सनातन विश्वाच्या ऐतिहासिक व आध्यात्मिक पटलावर भक्ताची निष्काम शरणागती आणि अधर्माचा उच्छेद या दोन शाश्वत मूल्यांचे सुरेख संमीलन 'श्री गणेश पुराणाच्या क्रीडा खंडात' अतिशय प्रकर्षाने दिसून येते. उपासना खंडात साधनेची मुळे रुजवल्यानंतर, क्रीडा खंडात साक्षात अवतारी महोत्कट विनायकाच्या अद्भूत आणि दैवी लीलांचे भव्य दर्शन घडते. भक्ताच्या एका हाकेला धावून जाणारा ईश्वर दुष्टांच्या विनाशासाठी कसा महाकाळ बनतो, याचे हे जिवंत उदाहरण आहे.
मागील भागात आपण पाहिले की, महर्षी गृत्समदांच्या मार्गदर्शनाने कीर्ती राणीने वाहिलेल्या एका शमीपत्राच्या पुण्याईने तिचा मृत बालक क्षिप्रप्रसादन पुन्हा जिवंत झाला. यानंतर कीर्ती राणी आपल्या पुत्रासह मोक्षनगरी काशी येथे जाऊन ढुंढीराजाचे दर्शन कशी घेते, त्या बालकाला साक्षात गणेशाकडून अमोघ परशू प्राप्त होऊन त्याचे 'परशुबाहू' असे नामकरण कसे होते आणि दुसरीकडे अनेक असुरांच्या नाशाने संतप्त झालेल्या महाबलाढ्य दैत्यराज नरांतकाचा अहंकार कसा धुळीस मिळतो, याचा हा एक अतिशय भव्य, रोमांचक आणि तात्त्विक इतिहास आहे. काशीच्या राजाला बंदी बनवणाऱ्या नरांतकाचा संहार करण्यासाठी महोत्कट विनायकाने निर्माण केलेला अक्राळविक्राळ 'कालपुरुष' आणि महोत्कटाच्या उदरस्थ अनंत ब्रह्मांडांचे झालेले दर्शन हे या कथेचे सर्वात मोठे रहस्यमय केंद्र आहे.
"यस्योदरे जगत्सर्वं लीनं भाति चराचरम्। कालपुरुषरूपेण नरांतकविनाशनम्॥
परशुं ददौ सुतायैव कीर्तेर्हर्षविवर्धनम्। तं वन्दे गजाननं देवं महोत्कटं परात्परम्॥"
अर्थात: ज्यांच्या विशाल उदरामध्ये संपूर्ण चराचर विश्व सामावलेले आहे, ज्यांनी कालपुरुषाचे रूप प्रगट करून दुष्ट नरांतकाचा निःपात केला आणि कीर्ती राणीच्या पुत्राला स्वतःचा दिव्य परशू देऊन त्याचे रक्षण केले, त्या परात्पर महोत्कट विनायकाला आमचा त्रिवार नमस्कार असो!
🏛️ १. कीर्ती राणीचे काशीगमन, ढुंढीराज दर्शन आणि परशुबाहू नामकरण
महर्षी गृत्समदांनी कीर्ती राणीचे सांत्वन करून तिला गणेशभक्तीची अगाध महती सांगितली होती. आपल्या लाडक्या पुत्राला नवजीवन लाभल्यानंतर, गृत्समदांच्या पावन चरणांना वंदन करून राणी कीर्तीने सर्वस्वाचा भार ईश्वरावर सोपवला. महर्षी गृत्समदांच्या सूचनेनुसार, ती आपल्या बालकाला घेऊन थेट मोक्षनगरी काशी (वाराणसी) येथे पोहोचली.
काशीच्या पावन भूमीवर पाय ठेवताच कीर्ती राणीच्या अंतःकरणात अद्भूत शांतीचा संचार झाला. तिने मणिकर्णिका तीर्थात स्नान केले आणि आपल्या पुत्रासह थेट काशीचे मुख्य अधिपती असलेल्या 'श्री ढुंढीराज विनायकाच्या' दरबारात प्रवेश केला. तिने गंगेचे पावन जल, ताजी रक्तपुष्पे, सुवासिक अष्टगंध, अमृततुल्य २१ दुर्वांच्या जुड्या आणि साक्षात संजीवनी ठरलेली पवित्र शमीपत्रे अर्पण करून ढुंढीराजाची षोडशोपचारे महापूजा केली.
त्यानंतर तिने आपल्या त्या चार वर्षांच्या बाळ क्षिप्रप्रसादनाला ढुंढीराजाच्या चरणांवर पालथा घातला. डोळ्यांतून वाहणाऱ्या आनंदाश्रूंनी गणेशाचे चरणकमल न्हाऊ घालत तिने करुणाभावाने आर्त स्तुती केली: "हे दयाघना! हे लंबोदरा! हा पुत्र तुझाच प्रसाद आहे. याचे जीवन, याचे प्राण आणि याचे राज्य हे केवळ तुझ्या चरणी समर्पित असो!"
ढुंढीराजाचे सगुण प्रकटीकरण आणि परशुदान:
कीर्ती राणीच्या त्या अनन्य, निष्कपट भक्तीने त्या पाषाणमूर्तीतून सहस्र सूर्यांचे तेज फाकले! साक्षात भगवान श्री गजानन चतुर्भुज, सिंदूरवर्ण, मंजूळ हास्ययुक्त अशा सगुण-साकार रूपात कीर्तीसमोर प्रगट झाले! गणपतीने अत्यंत वात्सल्याने त्या बालकाला उचलून आपल्या मांडीवर बसवले.
भगवान गणेशाने आपल्या एका हातात तळपणारा एक अतिशय तीक्ष्ण, वज्रतुल्य 'दिव्य परशू' (कुऱ्हाड) काढला आणि तो त्या बालकाच्या हाती दिला. गणेश म्हणाले: "हे बालका! हा माझा अमोघ परशू सदैव तुझ्या हातामध्ये राहील. तुझ्या बाहूंना अद्भूत क्षात्रबळ लाभेल; म्हणून या विश्वात तू 'परशुबाहू' या नावाने अमर होशील! तू महापराक्रमी, न्यायनिष्ठ आणि अजिंक्य राजा बनशील!" असा आशीर्वाद देऊन गजानन अंतर्धान पावले.
हा अद्भूत ईश्वरी प्रसाद घेऊन कीर्ती राणी आपल्या राज्यात परतली. साक्षात गणेशाने ज्या बालकाला परशू देऊन पाठवले होते, त्या परशुबाहूचे आणि राणीचे प्रजाजनांनी मंगल वाद्यांच्या गजरात आणि पुष्पवृष्टी करून उत्स्फूर्त स्वागत केले. पुढे जाऊन राजा प्रियव्रताने राज्याची धुरा क्षिप्रप्रसादन ऊर्फ परशुबाहूच्या समर्थ खांद्यांवर सोपवली.
परशुबाहूने आपल्या सद्गुणांनी, प्रजाहितदक्षतेने आणि न्यायाने संपूर्ण प्रजेचे मन जिंकले. त्याने सलग एक हजार (१०००) वर्षे नीतिमान, धर्मनिष्ठ आणि आदर्श राज्यकारभार केला. त्याच्या राज्यात कधीही दुष्काळ पडला नाही किंवा कोणावरही अन्याय झाला नाही. शेवटी आपल्या आयुष्याची सांगता करून तो आपल्या माता-पित्यासह सदेह शाश्वत गणेशलोकी (स्वानंदभवनात) निघून गेला.
⚔️ २. नरांतकाचा संताप, शूर-चपलचा हल्ला आणि विनायकाचा तडाखा
या कथेचा दुसरा अध्याय अवतारी महोत्कट विनायकाच्या महाप्रतापाशी जोडलेला आहे. महोत्कटाने बालवयातच अनेक दुष्ट, प्रलयंकारी असुरांचा वध केला होता. हे वृत्त जेव्हा असुरांचा सम्राट 'नरांतक' याच्या कानावर पडले, तेव्हा तो संतापाने अक्षरशः जळफळू लागला! त्याच्या डोळ्यांतून अंगारे बाहेर पडू लागले.
नरांतकाने महोत्कटाला ठार मारण्यासाठी आणि काशीच्या राज्याचा बीमोड करण्यासाठी आपले दोन अत्यंत विश्वासू, कपटी आणि मायावी साथीदार पाठवले—त्यांचे नाव होते 'शूर' आणि 'चपल'! हे दोघेही वाऱ्याच्या वेगाने धावणारे आणि अचानक हल्ला करण्यात पटाईत होते.
मागील भागात आपण पाहिले की, महोत्कट विनायक काशीतील गरीब शुक्ल ब्राह्मणाच्या घरची साधी पेज आणि भाकरी ग्रहण करून आपल्या सुवर्णपालखीत बसून राजप्रासादाकडे परत येत होते. एका निर्जन वळणावर संधी साधून शूर आणि चपल यांनी अचानक महोत्कटाच्या पालखीवर प्राणघातक हल्ला चढवला!
परंतु साक्षात परब्रह्माला कोण मारणार? बाल महोत्कटाने एका सेकंदात पालखीतून झेप घेतली! त्यांनी शूर आणि चपल या दोन्ही महाकाय दैत्यांचे हात आणि पाय पकडले. महोत्कटाने त्या दोघांना हवेत चक्रासारखे गरगरा फिरवले आणि जमिनीवरील खडकांवर इतके जोराने आपटले की त्यांची हाडे खिळखिळी झाली! महोत्कटाने त्यांना चांगलेच बदडून काढले. जेव्हा महोत्कट त्यांना जागीच चिरडून टाकणार होते, तेव्हा ते दोघे कसेबसे हात जोडून, रडत-किंचाळत तिथून पळून गेले!
रक्ताने माखलेले शूर आणि चपल नरांतकाच्या दरबारात पोहोचले आणि त्यांनी थरथर कापत घडलेला सर्व वृत्तांत कथन केला: "महाराज! तो कोणी सामान्य बालक नाही; तो साक्षात महाकाळ आहे! त्याने एका हाताने आम्हाला हवेत भिरकावून दिले!" हे ऐकताच नरांतकाचा पारा गगनाला भिडला. त्याने आपल्या प्रचंड सिंहासनावर लाथ मारली आणि गर्जना केली: "आता त्या महोत्कटाचा आणि त्याला आश्रय देणाऱ्या काशीराजाचा समूळ विनाश केल्याशिवाय मी अन्नग्रहण करणार नाही!"
🚩 ३. नरांतकाची काशीवर महाचढाई, घनघोर संग्राम आणि काशीराजाला कैद
नरांतकाने आपल्या संपूर्ण साम्राज्यातील कोट्यवधींच्या बलाढ्य असुरी सेनेला युद्धाचे आदेश दिले. हत्ती, काळे घोडे, लोखंडी रथ आणि विचित्र अस्त्रे घेऊन नरांतकाचे अथांग सैन्य समुद्रासारखे उसळत काशीनगरीच्या वेशीवर येऊन धडकले. त्यांनी संपूर्ण काशीनगराला चारी बाजूंनी अभेद्य वेढा घातला.
नगराला शत्रूने घेरल्याचे वृत्त समजताच काशीच्या राजाने किंचितही न डगमगता तातडीने युद्धसिद्धता केली. राजाने आपल्या सेनापतीला आणि सैनिकांना नगराच्या तटबंदीवर तैनात केले. बुरुजांवरून अग्नीबाण आणि पाषाण फेकण्याची व्यूहरचना करण्यात आली. रणांगणावर निघण्यापूर्वी राजाने शुद्ध अंतःकरणाने श्री गजाननाची षोडशोपचारे पूजा केली. राजाची अशी अढळ श्रद्धा होती की—"जोपर्यंत महोत्कट विनायक आमचा पाठिराखा आहे, तोपर्यंत असल्या हजारो नरांतकांचा पराभव करणे अशक्य नाही!"
राजा स्वतः चिलखत चढवून, सुवर्णघोड्यावर स्वार होऊन मैदानात उतरला. नरांतकाच्या सैन्याने काशीच्या मुख्य वेशीवर प्रखर हल्ला चढवला. काशीच्या शूर सैनिकांनीही त्वेषाने प्रतिहल्ला केला. दोन्ही बाजूंनी बाणांचा पाऊस पडू लागला, तलवारी एकमेकांवर आदळू लागल्या आणि रथांच्या चाकांखाली मृतदेहांचा खच पडू लागला. एकच भीषण रणधुमाळी माजली!
काशीराजाचा अतिउत्साह आणि नरांतकाकडून बंदी:
युद्धाच्या भरात काशीराजाचे भान हरपले. शत्रूचा संहार करत करत तो आपल्या सैन्याला मागे सोडून थेट दैत्यसेनेच्या मधोमध खूप खोलवर घुसला!
राजा एकटा पडल्याचे पाहून चतुर दैत्यवीरांनी त्याला चहूकडून घेरले. त्याचे धनुष्य तोडले, घोड्याला ठार केले आणि राजाला निशस्त्र करून शस्त्र ठेवण्यास भाग पाडले! त्यांनी काशीराजाला लोखंडी साखळ्यांनी बांधले आणि थेट नरांतकासमोर उभे केले. उन्मत्त नरांतकाने क्रूरपणे हसून राजाला आपल्या रथात डांबले आणि नगराचा विध्वंस करण्यासाठी तो पुढे सरसावला!
'आपल्या राजाला दैत्याने कैद करून नेले' हे वृत्त समजताच संपूर्ण काशीनगरीत एका क्षणात हाहाकार माजला! प्रजा रडू लागली, सैनिकांचे मनोधैर्य खचले. राजमहालात महाराणी आक्रोश करत जमिनीवर कोसळली. संपूर्ण काशीवर अज्ञानाचा आणि विनाशाचा काळाकुट्ट अंधकार पसरला.
⚡ ४. महोत्कटाचे राणीला सांत्वन, अद्भूत गर्जना आणि 'कालपुरुष' प्राकट्य
त्या अत्यंत आणीबाणीच्या आणि संकटाच्या क्षणी साक्षात भगवान महोत्कट विनायक राजमहालात आले. त्यांनी आक्रोश करणाऱ्या महाराणीच्या मस्तकावर हात ठेवला आणि धीर दिला: "हे माते, शोक करू नकोस! ज्या काशीचे रक्षण साक्षात विश्वेश्वर आणि गजानन करतात, त्या काशीच्या राजाचा एक केसही वाकडा करण्याचे सामर्थ्य त्रिलोकात कोणामध्येही नाही! मी आताच जातो आणि राजाला सुखरूप परत आणतो!"
महोत्कट विनायक त्वरेने महालाबाहेर प्रांगणात आले. त्या लहान बालकाने आकाशाकडे तोंड करून प्रलयंकारी सिंहासारखी एक महाप्रचंड गर्जना केली! त्या एकाच ओंकारनादाच्या गर्जनेने दिशा आणि आकाश दुमदुमून गेले. महोत्कटाने आपल्या अष्टसिद्धी आणि नवनिधींच्या अगाध सामर्थ्याने एका क्षणात लक्षावधींची एक दैवी, सशस्त्र सेना उत्पन्न केली!
आणि त्यानंतर महोत्कटाने आपल्या संहारक तेजातून एका अत्यंत भयंकर, अक्राळविक्राळ आणि आकाशाला टेकणाऱ्या 'कालपुरुषाची' निर्मिती केली! त्या कालपुरुषाचे डोळे धगधगत्या ज्वालामुखीसारखे लाल होते, त्याचे दात सुळ्यांसारखे बाहेर आलेले होते आणि त्याचा श्वास म्हणजे वादळाची चक्रीवादळे होती! महोत्कटाने त्या कालपुरुषाला आज्ञा दिली: "जा, त्या नरांतकाच्या संपूर्ण असुरी सेनेचा फडशा पाड आणि नरांतकाला फरफटत माझ्या चरणी आणून टाक!"
कालपुरुषाचे तांडव आणि असुरांचे भक्षण:
कालपुरुष महाभयंकर अट्टहास करत दैत्यसेनेवर तुटून पडला. त्याने आपल्या महाकाय हातांनी राक्षसांच्या सैन्याचे अख्खे तुकडेच्या तुकडे उचलले आणि थेट आपल्या विस्तीर्ण तोंडात टाकून दाढांखाली चघळण्यास सुरुवात केली!
हत्ती, घोडे आणि रथ तो शेंगदाण्यासारखा खाऊन टाकू लागला. दैत्य भीतीने किंचाळू लागले; परंतु कोणालाही पळता आले नाही. संपूर्ण असुरी सेना त्या कालपुरुषाच्या पोटात गेली. त्यानंतर त्याने नरांतकाच्या रथावर झेप घेतली. त्याने नरांतकाची मानगूट एका हाताने पकडली आणि त्याला कचऱ्यासारखे फरफटत ओढत आणून थेट बालक महोत्कटाच्या चरणांसमोर आपटले!
🌌 ५. महोत्कटाच्या उदरात विश्वरूप दर्शन: काशीराजाची मुक्ती
नरांतकाला आणून टाकल्यानंतर, महोत्कट विनायकाने आपले मुख (जबडा) उघडले. त्यांची आज्ञा पाळून तो महाकाय कालपुरुष एका अत्यंत सूक्ष्म किटकाचे रूप घेऊन महोत्कटाच्या मुखातून थेट त्यांच्या उदरात (पोटात) प्रविष्ट झाला!
परंतु इथे एक फार मोठी विचित्र घटना घडली होती! जेव्हा कालपुरुषाने रणांगणावर नरांतकाच्या रथावर झडप घालून सैन्याला गिळले होते, तेव्हा त्या गडबडीत रथात बांधून ठेवलेला काशीचा राजाही कालपुरुषाच्या पोटात गेला होता! आणि आता कालपुरुषासह तो राजाही थेट साक्षात महोत्कट विनायकाच्या उदरामध्ये पोहोचला होता!
महोत्कटाच्या पोटात प्रवेश करताच काशीराजाच्या डोळ्यांसमोर असा अद्भूत चमत्कार घडला, ज्याची कल्पना कोणत्याही मानवाला शक्य नव्हती. राजाला त्या उदरात अंधकार दिसला नाही; तर तिथे कोट्यवधी सूर्य, चंद्र, तारे, सप्तसमुद्र, मेरूपर्वत, सत्यलोक, वैकुंठ, कैलास आणि अनंत ब्रह्मांडे अखंड फिरताना दिसली! साक्षात विराट ब्रह्मांडाचे ते अथांग रूप पाहून राजाचे डोळे दिपले. त्याला समजले की हा कोणताही बालक नसून साक्षात चराचराचा निर्माता अनादि-अनंत परब्रह्म आहे!
रोमरंध्रातून राजाची सुटका आणि पुनरागमन:
बाहेर रणांगणावर महोत्कटाने पाहिले तर काशीचा राजा कुठेच दिसत नव्हता! महोत्कटाने आपल्या अंतर्दृष्टीने संपूर्ण विश्वात शोध घेतला असता, त्यांना तात्काळ समजले की राजा तर आपल्याच पोटात कालपुरुषासह बसून ब्रह्मांडाचे दर्शन घेत आहे!
महोत्कटाने आपल्या योगमायेने राजाला आपल्या एका पावन रोमरंध्रातून (त्वचेच्या सूक्ष्म छिद्रातून) बाहेर काढले आणि जमिनीवर सुखरूप उभे केले! राजा भानावर आला; हे स्वप्न होते की सत्य हेच त्याला कळेना. त्याने थरथरत्या हातांनी महोत्कटाला दुरूनच साष्टांग प्रणिपात केला आणि धावत जाऊन आपल्या राणीच्या महालात प्रवेश केला. पतीला जिवंत आणि विजयी परत आलेला पाहून राणीचा आनंद गगनात मावेना!
🏹 ६. महासंग्राम: नरांतकाचा हल्ला, अभिमंत्रित बाण आणि अंगठ्याने दहन
जमिनीवर पडलेला नरांतक शुद्धीवर आला. आपल्या अफाट सेनेचा झालेला संहार आणि समोर उभ्या असलेल्या त्या तेजस्वी बालकाचे सामर्थ्य पाहून तो क्षणभर थक्क झाला. परंतु असुरी अहंता सहजासहजी नष्ट होत नाही. नरांतकाने आपली महाकाय गदा उपसली आणि प्रचंड गर्जना करत थेट महोत्कटावर धावून गेला!
महोत्कट विनायकाने अत्यंत शांत चित्ताने आपले दिव्य धनुष्य हातात घेतले. त्यांनी आपल्या भात्यातून एक अतिशय तीक्ष्ण, सूर्यप्रकाशित बाण बाहेर काढला आणि त्यावर अतिशय भयंकर दाहक अग्न्यास्त्राची योजना केली. महोत्कटाने एकाग्रतेने अचूक शरसंधान करून तो बाण सोडला!
त्या एकाच बाणाने हवेत सुसाट जात नरांतकाचे दोन्ही महाबलाढ्य हात खांद्यापासून छाटून टाकले! रक्ताच्या चिळकांड्या उडू लागल्या. तरीही तो दैत्य पायांनी धावत येत असल्याचे पाहून, महोत्कटाने तीव्र गतीने दोन अभिमंत्रित बाण सोडले, ज्यांनी त्याचे दोन्ही पाय कापून काढले! आणि पुढच्याच क्षणी एका अर्धचंद्राकार बाणाने नरांतकाचे ते महाकाय मस्तक धडावेगळे केले!
हात, पाय आणि शीर तुटूनही त्या असुराचे धड जिवंत राहून उसळत होते. तेव्हा भगवान महोत्कट विनायकाने क्षणात आपले महाप्रचंड 'विराटरूप' धारण केले! आकाशाला टेकलेल्या त्या विराट रूपातून महोत्कटाने आपला एक पाय पुढे केला आणि आपल्या पायाच्या अंगठ्याने त्या नरांतकाच्या धडाला जमिनीवर असे दाबून चिरडून टाकले की त्याचा जागेवरच चेंदामेंदा होऊन अंत झाला!
नरांतक मरण पावताच संपूर्ण त्रिखंडावरील महाभयंकर संकट कायमचे टळले! स्वर्गातून देवदुंदुभींचा गजर झाला. इंद्रादी देवांनी आकाशातून महोत्कटावर स्वर्गीय पारिजातकाची पुष्पवृष्टी केली. संपूर्ण सृष्टीने सुटकेचा निश्वास टाकला आणि "महोत्कट विनायक महाराज की जय!" अशा जयघोषाने काशीनगरी दुमदुमून गेली.
📊 तुलनात्मक विश्लेषण: क्षिप्रप्रसादन (परशुबाहू) साधना विरुद्ध नरांतक (असुरी अहंकार)
🌟 क्षिप्रप्रसादन व नरांतक वध कथेची आध्यात्मिक फलश्रुती
-
✔
ईश्वरी परशूचे सामर्थ्य: ढुंढीराजाने क्षिप्रप्रसादनाला दिलेला परशू हे बाह्य शस्त्र नसून ते मानवाच्या अंतःकरणातील षडरिपू (काम, क्रोध, लोभ, मोह, मद, मत्सर) कापून टाकणारे आत्मज्ञानाचे प्रतीक आहे.
-
✔
भक्ताचा पाठिराखा ईश्वर: काशीराजाला कैद झाली तरी साक्षात विनायकाने कालपुरुष निर्माण करून त्याला सोडवले. जो अनन्य भावाने देवाला शरण जातो, त्याला संकटाच्या दारातूनही ईश्वर सुखरूप बाहेर काढतो.
-
✔
उदरस्थ विश्वदर्शनाचे गूढ: महोत्कटाच्या उदरात काशीराजाला झालेले ब्रह्मांडदर्शन हे सिद्ध करते की, बालरूपात दिसणारा गणेश हाच साक्षात संपूर्ण विश्वाचा मूळ आधार आणि परब्रह्म आहे.
-
✔
अधर्माचा अटळ अंत: नरांतकाकडे कितीही अफाट सेना असली, तरी धर्माच्या आणि सत्याच्या एकाच बाणाने त्याचा समूळ विनाश झाला. असत्याचा अहंकार शेवटी धुळीस मिळतो.
✨ समारोप
'क्षिप्रप्रसादन परशुबाहू आणि नरांतकाचा वध' ही गाथा मानवी मनातील भय नष्ट करून अंतःकरणात अथांग ईश्वरी विश्वासाचा नंदादीप प्रज्वलित करणारी आहे. संकटाच्या वादळात सापडलेल्या काशीनगराला आणि बंदीवान राजाला ज्याप्रमाणे महोत्कटाने एका क्षणात सोडवले, त्याचप्रमाणे कलियुगात जो साधक एकाग्र चित्ताने ढुंढीराजाचे आणि महोत्कट विनायकाचे स्मरण करतो, त्याचे सर्व संकटरूपी नरांतक क्षणात भस्मसात होतात. महाराष्ट्राच्या वारकरी संतांनीही गणेशाच्या या विश्वरूप सामर्थ्याचे गुणगान करताना म्हटले आहे: "विश्व ज्याच्या उदरी सामावले। त्यानेच संकटी भक्ता तारिले॥ नरांतकाचा केला संहार। महोत्कट विनायक अपरंपार॥" अशाच प्रासादिक गणेश पुराण कथा, संतांचे विचार आणि हरिपाठाचा नित्य आनंद घेण्यासाठी आमचा सार्थ हरिपाठ विभाग नक्की अभ्यासा.
॥ श्री महोत्कट विनायक महाराज की जय । श्री ढुंढीराजाय नमः । श्री गणेशार्पणमस्तु ॥