सनातन विश्वाच्या उत्पत्तीचे मूळ काय आहे? अथांग शून्यातून कोट्यवधी ग्रह, तारे, पंचमहाभूते आणि सजीव सृष्टी कशी आकाराला आली? या वैश्विक गूढ रहस्याचे विलोभनीय आणि तात्त्विक निरूपण 'श्री गणेश पुराणात' सविस्तर आले आहे. सामान्यतः सृष्टीचे उत्पत्तिकर्ता म्हणून आपण चतुर्मुख ब्रह्मदेवांना ओळखतो; परंतु प्रत्यक्ष ब्रह्मदेवांनाही ही सृष्टी कशी निर्माण करावी याचे ज्ञान सुरुवातीला नव्हते. ज्या वेळी सर्वत्र केवळ जलमय अंधकार पसरला होता, त्या महाप्रलयानंतर जेव्हा ब्रह्मदेवांवर नवनिर्मितीची जबाबदारी आली, तेव्हा ते हतबुद्ध झाले होते. त्यांना सृष्टी रचनेचे दिव्य भान आणि सामर्थ्य ज्या मूळ परब्रह्माने दिले, ते परब्रह्म म्हणजेच अनादि-अनंत विघ्नहर्ता श्री गजानन होत.
गणेश पुराणातील उपासना खंडातील ही कथा महर्षी व्यास आणि साक्षात पितामह ब्रह्मदेव यांच्यातील दिव्य संवादातून उलगडते. ज्ञानाचा सूक्ष्म अहंकार साक्षात सृष्टीच्या विधात्यालाही कसा गर्तेत ढकलतो, विघ्नांचे थैमान कसे सुरू होते, बालरूपातील गणेशाचा कृपाप्रसाद कसा लाभतो आणि शेवटी एकाक्षरी महामंत्राच्या साधनेने ब्रह्मदेव सृष्टी निर्माण करण्यास कसे समर्थ ठरतात, याचा हा एक अतिशय प्रेरणादायी आणि अलौकिक इतिहास आहे.
"सर्वेषामेव कार्याणां करणे प्रथमे स्मृतः। विनायको विघ्नहर्ता नमामि जगदीश्वरम्॥"
अर्थात: कोणत्याही लौकिक किंवा अलौकिक कार्याचा शुभारंभ करताना जो मनुष्य, देव अथवा ऋषी आद्यदेव विघ्नहर्ता श्री विनायकाचे स्मरण करतो, त्याचे कार्य निर्विघ्नपणे सिद्धीस जाते; अन्यथा साक्षात ब्रह्मदेवालाही विघ्नांच्या भीषण तांडवाला सामोरे जावे लागते.
🔱 १. व्यास-ब्रह्मदेव संवाद आणि गणेश महामंत्रांची अलौकिक फलश्रुती
जेव्हा महर्षी कृष्णद्वैपायन व्यासांनी ब्रह्मदेवांच्या चरणी लीन होऊन गणेशाच्या अगाध स्वरूपाविषयी विचारणा केली, तेव्हा पितामह ब्रह्मदेव अत्यंत समाधानाने म्हणाले, "हे व्यासमुनी! तू अत्यंत कल्याणकारी प्रश्न विचारलास. या जगात विघ्नहर्ता मंगलमूर्ती गजाननाला प्रसन्न करण्याचे अगणित मार्ग आणि कोट्यवधी गुप्त मंत्र आहेत. गणेश कल्पामध्ये असे स्पष्ट विधान आहे की, विश्वात एकूण सात कोटी महामंत्र अस्तित्वात आहेत. हे सर्व मंत्र प्रत्यक्ष कामधेनूसारखे भक्तांच्या सर्व मनोकामना पूर्ण करणारे आहेत. परंतु, या सात कोटी मंत्रांचे मूळ रहस्य आणि त्यांचे गांभीर्य केवळ तीनच सत्तांना पूर्णपणे अवगत आहे: पहिले देवाधिदेव महादेव शिवशंकर, दुसरी आदिशक्ती जगदंबा आणि तिसरा मी स्वतः ब्रह्मदेव!"
ब्रह्मदेवांनी व्यासांना स्पष्ट केले की, हे महामंत्र केवळ भौतिक संपत्ती देणारे नसून ते साधकाला यश, लक्ष्मी, औदार्य, आत्मज्ञान, वैराग्य आणि ऐश्वर्य या षड्गुणांची परिपूर्ण प्राप्ती करून देतात. मंत्र सिद्ध करण्यासाठी साधकाची पूर्वतयारी अत्यंत कठोर आणि सात्त्विक असणे गरजेचे असते. केवळ ओठांनी मंत्र पुटपुटल्याने ईश्वराची प्राप्ती होत नाही, तर त्यामागे चित्ताची एकाग्रता असावी लागते.
गणेश मंत्र साधनेचा वैदिक व शास्त्रोक्त विधी:
- १. सात्त्विक आचार व आहार: अनुष्ठान करणाऱ्या साधकाचे अंतःकरण काम, क्रोध, मत्सरापासून मुक्त असावे. त्याने कंदमुळे, दूध किंवा हविष्यान्नाचा सात्त्विक आहार घ्यावा.
- २. शुचिर्भूत स्नान: ब्राह्ममुहूर्तावर उठून अभ्यंगस्नान करावे, पवित्र तीर्थाचे स्मरण करून धौतवस्त्र (सोवळे) परिधान करावे.
- ३. दर्भासन व दिशा: पूर्व किंवा उत्तर दिशेकडे मुख करून शुद्ध दर्भासनावर किंवा मृगचर्मावर कोणत्याही संशयाशिवाय बसावे.
- ४. आचमन व प्राणायाम: 'ॐ केशवाय नमः, ॐ नारायणाय नमः, ॐ माधवाय नमः' असा त्रिवार नामोच्चार करून आचमन करावे, त्यानंतर प्राणायामाने प्राणवायू स्थिर करावा.
- ५. चरणकमल मानसपूजा: आपल्या हृदयकमलात भगवान गजाननाचे ध्यान करावे; त्यांच्या चरणकमलांपासून मुकुटापर्यंत प्रत्येक अवयवावर रक्तचंदन, जास्वंद व दुर्वा अर्पण करून मानसपूजा करावी.
ब्रह्मदेवांनी व्यासांना मुख्य दोन महामंत्रांचे रहस्य सांगितले:
- एकाक्षरी महामंत्र:
ॐ गं ॐ– हा सर्व मंत्रांचा बीजमंत्र असून तो प्रत्यक्ष परब्रह्माची चेतना जागृत करतो. - षडाक्षरी महामंत्र:
ॐ वक्रतुण्डाय हुं ॐ– हा षडाक्षरी मंत्र साधकाच्या मार्गातील सर्व अदृश्य विघ्नांचे आणि संकटांचे तात्काळ निर्दालन करतो.
🌌 २. ब्रह्मदेवांचे अज्ञान आणि श्रीगणेशाच्या उदरात अनंत ब्रह्मांडांचे दर्शन
मंत्रांचे महात्म्य ऐकून महर्षी व्यास रोमांचित झाले. त्यांनी हात जोडून विचारले, "हे पितामह, आपण या मंत्रांच्या सामर्थ्याने कोणती सिद्धी प्राप्त केली? सृष्टी रचनेच्या प्रारंभी नेमके काय घडले होते?" यावर ब्रह्मदेवांनी आपला पूर्वइतिहास सांगण्यास प्रारंभ केला.
"हे व्यासा! महाप्रलयानंतर जेव्हा नारायण शेषशायी झाले, तेव्हा त्यांच्या नाभीकमलातून माझी उत्पत्ती झाली. माझ्यावर या अगम्य, अथांग विश्वाची निर्मिती करण्याची अत्यंत कठीण जबाबदारी आली. परंतु चारी दिशांना पाहिले असता मला केवळ शून्य आणि अंधकार दिसत होता. माती कशी बनवावी, पाणी कसे निर्माण करावे, प्राणी आणि मानवांचे देह कसे रचावेत, याबाबत मी पूर्णतः अज्ञानी होतो. माझ्या मनात प्रचंड नैराश्य निर्माण झाले. तेव्हा मी डोळे मिटून आद्य विघ्नहर्त्या श्री विनायकाचा धावा केला. मी विनवले, 'हे लंबोदरा, मी अज्ञानी बालक आहे. मला सृष्टी रचनेचे काहीही ज्ञान नाही, मला मार्ग दाखवा!'"
"माझ्या आर्त हाकेला ओ देऊन भगवान विनायक माझ्यासमोर प्रगट झाले. त्यांचे ते तेजस्वी रूप पाहून माझे डोळे दिपले. स्मितहास्य करत गणेश म्हणाले, 'ब्रह्मदेवा, हे काम वाटते तितके अवघड नाही. तुला ज्या विश्वाची निर्मिती करायची आहे, ते विश्व आधीच माझ्या देहात सूक्ष्म रूपात सामावलेले आहे. तू माझ्या देहात प्रवेश करून एकदा ते ब्रह्मांड पाहून घे, म्हणजे तुला सर्व कल्पना येईल!'"
त्यानंतर श्रीगजाननाने आपल्या श्वासाद्वारे ब्रह्मदेवांना आपल्या नासिकेतून उदरात खेचून घेतले! गणपतीच्या विशाल उदरात प्रवेश करताच ब्रह्मदेव जे दृश्य पाहत होते, त्याने त्यांची मती कुंठित झाली. तिथे केवळ एकच नव्हे, तर असंख्य, अगणित ब्रह्मांडे तरंगत होती! गजाननाने आपल्या अफाट लीलाशक्तीने त्यातील एक ब्रह्मांड फोडून दाखवले. त्या ब्रह्मांडाच्या उदरात ब्रह्मदेवांना दिसले:
- सप्त पाताळ आणि सप्त स्वर्ग यांची अद्भुत रचना.
- अथांग महासागर, उत्तुंग पर्वत आणि वेगाने वाहणाऱ्या नद्या.
- सूर्य, चंद्र, ग्रह, नक्षत्र आणि तेजोमय आकाशगंगा.
- देव, दानव, गंधर्व, यक्ष, किन्नर, ऋषी-मुनी आणि विविध योनींमधील कोट्यवधी सजीव प्राणी.
अशा एकामागोमाग एक कोट्यवधी सृष्ट्या आणि ब्रह्मांडे गणपतीच्या पोटात फिरत होत्या. त्या ब्रह्मांडांची गती आणि अथांग पसारा पाहून ब्रह्मदेव पूर्णपणे भांबावून गेले. त्यांचे चारही मुखे आणि आठही डोळे ते अनाकलनीय दृश्य पाहण्यास असमर्थ ठरले. शेवटी हात जोडून ब्रह्मदेवांनी गणपतीला विनंती केली, "हे परात्पर प्रभू! आपल्या पोटातील या विराट विश्वाचा अंत पाहणे माझ्या क्षमतेबाहेरचे आहे. माझे डोळे थकले आहेत. तू अनादि, अनंत आणि सर्वव्यापी आहेस. मला या उदरातून बाहेर काढावे!" ब्रह्मदेवाची व्याकूळ स्थिती पाहून दयाळू गणेशाने आपल्या उच्च्वासाद्वारे त्यांना पुन्हा बाहेर आणले.
⚡ ३. ब्रह्मदेवांचा गर्व आणि विघ्नांचे भीषण तांडव
श्रीगणेशाच्या उदरातून बाहेर आल्यानंतर ब्रह्मदेवांच्या अंतःकरणात एक अत्यंत सूक्ष्म परंतु घातक विकार निर्माण झाला—अहंकार! ब्रह्मदेव मनात विचार करू लागले, "अहाहा! साक्षात लंबोदराने मला आपल्या उदरात घेऊन सृष्टीचे गूढ ज्ञान दिले आहे. वेद, शास्त्रे आणि पुराणांचे सार मला समजले आहे. आता माझ्याइतका भाग्यवान, शक्तिमान आणि श्रेष्ठ या त्रिभुवनात कोणीही नाही! मी आता कोणालाही शाप देऊ शकतो किंवा वाटेल तो वर देऊ शकतो. सृष्टीची निर्मिती करणे तर माझ्या डाव्या हाताचा मळ आहे!"
या गर्वाच्या भरात ब्रह्मदेव हे पूर्णपणे विसरले की ज्या गणेशाच्या कृपेने हे ज्ञान मिळाले, त्याचे नमन आणि पूजन करणे अग्रक्रमाने आवश्यक होते. त्यांनी गणेशाचे साधे स्मरणही न करता गर्विष्ठपणे सृष्टी रचनेला सुरुवात केली. आणि त्याच क्षणी नियतीने आपला रंग दाखवला!
ब्रह्मदेवाने जसा संकल्प सोडला, तशी चारी दिशांतून हजारो भयानक, विचित्र आणि अक्राळविक्राळ विघ्ने प्रगट झाली! काहींचे डोळे लालभडक होते, काहींचे तोंड घोड्यासारखे, काहींचे राक्षसासारखे होते. ती सर्व विघ्ने ब्रह्मदेवाभोवती फेर धरून अक्राळविक्राळ हास्य करत नाचू लागली. ती विघ्ने ब्रह्मदेवाची विटंबना करू लागली:
विधात्याच्या गर्वहरणाचे विचित्र दृश्य:
गर्वाने उन्मत्त झालेल्या ब्रह्मदेवाची दुर्दशा करताना विघ्नांनी मर्यादा ओलांडल्या:
- काही बलाढ्य विघ्नांनी ब्रह्मदेवाला हवेत उचलून चेंडूसारखे वर फेकले आणि खाली झेलले.
- ब्रह्मदेव खाली पडताच एका विघ्नाने पुढे होऊन त्यांच्या चारही मस्तकांवरील जटा (शेंड्या) धरून ओढायला सुरुवात केली.
- दुसऱ्या एका क्रूर विघ्नाने ब्रह्मदेवांची शुभ्र दाढी उपटून त्यांना विव्हळण्यास भाग पाडले.
- पाच-सहा विघ्नांनी एकत्र येऊन विधात्याच्या पाठीवर आणि डोक्यावर जोराने टपल्या मारत त्यांची थट्टा उडवली.
ब्रह्मदेव शारीरिक आणि मानसिकदृष्ट्या पूर्णपणे गलितगात्र झाले. ज्या ब्रह्मदेवाला संपूर्ण जगाची निर्मिती करायची होती, तो आज विघ्नांच्या तावडीत सापडून रडकुंडीला आला होता. त्यांचे सर्व तपोबल आणि गर्व धुळीस मिळाले. तेव्हा शेवटी, अत्यंत हतबल अवस्थेत ब्रह्मदेवांना पुन्हा एकदा विघ्नहर्त्या श्री गजाननाची आठवण झाली. ते हात जोडून आक्रंद करू लागले, "हे गजानना! तू सर्व विघ्नांचा नाश करणारा आहेस. असे असताना मी शुभकार्याला आरंभ करताना माझ्यासमोर ही विघ्ने का उभी ठाकली? मी तुझा दास आहे, या संकटातून मला सोडव!"
🍃 ४. वटवृक्षाच्या पानावरील बालरूपी गजानन आणि एकाक्षरी मंत्राची दीक्षा
पश्चात्तापाच्या आगीत जळून जेव्हा ब्रह्मदेवांचा अहंकार पूर्णपणे नष्ट झाला, तेव्हा ते एका शांत जागी ध्यानस्थ बसले. त्याच वेळी त्यांना एक अतिशय मनमोहक आणि विस्मयकारक स्वप्न पडले. स्वप्नात ब्रह्मदेवांना एक अथांग दुग्धसागर आणि त्याच्या काठावर एक विशाल, हिरवागार वटवृक्ष दिसला. त्या वटवृक्षाच्या एका कोवळ्या पानावर एक अत्यंत सुंदर, गोंडस आणि दिव्य बालक पहुडलेले होते.
त्या बालकाचे रूप अलौकिक होते:
- त्या बालकाला चार करकमल (हात) होते, ज्यामध्ये पाश, अंकुश, मोदक आणि वरदमुद्रा होती.
- त्याच्या सर्वांगाला सुगंधित रक्तचंदनाची उटी लावलेली होती.
- मस्तकावर रत्नांनी मढवलेला दिव्य सुवर्णमुकुट आणि कानांमध्ये कुंडले तळपत होती.
- शरीर सुकुमार बालकाचे होते, परंतु मस्तक मात्र गजाचे (हत्तीचे) होते आणि त्याचा एक दात तुटलेला होता.
त्या बालरूपी गजाननाने वटवृक्षाच्या पानावरून खाली उडी मारली आणि ते स्मितहास्य करत ब्रह्मदेवांजवळ आले. बाल गणेश प्रेमळ आवाजात म्हणाले, "हे विधात्या! सृष्टी निर्माण करताना तू स्वतःला सर्वश्रेष्ठ मानलेस. 'मी सर्व काही करू शकतो' हा तुझा सूक्ष्म गर्वच त्या विघ्नांच्या रूपाने प्रगट झाला होता! कारण मीच विघ्नकर्ता आहे आणि मीच विघ्नहर्ता आहे. जो माझ्या आद्यपूजेचा विसर पाडतो, त्याच्या मार्गात मीच विघ्न होऊन उभा राहतो. आता तुझे गर्वहरण झाले आहे आणि तू निर्मळ झाला आहेस. म्हणून मी तुला विश्वकल्याणासाठी सर्वात दिव्य असा एकाक्षरी महामंत्र (ॐ गं ॐ) देत आहे. तू या मंत्राचा दहा लक्ष (१० लाख) जप कर. त्यानंतर मी तुला सृष्टी निर्माण करण्याचे अफाट सामर्थ्य बहाल करेन!"
🔥 ५. ब्रह्मदेवांची घोर तपश्चर्या, गणेशाचे प्रकटीकरण आणि वरदान प्राप्ती
स्वप्नातून जागे होताच ब्रह्मदेवांच्या अंगावर रोमांच उभे राहिले. त्यांनी तात्काळ विधिवत स्नान केले, आचमन केले आणि दर्भासनावर बसून त्या एकाक्षरी महामंत्राच्या साधनेला प्रारंभ केला. ब्रह्मदेवांनी अन्न, जल आणि निद्रेचा त्याग केला. त्यांचे मन केवळ 'ॐ गं ॐ' या ध्वनीशी एकरूप झाले. दहा लाख जप पूर्ण होताच त्यांच्या तपोबलाचे तेज संपूर्ण विश्वात पसरले.
ब्रह्मदेवांची ती निष्काम आणि घोर तपश्चर्या पाहून साक्षात भगवान लंबोदर कोट्यवधी सूर्यांचे तेज घेऊन प्रगट झाले. त्यांचे ते भव्य स्वरूप पाहून ब्रह्मदेवांचे डोळे पाणावले. त्यांनी लोटांगण घालून गणेशाच्या चरणकमलांवर मस्तक ठेवले आणि म्हणाले:
ब्रह्मदेवांनी केलेली श्रीगणेश स्तुती:
"हे ओंकारस्वरूपा! हे अनाथनाथा! आज माझ्या भाग्याची सीमा उरली नाही. आजचा दिवस सोनियाचा आहे. जर तू माझ्यावर प्रसन्न झाला असशील, तर मला हेच वरदान दे की, माझे मन सदैव तुझ्या चरणी लीन राहावे. मला सृष्टी रचनेचे ज्ञान आणि सामर्थ्य मिळावे. आणि जेव्हा जेव्हा मी संकटात सापडेन किंवा मला मार्गदर्शनाची गरज भासेल, तेव्हा तेव्हा तू माझ्या हाकेला धावून यावेस!"
भगवान गणेश अत्यंत प्रसन्न होऊन म्हणाले, "तथास्तु! हे ब्रह्मदेवा, मी तुला सृष्टी रचनेचे संपूर्ण सामर्थ्य प्रदान करत आहे. माझा दिव्य महाप्रसाद ग्रहण केल्याने तुझ्या सर्व इच्छा पूर्ण होतील. जोपर्यंत तू मला स्मरणात ठेवशील, तोपर्यंत कोणतेही विघ्न तुझ्या सावलीलाही स्पर्श करू शकणार नाही. आता विलंब न करता विश्वकल्याणासाठी सृष्टी रचनेच्या कामाला लाग!"
🌸 ६. सिद्धी व बुद्धीचा प्रादुर्भाव आणि श्रीगणेशास समर्पण
श्रीगणेशाने वरदान दिल्यानंतर ब्रह्मदेवांनी त्यांच्या चरणी महापूजा अर्पण केली. त्या पूजेच्या शेवटी होमकुंडातून दोन अत्यंत लावण्यवती, दिव्य आणि तेजोमय कन्या प्रगट झाल्या! त्या दोन कन्या म्हणजे साक्षात 'सिद्धी' आणि 'बुद्धी' (रिद्धी) होत्या.
'सिद्धी' ही सर्व प्रकारच्या कार्यात यश, ऐश्वर्य आणि पूर्णत्व देणारी शक्ती होती; तर 'बुद्धी' ही विवेक, ज्ञान आणि धर्ममार्गावर चालण्याची प्रेरणा देणारी शक्ती होती. ब्रह्मदेवांना जाणीव झाली की या शक्तींवर माझा कोणताही वैयक्तिक अधिकार नाही. त्यांनी हात जोडून त्या दोन्ही कन्या श्रीगणेशाच्या चरणी अर्पण केल्या. भगवान विनायकाने त्या दिव्य शक्तींचा आपली पत्नी म्हणून स्वीकार केला. ज्या घरात श्रीगणेशासोबत रिद्धी आणि सिद्धीची पूजा होते, तेथे दारिद्र्य किंवा अज्ञान कधीही टिकत नाही.
📊 आध्यात्मिक विश्लेषण: ब्रह्मदेवांचे अज्ञान, गर्व आणि मुक्ती प्रवास
🌍 ७. चातुर्यपूर्वक सृष्टीची निर्मिती आणि विश्वाचा विस्तार
गणपतीचा आशीर्वाद आणि रिद्धी-सिद्धीचे सामर्थ्य प्राप्त झाल्यानंतर पितामह ब्रह्मदेवांनी पुन्हा एकदा अत्यंत नम्रतेने ओंकारस्वरूप गजाननाचे ध्यान केले. आता त्यांच्या मनात कोणतीही शंका अथवा गर्व नव्हता. त्यांनी अत्यंत चातुर्यपूर्वक आणि शास्त्रोक्त पद्धतीने सृष्टी रचनेस प्रारंभ केला.
ब्रह्मदेवांनी आपल्या दिव्य शरीराच्या वेगवेगळ्या अवयवांतून सृष्टीचे विविध घटक निर्माण केले:
- नाभीकमलातून: अथांग आणि विस्तीर्ण अंतराळ (आकाश) निर्माण केले.
- मस्तकापासून: प्रकाशमान स्वर्गलोक आणि देवतांची स्थाने निर्माण केली.
- चरणकमलांपासून: आधारभूत भूमी (पृथ्वी) आणि पाताळ लोकांची निर्मिती केली.
- बाहू, मांड्या आणि चरणांतून: समाजव्यवस्था सुरळीत चालण्यासाठी क्षत्रियादी वर्ण आणि विविध कर्तव्ये निश्चित केली.
यानंतर मानवी जीवनाला आणि प्राणिमात्रांना जगण्यासाठी आवश्यक असणाऱ्या नैसर्गिक संपत्तीची निर्मिती केली. यामध्ये सात महासागर, उत्तुंग पर्वत, अमृतमय गोड पाण्याचे झरे आणि नद्या, फळाफुलांनी लगडलेले वृक्ष, औषधी वेली आणि मुक्या जनावरांसाठी हिरवेगार गवत निर्माण केले. अशा प्रकारे गणेशाच्या कृपेने ही अथांग आणि सुंदर सृष्टी अस्तित्वात आली.
🌟 या कथेतून मिळणारी अमूल्य जीवनमूल्ये व आध्यात्मिक बोध
-
✔
विघ्नहर्त्याचे आद्यपूजन अनिवार्य: कोणतेही छोटे किंवा मोठे कार्य असो, कार्यारंभी श्री गणेशाचे पूजन केल्याशिवाय यश प्राप्त होत नाही. खुद्द सृष्टीच्या विधात्यालाही आद्यपूजेचा विसर पडल्याने संकटांना सामोरे जावे लागले.
-
✔
अहंकार हाच खरा अडथळा: ज्ञानाचा, संपत्तीचा किंवा कौशल्याचा गर्व झाला की बुद्धी कुंठित होते. गर्व हरण झाल्याशिवाय ईश्वराचा खरा अनुग्रह लाभत नाही.
-
✔
एकाक्षरी मंत्राचे अगाध सामर्थ्य: 'ॐ गं ॐ' हा केवळ ध्वनी नसून विश्वातील सर्वात मोठी ऊर्जा आहे. श्रद्धापूर्वक या मंत्राचा जप केल्यास अशक्य कार्यही सुकर होते.
-
✔
सिद्धी व बुद्धीचे संतुलन: यश (सिद्धी) आणि विवेक (बुद्धी) या दोन्ही शक्ती जेव्हा ईश्वराला समर्पित असतात, तेव्हाच मानवाच्या हातून विधायक आणि कल्याणकारी कार्य घडते.
✨ समारोप
'सृष्टीनिर्मितीसाठी ब्रह्मदेवांस श्रीगणेशाचे आशीर्वाद' ही कथा केवळ एक पौराणिक आख्यायिका नसून मानवाच्या जीवनप्रवासाचे मार्गदर्शन करणारे तत्त्वज्ञान आहे. जेव्हा जेव्हा माणूस स्वतःला कर्ता समजू लागतो, तेव्हा तेव्हा अहंकार त्याचे पतन करतो. परंतु जेव्हा तो सर्व कर्मे ईश्वराला अर्पण करून नम्रतेने काम करतो, तेव्हा साक्षात विघ्नहर्ता पाठीशी उभा राहतो. महाराष्ट्रातील वारकरी संतांनीही नामस्मरणाचे महत्त्व सांगताना गणपतीचे प्रथम वंदन केले आहे. संतांच्या या विचारांचे आणि साहित्याचे वाचन करण्यासाठी आमचा संत साहित्य विभाग अवश्य अभ्यासा.
॥ ॐ गं गणपतये नमः । ॐ वक्रतुण्डाय हुं । श्री गणेशार्पणमस्तु ॥