बल्लाळ विनायकाची कथा: भक्ताच्या नावाने अमर झालेला देव

सनातन भक्ती संप्रदायामध्ये भगवंताचे अनेक गुणवर्णने गायली गेली आहेत; परंतु भगवंताचे सर्वात गोड आणि हृदयस्पर्शी वैशिष्ट्य म्हणजे तो 'भक्तपराधीन' आहे. जो भक्त स्वतःचा देहभाव, अहंकार आणि सर्व ऐहिक सुखांचा त्याग करून केवळ प्रभूच्या नामस्मरणात तल्लीन होतो, त्या भक्ताचा उद्धार करण्यासाठी प्रत्यक्ष परमेश्वर वैकुंठावरून किंवा कैलासावरून धावत येतो. भक्ताच्या प्रेमापुढे देवाला स्वतःचे मोठेपणही विसरावे लागते. महाराष्ट्रातील पवित्र अष्टविनायकांपैकी सात ठिकाणी गणपती हा आपल्या स्वतःच्या किंवा महादेवांसारख्या देवांच्या नावाने ओळखला जातो; परंतु या अष्टविनायकांमध्ये एकमेव असे स्थान आहे, जिथे देवाने स्वतःच्या नावाच्या आधी आपल्या निष्पाप भक्ताचे नाव धारण केले आहे! ते परमपावन क्षेत्र म्हणजे कोकणातील पाली येथील 'श्री बल्लाळेश्वर' (बल्लाळ विनायक) होय.

'श्री गणेश पुराणाच्या उपासना खंडात' ही कथा महर्षी भृगु आणि सौराष्ट्र नरेश सोमकांत यांच्या संवादातून अतिशय सविस्तरपणे उलगडते. मागील कथेत आपण पाहिले की, हजारो वर्षे तप करणाऱ्या मुद्गल ऋषींना गणेशाने वर देण्याचा अधिकार दिला, परंतु एका लहान बालकाला (दक्षाला) गणपतीने प्रत्यक्ष दर्शन का दिले? या गूढ रहस्याची उकल करताना भृगु ऋषी सोमकांत राजाला सांगतात की, तो दक्ष राजपुत्र पूर्वजन्मी दुसरा तिसरा कोणी नसून कल्याण वाण्याचा पुत्र 'भक्त बल्लाळ' होता! एका साध्या पाषाणाच्या गोट्यामध्ये साक्षात परब्रह्म पाहणाऱ्या या बालकाची निष्काम भक्ती, पित्याचा अमानुष छळ, झाडाला बांधलेल्या अवस्थेतही सुरू असणारा वेदमय धावा आणि स्वतःच्या भक्ताच्या इच्छेखातर पाषाणात स्थिर झालेला विघ्नहर्ता गजानन—या सर्वांची ही एक अद्वितीय, अश्रू आणणारी आणि अंतःकरण हेलावून टाकणारी गाथा आहे.

"अहं भक्तपराधीनो ह्यस्वतन्त्र इव द्विज। साधुभिर्ग्रस्तहृदयो भक्तैर्भक्तजनप्रियः॥"
अर्थात: भगवंत म्हणतात—मी स्वतंत्र नसून पूर्णतः भक्तांच्या प्रेमाचा दास आहे. भक्तांचे हृदय हेच माझे निवासस्थान आहे. जे माझ्या भक्ताचा आदर करतात, त्यांचा मी उद्धार करतो; आणि भक्ताच्या प्रेमापोटी मी स्वतःचे नावही भक्ताच्या चरणी समर्पित करतो!

❓ १. सोमकांत राजाचा प्रश्न आणि भृगु ऋषींचे तात्त्विक उत्तर

मागील भागात राजा भीमाचा पूर्वज राजपुत्र दक्ष आणि मुद्गल ऋषींचे महात्म्य ऐकल्यानंतर सोमकांत राजाच्या मनात एक रास्त शंका निर्माण झाली. राजाने दोन्ही हात जोडून महर्षी भृगुंना विचारले, "हे पूज्य मुनिवर्य! मुद्गल ऋषी हे महान वेदसंपन्न तपस्वी होते. त्यांनी घनघोर अरण्यात एका पायावर उभे राहून, कंदमुळे भक्षण करून हजार वर्षे घोर तपश्चर्या केली; तरीही भगवान गजानन त्यांच्यावर प्रसन्न का झाले नाहीत? उलट एका निष्पाप, कुरूप आणि व्यंग असलेल्या लहान बालकाने (दक्षाने) केवळ काही काळ जप केला असता साक्षात लंबोदराने त्याला 'द्विरूप' दर्शन का घडवले? हजार वर्षांच्या तपापेक्षा त्या बालकाचे थोडेसे तप देवाला श्रेष्ठ का वाटले?"

हे ऐकून महर्षी भृगु मंद स्मितहास्य करत म्हणाले, "हे राजा सोमकांता! बाह्य तपश्चर्येचे वर्ष मोजून ईश्वराची प्राप्ती होत नसते. देवाला वर्षांची संख्या नव्हे, तर अंतःकरणातील शुद्ध, निष्काम आणि उत्कट भाव हवा असतो! मुद्गल ऋषींचे तप श्रेष्ठ होतेच; परंतु दक्ष राजपुत्राच्या मागे त्याच्या पूर्वजन्मातील एका अतिशय प्रखर आणि आत्मसमर्पित गणेशभक्तीचा संचित ठेवा उभा होता. ज्या बालकाने पूर्वजन्मी साक्षात ईश्वरासाठी स्वतःच्या शरीराचे रक्त सांडले, हाडांचे तुकडे सहन केले, त्या पूर्वजन्मीच्या पुण्याईमुळेच या जन्मात त्याला गणेशाचे साक्षात दर्शन घडले. ऐक, त्या दक्षाचा पूर्वजन्म कसा होता!"

🏘️ २. सिंधू देशातील पल्ली गाव, कल्याण वाणी आणि बालक बल्लाळाचा जन्म

फार वर्षांपूर्वी सिंधू नावाचा एक अतिशय संपन्न आणि धर्मपरायण देश होता. त्या देशात निसर्गाच्या कुशीत वसलेले 'पल्ली' नावाचे एक छोटेसे, रमणीय गाव होते (हेच पल्ली गाव आज महाराष्ट्रातील कोकण प्रांतात सुधागड तालुक्यात 'पाली' या नावाने ओळखले जाते). या गावात एक अत्यंत सधन, प्रतिष्ठित आणि प्रतिष्ठित व्यापारी (वैश्य) राहत होता. त्याचे नाव होते कल्याण.

कल्याण वाण्याचे गावात धान्याचे, मसाल्यांचे आणि किराणा मालाचे मोठे दुकान होते. तो नावाप्रमाणेच लोकांचे व्यावहारिक कल्याण करत असे. व्यापारामध्ये तो अत्यंत चोख होता आणि रोज सकाळी उठून संपत्तीची देवता माता महालक्ष्मीची यथासांग पूजा करत असे. कल्याण वाण्याला इंदुमती नावाची अत्यंत सात्त्विक, सुशील, धर्मपरायण आणि पतिव्रता पत्नी लाभली होती. हे दांपत्य सुखी होते; परंतु त्यांना मूलबाळ नव्हते. अनेक उपास-तपास आणि दानांनंतर देवाच्या कृपेने इंदुमतीच्या पोटी एका गोंडस पुत्राने जन्म घेतला. त्या दांपत्याने आपल्या लाडक्या पुत्राचे नाव ठेवले—बल्लाळ.

बल्लाळ जसा जसा मोठा होऊ लागला, तसे त्याचे वागणे इतर सामान्य मुलांपेक्षा पूर्णपणे वेगळे दिसू लागले. सामान्य मुले मातीत खेळत, गोट्या खेळत, चेंडू उडवत किंवा एकमेकांशी खोड्या काढत; परंतु बल्लाळाला अशा ऐहिक खेळांमध्ये काडीचाही रस नव्हता! त्याला लहानपणापासूनच देवाची पूजा करणे, जप करणे, संतांच्या गोष्टी ऐकणे आणि जंगलातील शांत एकांतात बसून चिंतन करणे यातच परमानंद वाटत असे. तो दुकानात बसण्याऐवजी मातीचे गणपती बनवून त्यांची पूजा करत बसे. कल्याण वाणी मुलाच्या या वागण्याने अस्वस्थ होत असे, कारण त्याला वाटत होते की आपल्या मुलाने मोठा होऊन आपला व्यापार सांभाळावा, पैसा कमवावा.

🪨 ३. रानात पाषाणाचा गणपती, बालसेनेची आराधना आणि गावकऱ्यांची तक्रार

एके दिवशी बल्लाळाच्या मनात एक अत्यंत आगळावेगळा आणि पवित्र बेत आला. त्याने गावातील आपल्या समवयस्क सवंगड्यांना (बालमित्रांना) एकत्र केले. तो सर्व बालसेनेला घेऊन पल्ली गावाबाहेरील घनदाट अरण्यात गेला. जंगलात फिरत असताना बल्लाळाला जमिनीवर पडलेला एक अतिशय गुळगुळीत, मोठा आणि आकर्षक दगडी गोटा (पाषाण) दिसला. त्या पाषाणाकडे पाहताच बल्लाळाच्या अंतःकरणात साक्षात गजाननाची मूर्ती साक्षात झाली!

बल्लाळाने त्या पाषाणाला दोन्ही हातांनी उचलून घेतले. जंगलातील एका निर्मळ झऱ्याच्या पाण्याने त्या पाषाणाला भक्तिभावाने अभिषेक केला. सर्व मित्रांच्या साक्षीने त्याने त्या पाषाणावर गंध लावले, कुंकू वाहिले आणि मोठ्या प्रेमाने उच्चार केला: "हा केवळ दगड नसून हा साक्षात त्रिलोकाधिपती, विघ्नहर्ता भगवान श्री गजानन आहे!"

सकाळची दुपार झाली आणि दुपारची संध्याकाळ झाली, तरी जंगलात गेलेली मुले घरी परतली नाहीत. गावातील आया-बापांची काळजी वाढली. जेव्हा काही पालकांनी जंगलात जाऊन पाहिले, तेव्हा त्यांची मुले त्या दगडाभोवती वेड्यासारखी नाचत होती आणि बल्लाळ समाधी लावून बसला होता! इतर मुलांच्या पालकांना वाटले की हा बल्लाळ आपल्या मुलांना बिघडवत आहे, त्यांना भिक्षेकरी आणि संन्यासी बनवत आहे.

संतापलेले गावकरी थेट कल्याण वाण्याच्या दुकानावर धडकले. ते संतापाने ओरडले, "कल्याणा, तुझा मुलगा बल्लाळ हा वेडा झाला आहे! त्याने आमच्या मुलांना जंगलात नेऊन भुकेले ठेवले आहे. तो एका दगडाची पूजा करत बसला आहे आणि आमची मुलेही त्याच्या नादी लागून अभ्यास आणि काम सोडून तिथे टाळ्या पिटत आहेत. जर तू तुझ्या मुलाला आत्ताच आवर घातला नाहीस, तर आम्ही तुला या पल्ली गावातून बहिष्कृत करू!"

🪵 ४. पित्याचा अमानुष क्रोध, मंदिराचा विध्वंस आणि झाडाला उलटे टांगणे

गावकऱ्यांचे हे अपमानास्पद शब्द ऐकून कल्याण वाण्याच्या मस्तकात संतापाची तिडीक उठली. व्यापारातील पत आणि लोकलाजेच्या भीतीने त्याची विवेकबुद्धी नष्ट झाली. तो दुकानातून उठला आणि हातामध्ये एक जाडजूड वेताची छडी (काठी) घेऊन तडक जंगलाच्या दिशेने निघाला. त्याच्या डोळ्यांतून क्रोधाचे अंगार वाहत होते.

जंगलात पोहोचताच कल्याणाने पाहिले की, समोर काटक्यांचा मंडप उभारला आहे आणि आत बल्लाळ डोळे मिटून समाधी लावून बसला आहे. हे पाहताच कल्याणाचा संयम सुटला. त्याने कसलाही विचार न करता लाथा मारून त्या लहान मुलांनी प्रेमाने बनवलेला काटक्यांचा मंडप आणि देवालय मोडून फेकून दिले! एवढेच नव्हे, तर ज्या पाषाणाला मुले देव मानत होती, त्या गणपतीच्या गोट्याला कल्याणाने जोराने लाथ मारून दूर झुडपांमध्ये भिरकावून दिले!

आसपास उभी असलेली इतर मुले घाबरून पळून गेली. परंतु बल्लाळ मात्र आपल्या जागेवरून हलला नाही. तो शांत चित्ताने, हात जोडून श्री गजाननाच्या स्वरूपात लीन होता. कल्याणाने बल्लाळाच्या मानेला धरून खेचले आणि त्या जाड वेताच्या काठीने त्या कोवळ्या बालकाला यथेच्छ, अमानुषपणे बडवण्यास प्रारंभ केला!

काठीचे प्रहार इतके भयंकर होते की बल्लाळाच्या कोवळ्या पाठीची आणि हातांची त्वचा फाटली. रक्ताच्या चिळकांड्या उडाल्या. त्याचे संपूर्ण अंग रक्ताने न्हाऊन निघाले. परंतु त्या बालकाच्या मुखातून 'आई ग!' किंवा 'बाबा नका मारू!' असा कोणताही आक्रंद निघाला नाही; त्याच्या मुखातून केवळ एकच शब्द बाहेर पडत होता—"ॐ गं गणपतये नमः! हे गजानना, प्रभू!"

मारून मारून जेव्हा कल्याणाचा हात थकला, तेव्हा क्रूरतेची परिसीमा गाठत त्याने एका भक्कम वेलीने बल्लाळाचे हातपाय बांधले आणि जंगलातील एका विशाल वृक्षाच्या फांदीला त्याला उलटे (डोके खाली आणि पाय वर) लटकवून ठेवले! कल्याण दात ओठ खात म्हणाला, "आता बघतो तुझा तो दगडी देव तुला कसा वाचवायला येतो ते!" असे म्हणून तो निष्ठुर पिता रक्तबंबाळ मुलाला जंगलात हिंस्त्र श्वापदांच्या तोंडी सोडून एकटाच घरी निघून गेला. घरी जाऊन त्याने इंदुमतीला सर्व प्रकार सांगितला. हे ऐकताच मातेचे हृदय फाटले; ती जमिनीवर कोसळून आक्रोश करू लागली.

🙏 ५. बल्लाळाची आर्त गणेशस्तुती आणि पित्याला दिलेला अटळ शाप

झाडाला उलटा लटकलेला बल्लाळ रक्ताच्या थारोळ्यात लटपटत होता. सूर्य मावळतीला गेला होता, अंधार पडू लागला होता आणि जंगलातून लांडग्यांचे, कोल्ह्यांचे ओरडणे ऐकू येत होते. शरीराच्या असह्य वेदना होत होत्या; परंतु बल्लाळाचे मन शरीरात नव्हतेच, त्याचे मन त्या झुडपात फेकल्या गेलेल्या गणेशाच्या चरणी लीन होते. डोळ्यांतील अश्रू रक्तासोबत मिसळत असताना बल्लाळाने आर्त स्वरात श्री गणेशाची स्तुती सुरू केली:

स्तुती करत असतानाच बल्लाळाच्या लक्षात आले की ज्या देवाने संपूर्ण जगाला जीवन दिले, त्या श्री गणेशाच्या मंदिराची आणि मूर्तीची माझ्या जन्मदात्याने अशी अमानुष विटंबना केली! ईश्वराचा हा घोर अवमान त्या बालभक्ताला सहन झाला नाही. त्या रक्ताने माखलेल्या अवस्थेतच बल्लाळाच्या अंतःकरणातून धर्माचा उग्र अंगार प्रगट झाला. त्याने जन्मदात्या पित्याला उद्देशून अत्यंत कठोर शाप दिला:

"माझ्या जीवाचे जीवन असणाऱ्या श्री गजाननाचे मंदिर ज्या हातांनी तोडले, तो पापी मनुष्य जन्माचा दृष्टिहीन (अंधळा) होईल! ज्या कानांनी त्याने ईश्वराची निंदा ऐकली, तो बहिरा होईल; ज्या मुखाने त्याने देवाला शिव्या दिल्या, तो मुका होईल! त्याच्या पाठीला मोठे कुबड येईल आणि त्याच्या सर्वांगाला भयानक महारोग (कुष्ठरोग) होऊन अंगातून पू आणि दुर्गंधी सुटेल! हे विघ्नहर्त्या देवा, जर माझी भक्ती खरी असेल, तर हा शाप तात्काळ खरा होऊ दे!"

✨ ६. ब्राह्मणाच्या रूपात गणेशाचे प्रकटीकरण आणि 'बल्लाळ विनायक' वरदान

बल्लाळाच्या मुखातून शापाचे शब्द पूर्ण होताच त्या घनदाट अरण्यात सहस्र सूर्यांचे तेज एकदम फाकले! साक्षात भगवान श्री गजानन एका अत्यंत शांत, देखण्या आणि तेजस्वी विप्र (ब्राह्मण) रूपात तिथे प्रगट झाले. त्यांच्या मुखावर वात्सल्याचे अमृत ओसंडून वाहत होते.

श्री गणेशाने पुढे होऊन त्या वेलीचे पाश क्षणात तोडले. बल्लाळाला अलवारपणे खाली उतरवून आपल्या छातीशी कवटाळले. गणेशाचा दिव्य अमृतहस्त बल्लाळाच्या अंगावरून फिरताच काय आश्चर्य! बल्लाळाच्या अंगावरील सर्व जखमा, रक्त आणि वेदना क्षणात नाहीशा झाल्या! त्याचे शरीर एका तेजस्वी सुवर्णकमळासारखे टवटवीत आणि सुंदर झाले.

बल्लाळाने डोळे उघडले. समोर साक्षात परमेश्वराला पाहून त्याने त्यांच्या चरणकमलांवर अश्रूंचा अभिषेक केला आणि अष्टसात्त्विक भावाने गणपती स्तोत्राचे पठण सुरू केले. तेव्हा लंबोदर गणेशाने आपले चतुर्भुज मूळ रूप प्रगट केले आणि म्हणाले, "हे बाळ बल्लाळा! धन्य आहे तुझी निष्ठा! या कोवळ्या वयात तू ईश्वरासाठी रक्ताचे सिंचन केलेस. तुझी ही भक्ती पाहून मी तृप्त झालो आहे. तू तुझ्या पित्याला दिलेला शाप तिळमात्रही खोटा ठरणार नाही; पुढील जन्मात त्याचे हेच भोग त्याला भोगावे लागतील आणि त्याचे वडील त्याला घराबाहेर हाकलून देतील! सांग वत्सा, तुझी कोणती इच्छा आहे? तू जे मागाल ते मी तुला देईन!"

बल्लाळ हात जोडून म्हणाला, "हे दयानिधी, मला मुक्ती, स्वर्ग किंवा संपत्ती काहीही नको! मला एवढेच वरदान द्या की, 'आपले हे दिव्य मंगलमूर्ती रूप माझ्या हृदयात अखंड राहो आणि माझ्या मुखात सदैव आपले नामस्मरण असो. आणि सर्वात महत्त्वाची प्रार्थना म्हणजे—आपण याच पल्ली (पाली) क्षेत्रात कायमचे वास्तव्य करावे आणि येथे येणाऱ्या सर्व दीन-दुबळ्या भक्तांच्या प्रापंचिक अडचणी दूर कराव्यात!'"

⚡ ७. शापाचा तात्काळ प्रभाव, आईची विनवणी आणि बल्लाळाची भविष्यवाणी

इकडे गावात काय घडले? बल्लाळाने दिलेला शाप जसाच्या तसा खरा ठरला! घरात बसलेला कल्याण वाणी अचानक किंचाळला. त्याचे दोन्ही डोळे पांढरे पडले, त्याची दृष्टी गेली! त्याच्या कानाचे पडदे फाटल्यासारखे होऊन त्याला ऐकू येईनासे झाले. त्याची जीभ जड झाली आणि वाचा गेली. त्याच क्षणी त्याच्या पाठीवर एक मोठे कुबड आले आणि अंगावर भयानक कुष्ठरोगाच्या जखमा उमटून पू वाहू लागला! तो वेदनेने जमिनीवर लोळू लागला.

पतीची ही दारुण अवस्था पाहून इंदुमती सुन्न झाली. तिला समजले की हे आपल्या मुलाच्या शापामुळेच घडले आहे. ती आपल्या काही सख्यांना सोबत घेऊन धावत धावत गावाबाहेरील जंगलात आली. परंतु तिथे आल्यावर तिला जे दृश्य दिसले, त्याने तिचे डोळे दिपून गेले!

जिथे काटक्यांचा मंडप होता, तिथे आता सुवर्णासारखे लखलखणारे एक भव्य दिव्य मंदिर उभे होते! त्या मंदिरात पाषाणाच्या सुंदर सिंहासनावर श्री बल्लाळ विनायक विराजमान होते आणि समोर बल्लाळ तेजोमय शरीराने गणेशाची आरती करत होता. इंदुमतीने धावून जात मुलाला छातीशी कवटाळले आणि अश्रू ढाळत म्हणाली, "बाळा बल्लाळा, घरी चल! तुझे वडील अत्यंत आजारी पडले आहेत. त्यांना काही दिसत नाही, ऐकू येत नाही. तुझ्या शापाने त्यांचा घात केला आहे. तूच आता काहीतरी उपाय करून त्यांना वाचव!"

बल्लाळ शांतपणे म्हणाला, "माते, मला क्षमा कर! ज्या मुखाने आणि हाताने माझ्या प्रभूचा अवमान झाला, त्या पापाचे प्रायश्चित्त त्यांना भोगावेच लागेल. मला आता संसाराचा वीट आला आहे. मी आता घरी येऊ शकत नाही; माझे जीवन मी या बल्लाळ विनायकाच्या चरणी समर्पित केले आहे. तू घरी जा आणि पतीची सेवा कर."

इंदुमती व्याकूळ होऊन म्हणाली, "बाळा, आई-वडिलांना असे संकटात सोडून जाणे हा कोणता धर्म आहे? आम्ही तुला एवढ्या लाडाने वाढवले, ते काय म्हातारपणी अशा विटंबनेसाठी? जन्मदात्या पित्याला शाप देऊन तू तुझेच पुण्य क्षीण केले आहेस!"

आईचे हे बोलणे ऐकून बल्लाळाचा कंठ दाटून आला. तो म्हणाला, "माते, ईश्वराच्या अपमानापुढे रक्ताचे नातेही गौण ठरते. तरीही तू माझी जन्मदात्री आहेस, म्हणून मी तुला भविष्य सांगतो—या जन्मी माझ्या पिताश्रींना हे भोग भोगावेच लागतील; परंतु या जन्माच्या शेवटी त्यांना पश्चात्ताप होईल. पुढील जन्मात ते एका मोठ्या राजकुळात (विदर्भ देशात) जन्म घेतील. त्यावेळी तुझे नाव 'कमला' असेल आणि हेच कल्याण वाणी तुझे पती 'भीमराजा' असतील! आणि ऐक माते, त्या जन्मात मीच पुन्हा तुमच्या पोटी जन्म घेईन; परंतु माझ्या या शापाचा काही अंश शिल्लक राहिल्याने मी जन्मता व्यंग बालक 'दक्ष' म्हणून जन्माला येईन. परंतु संतांच्या (मुद्गल ऋषींच्या) स्पर्शाने माझा उद्धार होईल आणि तुम्हा सर्वांना श्री गणेशाचे अखंड दर्शन घडेल!"

🛸 ८. दिव्य विमानाचे आगमन आणि बल्लाळाचे स्वर्गारोहण

आपल्या मातेला ही दिव्य भविष्यवाणी सांगून बल्लाळाने तिच्या चरणांना शेवटचा नमस्कार केला. इंदुमती भरल्या डोळ्यांनी आणि शांत अंतःकरणाने घरी परतली आणि तिने पतीची सेवा सुरू केली.

तेवढ्यात आकाशातून देवदुंदुभी वाजू लागल्या, दिव्य सुगंधी फुलांचा वर्षाव होऊ लागला. साक्षात भगवान श्री गजाननाने बल्लाळाला आपल्या लोकात (गणेशलोकात / स्वानंदभवनात) नेण्यासाठी रत्नांनी जडलेले एक दिव्य, सूर्यप्रकाशित विमान पाठवले! त्या विमानात बसून सर्व देव, गंधर्व आणि ऋषींच्या जयघोषात भक्त बल्लाळाने सदेह स्वर्गलोकी प्रस्थान केले.

महर्षी भृगु सोमकांत राजास म्हणाले, "हे राजा, आता तुझ्या लक्षात आले असेल की मागील कथेत मुद्गल ऋषींनी ज्या दक्षाला मिठी मारली, तो दक्ष म्हणजे हाच महान भक्त बल्लाळ होता! पूर्वजन्मी त्याने आपल्या देहाची पर्वा न करता गणेशाची पूजा केली होती, म्हणूनच मुद्गल ऋषींसारख्या महात्म्यांनाही त्याच्यासमोर लीन व्हावे लागले!" हे ऐकून सोमकांत राजाचा संशय पूर्णपणे फिटला आणि त्याने श्री बल्लाळ विनायकाच्या चरणी मनोभावे वंदन केले.

✨ समारोप

'बल्लाळ विनायकाची कथा' ही भारतीय संस्कृतीतील भक्तीचा परमोच्च आदर्श आहे. देहावर काठ्यांचे प्रहार होत असतानाही ज्याच्या जिभेवरून भगवंताचे नाम सुटत नाही, तोच खरा भक्त असतो. महाराष्ट्रातील वारकरी परंपरेतही तुकोबारायांनी म्हटले आहे: "नामापरते तत्त्व नाही रे अन्यथा। साचार ही वार्ता पाचारिली॥" संतांच्या या दिव्य साहित्याचा, हरिपाठाचा आणि अष्टविनायक महात्म्याचा सखोल अभ्यास करण्यासाठी आमचा सार्थ हरिपाठ विभाग नक्की अभ्यासा.

॥ श्री बल्लाळ विनायक महाराज की जय । ॐ गं गणपतये नमः । श्री गणेशार्पणमस्तु ॥