शिवपुराणातील रुद्र संहितेंच्या सती खंडातील हा भाग अत्यंत कारुणिक, नाट्यमय आणि गंभीर वळण देणारा प्रसंग आहे. मागील कथेमध्ये आपण दक्षाच्या घरी यज्ञाचे आयोजन (भाग २) मध्ये कनखल तीर्थातील भव्य महायज्ञ आणि महर्षी दधिचींचा विरोध अभ्यासला.
आपल्या माहेरी होणाऱ्या या अथांग महायज्ञाची बातमी सतीला तिची सखी विजया कडून कळाली. निमंत्रण नसतानाही केवळ आई-वडिलांच्या आणि माहेरच्या प्रेमापोटी सतीने कैलासावर महादेवांकडे जाण्याचा हट्ट धरला. भगवान शंकरांनी "विनानिमंत्रण दुसऱ्याच्या घरी जाणे अपमानास्पद ठरते" हा दिलेला मोलाचा उपदेश बाजूला ठेवून, ६० हजार रुद्रगणांसह कनखल येथे पोहोचलेल्या सतीदेवीचा पिता दक्षाने कसा अनादर केला, याची हृदयद्रावक कथा आज आपण वाचूया.
"जो मनुष्य कोणाच्याही घरी न बोलावता जातो, तो तिथे अनादरास व तिरस्कारास पात्र ठरतो; कधीकधी ते प्राणांवरही बेतते!" — भगवान सांबसदाशिवांचा सतीला उपदेश.
🌸 विजया सखीकडून यज्ञाची बातमी आणि सतीचा कैलासावरील हट्ट
गंधमादन पर्वतावर सती आपल्या सख्यांसह क्रीडा करत असताना, तिने चंद्रदेव आणि रोहिणीला नटून-थटून आकाशातून जाताना पाहिले. सतीने आपली सखी विजया हिला विचारपूस करण्यास पाठवले. चंद्राकडून कळाले की, प्रजापती दक्षाच्या कनखल धामात भव्य यज्ञाचे आयोजन केले आहे.
हे ऐकून सती आश्चर्यचकित झाली. माहेरी एवढा मोठा सोहळा असूनही आपल्याला व महादेवांना का बोलावले नाही, या विचाराने ती व्याकुळ झाली. ती तडक कैलासावर भगवान शंकरांकडे गेली आणि म्हणाली, *"नाथ! माझ्या पित्याच्या घरी महायज्ञ आहे. सर्व देव-देवता तिथे जात आहेत. आपणही माझ्यासोबत त्या यज्ञात सहभागी व्हावे!"*
🐂 महादेवांचा मोलाचा सल्ला आणि ६० हजार रुद्रगणांसह प्रस्थान
महादेवांना प्रयाग क्षेत्रातील दक्षाच्या उद्धट वर्तनाची आठवण होती. ते प्रेमाने म्हणाले, *"प्रिये! तुझा पिता माझ्यावर अतोनात द्वेष करतो. न बोलावता तिथे जाणे योग्य नाही. तिथे तुझी उपेक्षा झाली तर तुला ते सहन होणार नाही."* परंतु सतीने तिथे जाऊन अपमानाचे कारण विचारण्याचा आग्रह धरला.
शेवटी महादेवांनी तिला स्वेच्छेने जाण्याची अनुमती दिली आणि महाराणीसारखे नटून जाण्यास सांगितले. सतीने दिव्य आभूषणे परिधान केली. शृंगारलेल्या दिव्य नंदीवर आरूढ होऊन, ६० हजार उत्साही रुद्रगणांसह सती कनखल क्षेत्रातील यज्ञभूमीकडे निघाली.
कनखल यज्ञभूमीत सतीचा झालेला घोर अनादर:
सती यज्ञमंडपात पोहोचताच तिची आई असिक्नी आणि बहिणींनी तिचे स्वागत केले. परंतु पिता दक्षाने तिच्याकडे पूर्णपणे दुर्लक्ष केले आणि तिची साधी दखलही घेतली नाही!
दक्षाच्या भयामुळे उपस्थित देव-ऋषींपैकी कोणीही सतीशी बोलण्याचे धाडस केले नाही. सर्वांचा हा तिरस्कारपूर्ण व्यवहार पाहून सतीचा क्रोध अनावर झाला. ती गर्जली, *"प्रजापती! ज्यांच्या कृपेने हे जग पावन होते, त्या परममंगलकारी भगवान शंकरांना तुम्ही या यज्ञात का बोलावले नाही?"*
📊 सतीचे आगमन आणि यज्ञमंडपातील प्रसंग
🌟 या कथेतून मिळणारा महान संदेश:
- ✔ स्वाभिमान आणि निमंत्रण: जिथे पतीचा किंवा स्वतःचा आदर नसेल, तिथे कितीही जवळचे नाते असले तरी विनानिमंत्रण जाऊ नये.
- ✔ सद्गुरू/पती उपदेश: भगवान शंकरांचा शब्द न मानल्यामुळे सतीला पुढे अत्यंत दारुण प्रसंगाला सामोरे जावे लागले.
- ✔ पतिव्रता धर्म: पतीचा अपमान सहन न करणे आणि त्याविरुद्ध उभे राहणे हाच सती देवीचा परम धर्म होता.
🕉️ समारोप
दक्षाच्या यज्ञभूमीत झालेला हा अपमान शिवपुराणातील सर्वात भीषण घटनेची नांदी ठरला. पुढील कथेत आपण सती देवीचा दक्षावर भयंकर क्रोध, तिने यज्ञाग्नीत घेतलेली आत्माहुती (देहत्याग) आणि रुद्रगणांचा संताप सविस्तर वाचणार आहोत. अधिक नित्य पठण स्तोत्रे वाचण्यासाठी आमचा सार्थ हरिपाठ विभाग नक्की अभ्यासा.