श्री वाल्मीकि रामायण

रामायणाचा संक्षिप्त परिचय

रामायण हे महर्षी वाल्मीकी ऋषींनी अनुष्टुभ छंदात रचलेले एक महान आद्य काव्य असून, हिंदू धर्मात अत्यंत पवित्र ग्रंथ मानले जाते. या महाकाव्यात एकूण २४,००० श्लोक असून ते ७ कांडांमध्ये विभागलेले आहेत. यामध्ये अयोध्येचे राजपुत्र मर्यादा पुरुषोत्तम श्रीराम, माता सीता, लक्ष्मण, भरत आणि हनुमान यांचे आदर्श चरित्र वर्णिले आहे.

वाल्मीकींनी रचलेल्या या काव्याचा प्रचार सर्वप्रथम श्रीरामाचे पुत्र लव आणि कुश यांनी केला. या ग्रंथाचा प्रभाव १६व्या शतकातील संत एकनाथ (भावार्थ रामायण), गोस्वामी तुलसीदास (रामचरितमानस), १३व्या शतकातील तमिळ कवी कंब आणि २०व्या शतकातील ग. दि. माडगूळकर (गीतरामायण) यांच्या रचनांवर दिसून येतो.

रामायणातील ७ कांडे (प्रकरणे)

नारदमुनींनी सांगितलेले आदर्श मनुष्याचे १६ गुण

वाल्मीकी रामायणातील संक्षेप रामायणात नारदमुनींनी श्रीरामांच्या रूपाने आदर्श माणसाच्या १६ गुणांचे वर्णन केले आहे:

अध्यात्म व जैन परंपरेतील रामायण

रामायणाचा जागतिक प्रभाव

भारतीय संस्कृतीचा प्रसार आशिया खंडातील अनेक देशांमध्ये झाला असून तेथील राष्ट्रीय साहित्यात रामायणाला अत्यंत उच्च स्थान आहे:

• इंडोनेशिया: 'काकाविन रामायण' (योगेश्वर कवी रचित).
• थायलंड: 'रामकियेन' - सीतेला रावण-मंदोदरीची कन्या दाखवले आहे.
• लाओस: 'फ्रा लाक फ्रा राम' - रामाचे जीवन बुद्धाचा पूर्वावतार मानला आहे.
• मलेशिया: 'हिकायत सेरि राम'.
• कंबोडिया: 'रीम्कर' आणि म्यानमारमधील 'याम जात्दव'.

॥ ऋणमोचक मङ्गलस्तोत्रम् ॥

मङ्गलो भूमिपुत्रश्च ऋणहर्ता धनप्रदः। स्थिरासनो महाकायः सर्वकर्मविरोधकः ॥१॥
लोहितो लोहिताक्षश्च सामगानां कृपाकरः। धरात्मजः कुजो भौमो भूतिदो भूमिनन्दनः ॥२॥
अङ्गारको यमश्चैव सर्वरोगापहारकः। व्रुष्टेः कर्ताऽपहर्ताच सर्वकामफलप्रदः ॥३॥
धरणीगर्भसम्भूतं विद्युत्कान्तिसमप्रभम्। कुमारं शक्तिहस्तंच मङ्गलं प्रणमाम्यहम् ॥५॥
(ऋणमुक्ती व धनप्राप्तीसाठी नित्य पठणीय पावन स्तोत्र)

रामायणावर आधारित गाजलेली पुस्तके व साहित्य