचणी । उण्यापुऱ्याची सोसणी ॥२॥
करूं सांगितलें काज । चिंता दवडूनियां लाज ॥३॥
निळा म्हणे फिटली खंती । जिणें मरणें त्यांचे हातीं ॥४॥

मी तर संतांचे पाळलेले बाळ (पोसणे) आहे, ते वेळेवर जे काही खाऊ घालतील तेच मी खातो. त्यामुळे माझी उण्यापुऱ्याची सर्व काळजी आणि चिंता संपली आहे. सर्व चिंता व भीती बाजूला सारून संतांनी जे काम सांगितले आहे, तेच मी करत आहे. निळोबाराय म्हणतात, माझी सर्व खंत मिटली आहे, आता माझे जगणे आणि मरणे संतांच्याच हाती आहे.

॥ अभंग २९ ॥ अभंग रचना

मी ज्या बोलिलों निगुती । संतकृपेच्या त्या युक्ती ॥१॥
येरवीं हें काय जाणें । प्रसादाचें करणें त्यांचिया ॥२॥
छायाचित्र नाचवितां । प्रकाशितां दीप त्यासी ॥३॥
निळा म्हणे माझें कर्म । जाणती वर्म ते संत ॥४॥

मी जे काही गूढ किंवा रहस्यमयी शब्द बोललो आहे, त्या सर्व संतकृपेच्याच युक्ती आहेत. एरवी मला हे ज्ञान कोठून असणार? हे सर्व त्यांच्या प्रसादाचे फळ आहे. ज्याप्रमाणे दिव्याच्या प्रकाशात बाहुल्यांचा खेळ नाचवला जातो, त्याप्रमाणे संत मला चालवत आहेत. निळोबाराय म्हणतात, संत माझे सर्व कर्म आणि वर्म जाणतात.

॥ अभंग ३० ॥ अभंग रचना

लेवविले अलंकार । केलें थोर वाढवुनी ॥१॥
आपुली दृष्टी निववितां । मी तो नेणतां लळेवाड ॥२॥
गोड घास मुखीं भरा । जेवितां पाचारा आवडी ॥३॥
निळा म्हणे शिकवा बोलों । पुढें चालों आपणा ॥४॥

संतांनी मला आत्मज्ञानाचे अलंकार घालून मोठे केले आहे. मी तर एक अज्ञानी, लाडकं बाळ आहे आणि संत माझी दृष्टी शांत करत आहेत. ते मला आवडीने जेवायला बोलावतात आणि माझ्या मुखात भक्तीचा गोड घास भरवतात. निळोबाराय म्हणतात, हे संतांनो! मला योग्य शब्द बोलायला शिकवा आणि तुमच्या मागे चालायला शिकवा.

॥ अभंग ३१ ॥ अभंग रचना

होतें तैसें पायीं केलें निवेदन । अंतरलों दीन बहुत होतों ॥१॥
संबोखून केलें समाधान चित्ता । वोगरुनि भाता प्रेमरस ॥२॥
नामरत्नमणी करुनि भूषण । अळंकारीं मंडण माळा दिली ॥३॥
निळा तेणें सुखें झाला निरामय । नामीं नाम सोये निमग्नता ॥४॥

मी संतांच्या चरणी माझी सर्व परिस्थिती जशी होती तशी मांडली; मी खूप काळ देवापासून दुरावलेला दीन होतो. संतांनी मला प्रेमाने कुरवाळून माझ्या चित्ताचे समाधान केले आणि मला प्रेमरसाचे अन्न वाढले. त्यांनी हरिनामाचे रत्नमणी माझे भूषण बनवून मला नामाची माळ दिली. निळोबाराय म्हणतात, त्या सुखाने मी रोगमुक्त (निरामय) झालो असून आता हरिनामातच पूर्णपणे निमग्न झालो आहे.

॥ अभंग ३२ ॥ अभंग रचना

कृपा केली संतजनीं । अर्थ दाविले उघडुनि ॥१॥
तेचि प्रगट केलें आतां । नाहीं बोलिलों मी स्वतां ॥२॥
नेणों काय केलें संतीं । माझी चेतवुनियां मती ॥३॥
निळा म्हणे वोढावारा । नाहीं तोंडा ना अक्षरा ॥४॥

संतसज्जनांनी माझ्यावर कृपा करून अध्यात्माचे गूढ अर्थ माझ्यासमोर उघडे करून दाखवले. तेच अर्थ मी आता प्रकट करत आहे, यात मी स्वतःचे काहीही बोललेलो नाही. संतांनी माझी बुद्धी जागृत करून माझ्याकडून काय करून घेतले हे मलाच ठाऊक नाही! निळोबाराय म्हणतात, संतकृपेच्या या प्रवाहाला (ओघाला) तोंड किंवा अक्षरांचे बंधन उरलेले नाही.

सार्थ निळोबाराय गाथा : संतकृपेनें प्राप्त झालेल्या…

या गाथेचे सर्व भाग (इतर अध्याय वाचा)

इतर संतांचे सार्थ अभंग संग्रह व गाथा

सार्थ ग्रंथ संपदा व नित्य उपासना