भीमराजाची कथा: कुलदैवत विसर व संतानप्राप्ती

सनातन धर्मामध्ये गृहस्थाश्रमाचे अंतिम साफल्य हे केवळ धन, सत्ता किंवा राजवैभवाच्या उपभोगात नसून, आपल्या कुळाचा दीप तेवत ठेवणाऱ्या सुसंस्कृत, सद्गुणी आणि धर्मनिष्ठ संतानप्राप्तीमध्ये मानले गेले आहे. ज्या घरात किंवा राजमहालात लहान बालकांच्या बोबड्या बोलांचा नाद घुमत नाही, तो राजवाडा वैभवाने कितीही नटलेला असला तरी स्मशानासारखा उदास भासतो. मनुष्य कितीही मोठा चक्रवर्ती राजा झाला, त्याने शेकडो यज्ञांचे अनुष्ठान केले किंवा विपुल संपत्तीचे दान केले; तरीही जर त्याच्याकडून आपल्या 'कुलदैवते' चे नित्यपूजन सुटले, तर त्याच्या नशिबी रिक्तता आणि दुःखच वाट्याला येते.

'श्री गणेश पुराणाच्या उपासना खंडात' पितामह ब्रह्मदेव आणि महर्षी कृष्णद्वैपायन व्यास यांच्या संवादातून अशीच एक अंतर्मुख करणारी, अत्यंत रसाळ आणि भक्तिरसाने ओतप्रोत भरलेली कथा येते. ही कथा आहे विदर्भ देशाचा प्रजाहितदक्ष नरेश भीमराजा, त्याची पतिव्रता राणी चारुहासिनी, महान ब्रह्मर्षी विश्वामित्र, कुरूप राजपुत्र दक्ष आणि महान गणेशभक्त मुद्गल ऋषी यांची. संपत्तीच्या गुर्मीत कुलदैवत श्री गजाननाचा पडलेला विसर कसा वंशविस्तारात बाधा आणतो आणि संतांच्या कृपाप्रसादाने व एकाक्षरी गणेश मंत्राने वंशाचा उद्धार कसा होतो, याचे हे अप्रतिम तात्त्विक आणि पौराणिक दर्शन आहे.

"कुलदैवतं परित्यज्य यः करोत्यन्यदेवताम्। न तस्य सफलं कर्म कल्पकोटिशतैरपि॥"
अर्थात: जो मनुष्य आपल्या मूळ कुलदैवतेचे विस्मरण करून इतर देवतांची उपासना करतो, त्याचे कोणतेही कर्म फलद्रूप होत नाही. कुलदैवत हे घराण्याचा मूळ आधारस्तंभ असते; त्याची अवकृपा होताच सर्व सुखे निष्फळ ठरतात.

👑 १. विदर्भ नरेश भीमराजा: अनुपम ऐश्वर्य आणि अपत्यहीनतेचे शल्य

प्राचीन काळी भारताच्या मध्यभागात विदर्भ देश हा ज्ञान, संस्कृती आणि समृद्धीचे केंद्र मानला जात होता. या विदर्भ देशाची राजधानी होती अतिशय नयनरम्य, तटबंदीने वेढलेली आणि विद्वानांनी भरलेली 'कौण्डिन्य नगर' (कौण्डिन्यपूर) नगरी. या राजधानीत भीम नावाचा एक महापराक्रमी, सूर्यतेजस्वी आणि धर्मात्मा राजा राज्य करत होता. भीमराजा हा केवळ रणांगणावरच अजेय नव्हता, तर तो प्रजेचे स्वतःच्या अपत्याप्रमाणे लालनपालन करणारा एक अत्यंत संवेदनशील आणि न्यायप्रिय सम्राट होता. त्याच्या खजिन्यात कुबेरालाही लाजवेल एवढी विपुल संपत्ती, सुवर्णमुद्रा आणि हिऱ्या-माणकांचे साठे होते.

अशा या राजास साक्षात गृहलक्ष्मी शोभावी अशी चारुहासिनी नावाची अत्यंत लावण्यवती, सत्वशील आणि पतिव्रता महाराणी लाभली होती. चारुहासिनी म्हणजे सौंदर्याचा आणि सोज्वळतेचा अप्रतिम संगम होती. पतीच्या सुखातच स्वतःचे सुख मानणारी आणि प्रजेच्या कल्याणासाठी निरंतर दाने देणारी अशी ती आदर्श राणी होती. कौण्डिन्यपुरात दुधातुपाच्या नद्या वाहत होत्या, दुष्काळ किंवा संकटांचे सावटही राज्यावर नव्हते.

परंतु, एवढे सगळे असूनही राजमहालात एक भयानक शांतता पसरलेली होती. विवाहाची अनेक वर्षे उलटून गेली, तरी त्या दांपत्याच्या पोटी कोणतेही संतान (मुलबाळ) जन्माला आले नाही. राजमहालाच्या विस्तीर्ण प्रांगणात धावणारे, हसणारे आणि तोतरे बोल बोलणारे बालरूप पाहण्यासाठी राणी चारुहासिनीचे डोळे आसुसले होते. अपत्यहीनतेचे हे दुःख राणीच्या अंतःकरणाला आतून पोखरून काढत होते. आपल्या लाडक्या राणीचे अश्रू आणि तिचे विझलेले हास्य पाहून राजा भीम अत्यंत व्यथित होत असे.

एके दिवशी राजा आणि राणी आपल्या एकांत महालात बसले असताना राणीचे अश्रू अनावर झाले. ती म्हणाली, "महाराज, या सोन्याच्या सिंहासनाला आणि अफाट संपत्तीला काय अर्थ आहे? आपल्या पश्चात या विदर्भ देशाचे रक्षण कोण करणार? आपल्या पूर्वजांना पिंडदान कोण देणार? ज्या घरात बालकाचे हसू उमटत नाही, ते घर मला शापित वाटते!"

राणीचे हे आक्रंद ऐकून भीमराजाच्या मनात तीव्र वैराग्य उत्पन्न झाले. राजा म्हणाला, "हे प्रिये, तू दुःख करू नकोस. जर नशिबात अपत्यसुख नसेल, तर या नश्वर राजवैभवाचा मोह धरण्यात काय अर्थ आहे? आपण हे राज्य सोडून घनदाट अरण्यात जाऊ, तिथे ईश्वराची कठोर तपश्चर्या करू. देवाची इच्छा असेल तर आपल्याला संतान लाभेल, अन्यथा त्याच वनात आपण आपले प्राण विसर्जित करू!"

🌿 २. राज्यत्याग, प्रधानांना अधिकार वाटप आणि विश्वामित्र आश्रमात आगमन

दृढनिश्चय केल्यानंतर भीमराजाने तात्काळ आपल्या दोन अत्यंत विश्वासू, अनुभवी आणि स्वामीभक्त प्रधानांना पाचारण केले. त्या दोन प्रधानांची नावे होती मनोरंजन आणि सुमंत. हे दोघेही राजनीती आणि युद्धकलेमध्ये निपुण होते.

राजा अत्यंत भरल्या अंतःकरणाने त्या प्रधानांना म्हणाला, "हे माझ्या विश्वासू प्रधानांनो! आजवर तुम्ही माझ्या एका शब्दावर प्राणांची बाजी लावून या राज्याची सेवा केली आहे. परंतु आज मी आणि महाराणी संसारातील सुखांचा त्याग करून ईश्वराच्या ध्यानासाठी घनघोर अरण्यात निघालो आहोत. आम्ही येथून परत येण्याची कोणतीही शाश्वती नाही. म्हणून मी तुम्हाला ही जबाबदारी सोपवत आहे. जर आमचे आगमन झाले नाही, तर तुम्ही दोघांनी हे संपूर्ण विदर्भ राज्य आपापसात अर्धे-अर्धे वाटून घ्यावे. प्रजेवर अन्याय होऊ देऊ नका, शेतकरी आणि दुर्बलांचे रक्षण करा आणि धर्माच्या मार्गाने कौण्डिन्यपूरचे शासन चालवा!"

दोन्ही प्रधानांच्या डोळ्यांतून अश्रू वाहू लागले, प्रजेने आक्रंद केला; परंतु राजा आपल्या निर्णयावर ठाम होता. राजवस्त्रांचा त्याग करून, अंगावर साधी वल्कले परिधान करून राजा भीम आणि राणी चारुहासिनी अनवाणी पायांनी अरण्याच्या दिशेने चालू लागले. जंगलातील हिंस्त्र श्वापदे, काटेकुटे आणि ऊन-पावसाची पर्वा न करता ते पुढे निघाले.

अनेक दिवसांच्या कठीण प्रवासानंतर ते एका अत्यंत शांत, दिव्य आणि निसर्गरम्य तपोवनात पोहोचले. त्या वनात चारी बाजूंनी आम्रवृक्ष, कदंब, पारिजातक आणि अशोक वृक्षांची दाटी होती. पक्ष्यांचा मंजूळ किलबिलाट आणि होमकुंडातील वेदमंत्रांचा नाद वातावरणात घुमत होता. तो आश्रम साक्षात महान तपस्वी, ब्रह्मर्षी विश्वामित्र यांचा होता!

आश्रमात एका पवित्र दर्भासनावर महर्षी विश्वामित्र ध्यानावस्थेत बसले होते. त्यांच्या मुखावरील तेज मध्यान्हाच्या सूर्यासारखे तळपत होते. राजा आणि राणीने धावून जात विश्वामित्रांच्या चरणकमलांवर मस्तक टेकवले. महर्षींनी आपले डोळे उघडले. आपल्या त्रिकालज्ञानी दिव्य दृष्टीने त्यांनी राजाच्या दुःखाचे मूळ आणि त्याच्या मनात चाललेली घालमेल क्षणात ओळखली.

🔱 ३. विश्वामित्रांचा उपदेश: कुलदैवत विस्मरण आणि अग्रपूज्य गणेशाचा रोष

महर्षी विश्वामित्रांनी राजाला मायेने उठवले आणि म्हणाले, "राजन, भयभीत होऊ नकोस! तुझ्या नशिबी अखंड कीर्ती, सुख आणि एका अत्यंत सात्त्विक, सद्गुणी, कीर्तिमान पुत्राचे सुख बळकटपणे लिहिलेले आहे. परंतु तू एका महाभयंकर दोषाने बांधला गेला आहेस, ज्यामुळे तुझे घर आज निपुत्रिक अवस्थेत होरपळत आहे!"

राजाने हात जोडून थरथरत्या स्वरात विचारले, "हे महामुने! माझ्या हातून असा कोणता अपराध घडला आहे? मी कधीही कोणाची चोरी केली नाही, गरिबांना छळले नाही, मग मला हे पुत्रहीनतेचे दारुण दुःख का भोगावे लागत आहे?"

विश्वामित्र ऋषी गंभीर आवाजात म्हणाले, "हे भीमा, तुझा मूळ अपराध हा आहे की, तू तुझ्या कुळाचे आद्य कुलदैवत असलेल्या साक्षात 'मंगलमूर्ती श्री गणेशा'चा विसर पाडला आहेस! संपत्ती, सैन्य आणि विजयाच्या अहंकारात तू कधीही आपल्या कुलदैवतेची पाद्यपूजा केली नाहीस. ऐक, या विश्वातील तेहेतीस कोटी देवदेवतांमध्ये ज्यांना प्रथमपूजेचा (अग्रपूजेचा) शाश्वत मान मिळाला आहे, ते शिवपार्वतीसुत भगवान गजानन तुझ्यावर असंतुष्ट आहेत! ज्याच्यावर आद्यदेव गणेश कोपतो, त्याचे इतर सर्व देव, यज्ञ आणि तीर्थयात्रा निष्फळ ठरतात. जोपर्यंत तू गणेशाची उपासना करत नाहीस, तोपर्यंत तुझ्या कुळाचा वंश पुढे सरकणार नाही!"

📜 ४. पूर्वजांचे रहस्य: राजा भीम (प्रथम), राणी कमला आणि व्यंग बालक 'दक्ष'

महर्षी विश्वामित्रांनी भूतकाळाचा पडदा उलगडला आणि सांगू लागले: "फार पूर्वी तुझ्या कुळात तुझ्या पिढीच्या सात पिढ्यांपूर्वी भीम (प्रथम) नावाचा एक अत्यंत शूरवीर राजा होऊन गेला. त्याच्या अर्धांगिनीचे नाव होते महाराणी कमला. या दांपत्याला लग्नानंतर अनेक तपे उलटून गेली, तरी संतान नव्हते. अनेक नवस आणि दानांनंतर वृद्ध वयात राणी कमला गरोदर राहिली. संपूर्ण राज्यात आनंदाचे वातावरण पसरले."

"परंतु, जेव्हा त्या बालकाचा जन्म झाला, तेव्हा आनंदोत्सवाचे रूपांतर आक्रोशात झाले! तो राजपुत्र अत्यंत विचित्र आणि अक्राळविक्राळ शारीरिक व्यंग घेऊन जन्माला आला होता:

• तो बालक जन्मतःच मुका आणि बहिरा होता; त्याला बोलता किंवा ऐकता येत नव्हते.
• त्याच्या पाठीवर एक मोठे ओंगळवाणे कुबड होते, ज्यामुळे त्याचे शरीर वाकडेतिकडे दिसत होते.
• त्याच्या संपूर्ण अंगावर खोल, भयानक क्षते (जखमा) पडलेली होती, ज्यातून रक्त आणि पू वाहत होता.
• त्याच्या शरीरातून असह्य दुर्गंधी पसरत होती, ज्यामुळे कोणीही त्याच्याजवळ उभे राहू शकत नव्हते.

"हे भयानक दृश्य पाहून राणी कमलाने हंबरडा फोडला. राजा भीमाने विद्वान राजज्योतिषी आणि वेदज्ञांना पाचारण केले आणि विचारले, 'या बालकाचे भविष्य काय? याचे नाव काय ठेवावे?' तेव्हा ज्योतिष्यांनी ग्रहस्थिती पाहून सांगितले, 'हे राजा, हा बालक जन्मतःच महाव्यंग घेऊन आला आहे. याचे आयुष्य अत्यंत खडतर आहे. याच्या रक्षणासाठी आणि सांभाळासाठी जन्मभर अतिशय दक्षता घ्यावी लागेल; म्हणून याचे नाव "दक्ष" असे ठेवावे!'"

"नामकरण झाल्यानंतर राजा भीमाने मुलाच्या उपचारासाठी पाण्यासारखा पैसा खर्च केला. देशी-विदेशी वैद्य, रसायनशास्त्रज्ञ, सिद्ध-मांत्रिक बोलावले. स्वतः राजाने बारा वर्षे (एक तप) घोर तपश्चर्या केली; परंतु त्या बालकाचे व्यंग तिळमात्रही कमी झाले नाही. अखेर राजाच्या सहनशीलतेचा अंत झाला. तो अत्यंत चिडखोर आणि निष्ठुर बनला. एके दिवशी संतापाच्या भरात तो राणी कमलेला म्हणाला, 'तू आणि तुझा हा शापित, कुरूप मुलगा याच क्षणी माझ्या महालातून चालते व्हा! मला तुम्हा माय-लेकांचे तोंडही पाहायचे नाही!' असे म्हणून राजाने त्या दोघांना राजवाड्यातून हाकलून दिले!"

🛕 ५. राणी कमलेची विटंबना आणि मंदिरातील चमत्कारिक कायाकल्प

"राजमहालातून हाकलून दिल्यानंतर महाराणी कमलेवर आभाळच कोसळले. अंगावर फाटकी वस्त्रे घालून, त्या दुर्गंधीयुक्त कुरूप बाळाला छातीशी कवटाळून ती गावोगावी, वणवण भटकू लागली. पोटाची भूक भागवण्यासाठी ती लोकांच्या दारात जाऊन भिक्षा मागू लागली. भिक्षा मागताना लोक तिला दूर हाकलत, मुलाची दुर्गंधी पाहून दगड मारत. ती जेव्हा भिक्षा मागण्यासाठी नगरात जाई, तेव्हा त्या तान्ह्या दक्षाला एका गावाबाहेरील जुन्या मंदिराच्या सभामंडपात झोपवून ठेवत असे."

"एके दिवशी दुपारी राणी कमला मुलाला मंदिरात ठेवून भिक्षेसाठी गेली होती. त्याच वेळी त्या मंदिरात एक परम पावन, सिद्ध, ब्रह्मज्ञानी आणि साक्षात गणेशभक्त ब्राह्मण महात्मे दर्शनासाठी आले. ते साक्षात मुद्गल ऋषी होते! मंदिरात प्रवेश करताच त्यांची नजर कोपऱ्यात तळमळणाऱ्या त्या अनाथ, जखमांनी भरलेल्या बालकावर पडली. त्या निष्पाप बालकाची विटंबना पाहून मुद्गल ऋषींच्या हृदयात अपार कारुण्याचा सागर उसळला."

"मुद्गल ऋषी पुढे झाले. त्यांनी अत्यंत वात्सल्याने त्या दुर्गंधीयुक्त बालकाला आपल्या दोन्ही हातांनी अलगद उचलून छातीशी लावले! आणि काय सांगू भीमा, त्या क्षणी तिथे एक अद्वितीय ईश्वरी चमत्कार घडला! मुद्गल ऋषींच्या पवित्र तपस्वी शरीराला स्पर्शून वाहणाऱ्या शीतल वाऱ्याच्या झुळकेने आणि त्यांच्या दिव्य स्पर्शाने त्या बालकाचे सर्व व्यंग एका क्षणात भस्म झाले!"

"राणी कमला जेव्हा भिक्षा मागून मंदिरात परत आली, तेव्हा तिथे एक दिव्य, देखणे बालक खेळताना पाहून ती थबकली. 'माझे बाळ कुठे गेले?' म्हणून ती रडू लागली. तेव्हा त्या बालकाने धावत येऊन, 'आई!' अशी हाक मारून तिच्या गळ्याला मिठी मारली! स्वतःच्या मुलाची वाचा आणि सुंदर रूप पाहून कमला आनंदाने बेशुद्ध पडली. शुद्धीवर आल्यावर तिने दोन्ही हात जोडून देवाचे आणि त्या अज्ञात संतांचे कोटी-कोटी आभार मानले."

🧘 ६. दक्षाची अष्टाक्षरी साधना, गणेशाचे द्विरूप दर्शन आणि मुद्गलांकडे प्रस्थान

महर्षी विश्वामित्र पुढे सांगू लागले, "तो राजपुत्र दक्ष जसा जसा मोठा होऊ लागला, तशी तशी त्याची बुद्धिमत्ता प्रकांड होत गेली. लहान वयातच त्याला आत्मज्ञानाची ओढ लागली. दक्ष मनात विचार करू लागला, 'या विश्वात तेहेतीस कोटी देवदेवता आहेत; परंतु ज्यांच्या आशीर्वादाने सर्व विघ्ने टळतात आणि ज्यांना आद्यपूजेचा शाश्वत मान आहे, ते मंगलमूर्ती श्री गजानन हेच सर्वोच्च परब्रह्म आहेत. मी केवळ त्यांचीच आराधना करून त्यांना प्रसन्न करीन!'"

"दक्षाने अरण्यात जाऊन एकांतात श्री गणेशाच्या अष्टाक्षरी महामंत्राचा (ॐ गं गणपतये नमः) अखंड जप सुरू केला. बालकाचे ते निष्काम तप पाहून भगवान लंबोदर अत्यंत संतुष्ट झाले. एका क्षणात प्रत्यक्ष श्री गणेश एका वृद्ध, सौम्य ब्राह्मणाचे रूप घेऊन दक्षासमोर प्रगट झाले. ब्राह्मण म्हणाले, 'बाळा दक्षा, उठ! एवढ्या लहान वयात तुझी प्रगल्भ बुद्धी आणि निष्ठा पाहून मी अत्यंत प्रसन्न झालो आहे!'"

"दक्षाने डोळे उघडले. समोर साक्षात गणपतीचे ध्यान आठवून तो म्हणाला, 'हे दयानिधी, मला भुलवू नका! आपण साक्षात शिवपार्वतीसुत गजानन आहात, हे मी ओळखले आहे. मला आपले मूळ रूप दाखवून वरदान द्यावे!' दक्षाची अनन्य भक्ती पाहून गणपतीने क्षणात आपले मूळ चतुर्भुज, गजमुख, सिंदूरवर्ण आणि रक्तचंदनाने विभूषित रूप धारण केले! अशा प्रकारे दक्षाला गणेशाच्या 'द्विरूप' (ब्राह्मण रूप व गजानन रूप) चे साक्षात्कार झाले."

"परंतु, जेव्हा दक्षाने वरदान मागण्यासाठी हात जोडले, तेव्हा गणपतीने एक विलक्षण लीला केली! भगवान गणेश म्हणाले, 'हे दक्षा! मी तुझ्या भक्तीवर संतुष्ट असलो, तरी तुला वरदान देण्याचा अधिकार माझा नाही! तो अधिकार माझा परमप्रिय आणि लाडका भक्त "मुद्गल" याचा आहे! ज्याच्या शरीराच्या वाऱ्याने आणि स्पर्शाने तुझे कुरूप शरीर सुंदर झाले, तो मुद्गल माझा प्राण आहे. तू तात्काळ त्याच्या आश्रमात जा; तोच तुला अनुग्रह करून तुझा उद्धार करेल!' असे बोलून भगवान गणेश अंतर्धान पावले."

"गणपती अदृश्य होताच दक्षाला विरह सहन झाला नाही. तो ढसाढसा रडू लागला. परंतु प्रभूची आज्ञा मानून त्याने आपली माता कमला हिला सोबत घेतले आणि ते दोघे मुद्गल ऋषींच्या शोधात अरण्या-अरण्यातून भटकू लागले."

🌸 ७. मुद्गल आश्रमात भेट: संतांचे औदार्य आणि एकाक्षरी मंत्राची दीक्षा

"भटकत भटकत अखेर सुदैवाने दक्ष आणि त्याची आई मुद्गल ऋषींच्या पावन आश्रमात पोहोचले. तो आश्रम अत्यंत शांत आणि मंगलमय होता. आश्रमाच्या मध्यभागी एका व्याघ्रासनावर मुद्गल ऋषी ध्यानस्थ बसले होते. त्यांच्यासमोर श्री गणेशाची एक अतिशय देखणी, पाषाणाची मूर्ती होती. ऋषी अत्यंत प्रेमाने दुर्वा आणि जास्वंदाची फुले वाहून गणेशाची पूजा करत होते. दक्षाने धावून जात मुद्गल ऋषींच्या चरणांवर मस्तक टेकवले."

दक्ष भरल्या कंठाने म्हणाला, "हे मुनिवर्य! आपले उपकार मी जन्मांतरातही फेडू शकणार नाही. आपल्याच स्पर्शाने माझ्या शरीराचे व्यंग नष्ट झाले. मी अरण्यात तप केले असता साक्षात श्री गजाननाने मला द्विरूपाचे दर्शन दिले; परंतु त्यांनी मला सांगितले की वर देण्याचा अधिकार केवळ मुद्गल ऋषींचा आहे. म्हणून मी आपल्या चरणी शरण आलो आहे!"

हे ऐकताच मुद्गल ऋषींच्या डोळ्यांतून प्रेमाश्रू वाहू लागले. त्यांनी दक्षाला दोन्ही हातांनी उचलून कडकडून मिठी मारली! ऋषी म्हणाले, "अरे दक्षा! तू माझ्यापेक्षाही कोटी पटीने धन्य आणि भाग्यवान आहेस! मी गेल्या एक हजार वर्षांपासून त्या लंबोदराच्या प्राप्तीसाठी या घोर अरण्यात अन्न-पाणी सोडून तपश्चर्या करत आहे; तरीही त्याने मला कधी साधे दर्शनही दिले नाही. आणि तू एवढ्या लहान वयात त्याचे द्विरूप दर्शन प्राप्त केलेस! भक्तीच्या दरबारात तू माझ्यापेक्षा श्रेष्ठ ठरलास!"

मुद्गल ऋषींनी दक्षाच्या मस्तकावर हात ठेवला आणि त्याला गणेश कल्पामधील सर्वात श्रेष्ठ, गुप्त आणि सर्वसिद्धीप्रद असा 'एकाक्षरी महामंत्र' (ॐ गं ॐ) चा उपदेश केला. ऋषी म्हणाले, "वत्सा, तू या एकाक्षरी मंत्राचा नित्यनेमाने, निष्काम भावाने जप कर. यामुळे श्री विनायक तुझ्या कुळातील सर्व संकटे दूर करतील, तुला अखंड राज्यपद देतील आणि तुझ्या वंशाला अमर करतील!" दक्षाने त्या मंत्राची सिद्धी केली आणि पुढे जाऊन तो एक आदर्श आणि महान चक्रवर्ती राजा बनला.

⚡ ८. विश्वामित्रांचा अंतिम अनुग्रह आणि भीमराजाचा वंशविस्तार

ही संपूर्ण पूर्वजांची कथा सांगून महर्षी विश्वामित्र भीमराजास म्हणाले, "हे राजा भीमा, आता तुझ्या लक्षात आले असेल की तुझ्या वंशाचा मूळ पायाच साक्षात श्री गणेशाच्या कृपेवर रचला गेला आहे! ज्या कुलदैवतेने तुझ्या पूर्वजांना कुबड्यातून चक्रवर्ती सम्राट बनवले, त्या गणेशाचा विसर पडल्यानेच तुझ्या घरात पाळणा हलला नाही. आता विलंब करू नकोस. तू आणि राणी चारुहासिनीने येथेच राहून श्री गणेशाची पंचोपचार आणि षोडशोपचार पूजा करावी आणि मुद्गल ऋषींनी दिलेल्या एकाक्षरी मंत्राचा अखंड जप करावा!"

भीमराजाने आणि राणी चारुहासिनीने विश्वामित्रांच्या चरणी लोटांगण घातले. त्यांनी तपोवनात राहून वर्षभर अन्न-पाण्याचा संयम ठेवून श्री गणेशाची अनन्यसाधारण उपासना केली. लाल जास्वंदाची फुले, दुर्वांची जुडी आणि मोदकांचा नैवेद्य दाखवून त्यांनी 'ॐ गं ॐ' चा अखंड गजर केला.

त्या दांपत्याच्या भक्तीने भगवान गजानन अत्यंत संतुष्ट झाले. वर्ष पूर्ण होताच राजाच्या स्वप्नात येऊन विघ्नहर्त्याने वरदान दिले: "हे भीमा, मी तुझ्यावर अत्यंत प्रसन्न आहे. तुझ्या कुळावरील सर्व शाप मी भस्म केले आहेत. तू राजधानीत परत जा. तुझ्या पोटी एक अत्यंत तेजस्वी, शूरवीर, धर्मनिष्ठ आणि तुझ्या कुळाचे नाव त्रैलोक्यात गाजवणारा पुत्र जन्म घेईल!"

ऋषी विश्वामित्रांचे आशीर्वाद घेऊन राजा भीम आणि राणी चारुहासिनी कौण्डिन्यपुरात परत आले. राजा परत आल्याचे पाहून दोन्ही प्रधान आणि प्रजेने दिवाळीसारखा उत्सव साजरा केला. अल्पावधीतच महाराणी गरोदर राहिली आणि तिने एका अत्यंत गोंडस, तेजस्वी पुत्राला जन्म दिला. राजाने पुत्राचे नाव मोठ्या थाटामाटात ठेवले आणि आयुष्यभर आपल्या राजधानीत कुलदैवत श्री गणेशाची नित्य आराधना चालू ठेवली.

✨ समारोप

'भीमराजाची कथा' ही आपल्याला शिकवते की संकटाच्या वेळी हताश न होता संतांच्या चरणी लीन व्हावे आणि आपल्या मूळ संस्कारांकडे परतावे. बाह्य शारीरिक व्यंग किंवा सांसारिक उणिवा या ईश्वराच्या नामापुढे क्षणात नाहीशा होतात. विठ्ठल-रखुमाईच्या वारकरी संप्रदायातही संतांनी म्हटले आहे: "तुज नमो गणनाथा गजानना। विघ्नहर्त्या तूच सुखसदना॥" अशाच प्रासादिक पुराणातील कथा, आरत्या आणि हरिपाठाचा नित्य आनंद घेण्यासाठी आमचा सार्थ हरिपाठ विभाग नक्की अभ्यासा.

॥ ॐ गं गणपतये नमः । मुद्गल ऋषी की जय । श्री गणेशार्पणमस्तु ॥