॥ जय जय विठ्ठल रखुमाई ॥ निळोबाराय गाथा - भाग 25
भाग 25

सार्थ निळोबाराय गाथा : संतांपाशीं करुणा भाकणें

संत निळोबाराय महाराजांचे प्रासादिक अभंग आणि त्यांचा सार्थ मराठी भावार्थ.

॥ अभंग १ ॥ अभंग रचना
तुमच्या पायीं ठेविलें मन । एवढेंचि धन मजपाशीं ॥१॥
जरी हा देव दाखवाल । अभय द्याल वचनाचें ॥२॥
तरी हा प्राण ओंवाळीन । जीवें चरण न सोडीं ॥३॥
निळा म्हणे कृपा करा । यावरी धरा मज हातीं ॥४॥
संत निळोबाराय म्हणतात की, माझ्याकडे एकच धन आहे आणि ते म्हणजे माझे मन, जे मी तुमच्या चरणी अर्पण केले आहे. जर तुम्ही मला देवाचे दर्शन घडवून आणाल आणि मला अभयवचन द्याल, तर मी माझा प्राण तुमच्यावरून न्यॉछावर करेन अन् जिवंत असेपर्यंत तुमचे चरण सोडणार नाही. म्हणूनच माझ्यावर कृपा करा आणि माझा हात हातात घ्या.
॥ अभंग २ ॥ अभंग रचना
तुम्ही संत दयाघन । आम्हां म्हणऊन विनवितों ॥१॥
सलगी केली पायांपाशीं । करा अपराधासी क्षमा त्या ॥२॥
मी तों नेणतेंचि अपत्य । तुम्ही संत मायबाप ॥३॥
निळा म्हणे बोबडे बोल । बोलेन शिकवाल तुम्ही ते ॥४॥
संत निळोबाराय संतांना विनवणी करतात की, तुम्ही दयाळू आहात, म्हणूनच मी तुम्हाला प्रार्थना करत आहे. तुमच्या चरणांजवळ मी जो अतिप्रसंग किंवा हट्ट (सलगी) केला आहे, त्या अपराधाबद्दल मला क्षमा करा. मी एका अज्ञानी लेकरासारखा आहे आणि तुम्ही संत माझे आई-बाप आहात. तुम्ही जसे शिकवाल, तसेच बोबडे बोल मी बोलेन.
॥ अभंग ३ ॥ अभंग रचना
मज तों माझें न कळोचि हित । पतिता पतित आगळा ॥१॥
परी तुम्हीं लाविले कांसे । उतरा जैसें उतराल ॥२॥
कर्महीन मतिहीन । न कळेचि ज्ञान विहिताचें ॥३॥
निळा म्हणे धरिलें हातीं । हेचि निश्चिती मानियेली ॥४॥
मला माझे स्वतःचे हित कशात आहे हे कळत नाही, मी अत्यंत पतित (पापी) आहे. पण मी आता तुमच्या आश्रयाला आलो आहे; जसे तुम्हाला योग्य वाटेल तसे मला या भवसागरातून पार करा. मी कर्महीन आणि मतिहीन आहे, मला धर्माचे किंवा ज्ञानाचे काहीही ज्ञान नाही. संत निळोबाराय म्हणतात, तुम्ही माझा हात धरला आहे हीच माझी खरी खात्री आणि विश्वास आहे.
॥ अभंग ४ ॥ अभंग रचना
विनंती माझी एकी ऐका । अहो पुंडलिका महामुनी ॥१॥
ठाव दयावा चरणांपाशीं । मज विठोबासी विनवुनी ॥२॥
अंगिकारा रंका दीना । विज्ञापना हे माझी ॥३॥
निळा म्हणे सांभाळावें । मज हें दयावें वरदान ॥४॥
संत निळोबाराय महामुनी पुंडलिकाला विनवणी करतात की, माझी एक ऐका; विठ्ठलाला विनंती करून मला त्याच्या चरणांपाशी थोडी जागा मिळवून द्या. माझ्यासारख्या गरीब आणि दीन भक्ताचा स्वीकार करावा हीच माझी विनंती आहे. मला सांभाळून घ्यावे, हेच वरदान मला द्यावे.
॥ अभंग ५ ॥ अभंग रचना
सर्वकाळ खंती वाटे । कैं तो भेटे मज आतां ॥१॥
न लोटे पळ युगा ऐसें । रात्री दिवसें सम झालीं ॥२॥
करुणामुखें भाकी कींव । ये वो ये वो म्हणउनी ॥३॥
निळा म्हणे जाणवा मात । तुम्ही संत एकांती ॥४॥
मला सतत एकच खंत (काळजी) वाटत असते की तो पांडुरंग मला कधी भेटेल? त्याच्याशिवाय एक क्षणही युगासारखा मोठा वाटतो आणि रात्र-दिवस एकसारखे झाले आहेत. मी अत्यंत करुणेने "ये गा विठ्ठला, ये" अशी विनवणी करत आहे. निळोबाराय म्हणतात, हे संतांनो! तुम्ही एकांतात भेटल्यावर माझी ही व्यथा देवाला सांगा.
॥ अभंग ६ ॥ अभंग रचना
निरवूनियां विठ्ठल देवा । हातीं धरावा मज आतां ॥१॥
तुमचिया भिडा अंगिकार । करील साचार तत्क्षणी ॥२॥
जरी मी अन्यायी अपराधी । तरी कृपानिधी तुम्ही संत ॥३॥
निळा म्हणे विनऊं काय । तुम्ही मायबाप अपत्य मी ॥४॥
संतांनी मला विठ्ठल रुक्मिणीच्या स्वाधीन करावे आणि माझा हात धरावा. तुमच्या शब्दा खातर देव माझा लगेच स्वीकार करेल. मी जरी अन्यायी आणि अपराधी असलो, तरी तुम्ही संत कृपेचे सागर आहात. निळोबाराय म्हणतात, मी अजून काय विनंती करू? तुम्ही माझे आई-बाप आहात आणि मी तुमचे मूल आहे.
॥ अभंग ७ ॥ अभंग रचना
अंतरींचे मनोगत । तुम्ही तों सतत जाणतसां ॥१॥
तरी वियोग नका आतां । तुमच्या भजनासी ॥२॥
आठव करितां दिवसरात्री । उल्हास चित्तीं मना दयावा ॥३॥
निळा म्हणे कृपाघना । विज्ञापना हे माझी ॥४॥
माझ्या मनातील इच्छा तुम्ही सदैव जाणताच. त्यामुळे आता तुमच्या भजनाचा वियोग मला कधीही होऊ देऊ नका. रात्रंदिवस तुमचे स्मरण करताना माझ्या मनात आणि चित्तात नेहमी आनंद अन् उत्साह राहावा. निळोबाराय म्हणतात, हे कृपाळू संतांनो, हीच माझी तुम्हाला नम्र विनंती आहे.
॥ अभंग ८ ॥ अभंग रचना
एवढा मनींचा पुरवा हेत । पंढरीनाथा भेटवा ॥१॥
मग मी तुमच्या न सोडीं पायां । करीन काया कुरवंडी ॥२॥
कृपासिंधु तुम्ही संत । पुरवा आर्त हें माझें ॥३॥
निळा म्हणे झालों दास । नका उदास धरुं आतां ॥४॥
माझ्या मनातील एवढीच इच्छा पूर्ण करा की मला पंढरीनाथाची (विठ्ठलाची) भेट घडवून द्या. मग मी तुमचे पाय कधीच सोडणार नाही आणि माझी काया (शरीर) तुमच्यावरून ओवाळून टाकेन. तुम्ही संत कृपेचे समुद्र आहात, माझी ही तीव्र ओढ पूर्ण करा. निळोबाराय म्हणतात, मी तुमचा दास झालो आहे, आता माझ्याकडे दुर्लक्ष करू नका.
॥ अभंग ९ ॥ अभंग रचना
भेटवाल पंढरीनाथ । तुम्हीचि संत कृपाळु ॥१॥
म्हणोनि येतों काकुळती । पुढतोंपुढती कींव भाकीं ॥२॥
इतरांची मी न करीं आस । झालों दास तुमचाची ॥३॥
निळा म्हणे ठेवा पायीं । यावरी कायी विनवूं मी ॥४॥
तुम्ही दयाळू संतच मला पंढरीनाथाची भेट घडवून आणू शकता. म्हणूनच मी वारंवार तुमच्याकडे काकुळतीने विनवणी करत आहे. मला दुसऱ्या कोणाचीही आस (अपेक्षा) नाही, मी केवळ तुमचाच दास झालो आहे. निळोबाराय म्हणतात, मला तुमच्या चरणांपाशी आश्रय द्या, यापेक्षा जास्त मी काय विनंती करू?
भाग 24 सर्व भाग (अनुक्रमणिका) भाग 26 (पुढे)