शिवपुराणातील रुद्र संहितेंच्या सती खंडातील हा अध्याय अधर्मावर धर्माच्या आणि ईश्वरी क्रोधाच्या अमोघ विजयाचे वर्णन करतो. मागील भागात आपण वीरभद्राची अद्भूत उत्पत्ती (भाग १) मध्ये भगवान महादेवांच्या जटेपासून वीरभद्र आणि महाकालीच्या प्राकट्याची गाथा अभ्यासली.
भगवान शंकरांच्या आज्ञेने महाबली वीरभद्र, महाकाली आणि कोट्यवधी शिवगण कनखल तीर्थातील दक्षाच्या यज्ञाचा विध्वंस करण्यासाठी धडकले. यज्ञाच्या मंडपात उपटलेली अमंगल अरिष्टे, इंद्रासह समस्त लोकपालांचा वीरभद्राने केलेला पराभव आणि यज्ञरक्षणासाठी साक्षात श्रीविष्णूंनी सुदर्शन चक्र हाती घेऊन मारलेली धडक, या सर्व रोमहर्षक घटनांची संपूर्ण कथा आपण या लेखात सविस्तर पाहणार आहोत.
"वीरभद्रा! तू रुद्राच्या क्रोधाग्नीतून प्रकट झाला आहेस आणि यज्ञाचा विनाश करण्यासाठी आला आहेस. मी यज्ञाचा रक्षक आहे. तू तुझे कर्तव्य कर, मी माझे कर्तव्य करतो!" — साक्षात भगवान श्रीविष्णूंचे उद्गार.
🩸 कनखल तीर्थातील अमोघ अरिष्टे आणि दक्षाची भीती
वीरभद्र आणि त्याचे प्रलयंकारी सैन्य वेगाने पुढे सरकत असतानाच दक्षाच्या यज्ञभूमीत अत्यंत भीषण आणि अमंगल शकुन दिसू लागले. प्रजापती दक्षाचा डावा डोळा व डावा हात सातत्याने लवू लागला. शेकडो गिधाडे यज्ञमंडपावर घिरट्या घालू लागली आणि कर्कश आवाज करत दक्षाच्या शिराला स्पर्श करून उडून जाऊ लागली.
उपस्थित देवांना रक्ताच्या उलट्या होऊ लागल्या. चहूकडे दाट अंधार पसरला आणि आकाशातून रक्ताचा पाऊस पडू लागला. भयभीत झालेल्या दक्षाने पत्नीसह श्रीविष्णूंचे चरण पकडले आणि रक्षण करण्याची प्रार्थना केली.
साक्षात श्रीविष्णूंनी दक्षाला दिलेला गंभीर इशारा:
दक्षाची दैन्यावस्था पाहून श्रीहरी म्हणाले, *"दक्षा! महादेवांच्या शब्दाचे उल्लंघन करून मी या यज्ञात आलो, त्याचा दुष्परिणाम मलाही सोसावा लागणार आहे! वीरभद्राचा कोप थांबवण्याची ताकद कोणातही नाही. तू त्रिलोकात कुठेही लपलास तरी शिवगणांचे अस्त्र तुझा वेध घेईलच!"*
⚡ इंद्रादी अष्टलोकपालांचा दारुण पराभव
इतक्यात वीरभद्र आपल्या प्रलयंकारी सेनेसह यज्ञमंडपात धडकला. त्याला अडवण्यासाठी देवगणांनी धैर्य एकवले. ऐरावतावर बसून इंद्र, मेंढ्याच्छादित अग्नी, रेड्यावर यम, प्रेतावर निरृती, मगरावर वरुण, हरणावर वायू आणि पुष्पक विमानात कुबेर आपापल्या शस्त्रांसह पुढे सरसावले.
वीरभद्राने गर्जना करत म्हटले, *"शिवजींशिवाय यज्ञ करणाऱ्या शहाण्यांनो! या पुढे, मी तुम्हाला यज्ञाचे फळ देतो!"* असे म्हणत त्याने बाणांचा असा भयानक वर्षाव केला की इंद्रासह सर्व लोकपाल आणि देव आपापली वाहने सोडून दशदिशांना पळून गेले!
📊 दक्ष यज्ञातील अष्टलोकपाल आणि वीरभद्राचा प्रहार
☸️ श्रीविष्णू आणि वीरभद्र यांच्यातील अलौकिक संवाद
देवांचा पराभव होताच सर्व ऋषींनी साक्षात भगवान श्रीविष्णूंना यज्ञाच्या रक्षणासाठी विनंती केली. भक्ताच्या हाकेला धावणारे चतुर्भुज श्रीहरी सुदर्शन चक्र हाती घेऊन युद्धभूमीत उतरले.
श्रीविष्णूंना पाहून वीरभद्राने भुवया वक्र करून हुंकार भरला, *"विष्णू! तू महादेवांच्या आज्ञेचे उल्लंघन करून माझ्याशी लढायला आलास? मी तुला भूमीवर आपटून तुझा संहार करीन!"*
यावर श्रीहरी मंदहास्य करत म्हणाले, *"वीरभद्रा! मी महादेवांचाच सेवक आहे, त्यांच्याविरुद्ध नाही. परंतु दक्षाने माझी पुन्हा पुन्हा प्रार्थना केली आणि भक्तपरधीन असल्यामुळे मला यज्ञाचे रक्षण करण्यासाठी उभे राहावे लागत आहे. तू तुझे कर्तव्य कर, मी माझे कर्तव्य करतो. यात जे नियतीला मान्य असेल ते घडेल!"*
🌟 या कथेतून मिळणारा महान संदेश:
- ✔ अहंकाराचे अमंगल फळ: ईश्वराचा आणि सतीचा अपमान करणाऱ्याला निसर्ग आणि काळाचे वाईट शकुन आधीच सावध करतात.
- ✔ कर्म आणि कर्तव्य: श्रीविष्णू आणि वीरभद्र दोघेही आपापल्या ईश्वरी कर्तव्यासाठी आणि नियतीच्या सिद्धांतासाठी समोरासमोर उभे राहिले.
- ✔ हरि-हर अभेद: श्रीविष्णू हे शंकराचे परम भक्त आहेत, त्यामुळे युद्धाच्या प्रसंगीही दोघांमध्ये एकमेकांविषयी अथांग आदर होता.
🕉️ समारोप
श्रीविष्णू आणि वीरभद्र यांच्यातील हा सामना शिवपुराणातील अत्यंत रहस्यमय प्रसंग मानला जातो. पुढील कथेत आपण श्रीविष्णू आणि वीरभद्र यांच्यातील तुफान युद्ध, चक्र आणि त्रिशूळाचा टक्कर, दक्षाचे मस्तक छेदणे आणि दक्ष यज्ञाचा समूळ विनाश सविस्तर वाचणार आहोत. अधिक नित्य पठण स्तोत्रे वाचण्यासाठी आमचा सार्थ हरिपाठ विभाग नक्की अभ्यासा.