बिंदुग आणि चंचुला उद्धार कथा

पवित्र श्रावण महिन्यामध्ये भगवान महादेवाची उपासना, शिवलीलामृत आणि शिवपुराणाचे पठण व श्रवण करणे हे परम कल्याणकारी मानले जाते. शिवपुराणाच्या पहिल्या विद्येश्वर संहितेमध्ये ग्रंथ महात्म्य सांगताना मानवी मनाची शुद्धी, प्रायश्चित्त आणि भगवंताच्या असीम कृपेचे अत्यंत दिव्य प्रसंग वर्णिलेले आहेत. यापूर्वी आपण प्रथम कथेत देवराज ब्राह्मणाचा उद्धार कसा झाला हे सविस्तर अभ्यासले. आज आपण शिवपुराणातील दुसरी अद्भूत आणि डोळ्यांत अश्रू आणणारी बोधकथा पाहणार आहोत— "बिंदुग आणि चंचुला यांची कथा"!

ही कथा सिद्ध करते की मानवी जन्मात कितीही मोठे पाप घडून आले तरीही, जर अंतःकरणात खरा पश्चात्ताप जागृत झाला आणि मानवाने अनन्यभावाने कैलासपती शंकराला शरण जाऊन शिवपुराणाचे श्रवण केले, तर त्याचे जन्मांतराचे महापाप भस्म होऊन त्याला साक्षात शिवलोकाची प्राप्ती होते. चला तर मग, गोकर्ण क्षेत्रापासून ते विंध्याचलाच्या शिखरापर्यंत घडलेला हा अलौकिक आध्यात्मिक प्रवास अत्यंत सविस्तरपणे जाणून घेऊया.

"पश्चात्ताप हेच मानवाच्या आत्मशुद्धीचे पहिले पाऊल आहे. ज्या क्षणी माणसाला स्वतःच्या दुष्कर्माची लाज वाटते आणि तो ईश्वराला आर्ततेने हाक मारतो, त्याच क्षणी महादेवाची करुणा त्याच्यावर बरसते."

🏛️ वाष्कल नगरातील अधर्म आणि बिंदुग-चंचुला यांचा संसार

अति प्राचीन काळी समुद्रकिनाऱ्यावर 'वाष्कल' नावाचे एक अतिशय समृद्ध पण आचारभ्रष्ट गाव होते. दुर्दैवाने तेथील नागरिक, मग ते वैदिक ब्राह्मण असोत की इतर वर्णातील लोक, स्वधर्मापासून पूर्णपणे विन्मुख झाले होते. तेथे कोणीही दानाधर्म करत नसे, ईश्वरावर किंवा भाग्यावर कोणाचाही विश्वास नव्हता. तेथील लोक हिंसक, दुराचारी आणि व्यसनाधीन झाले होते. सद्‌विचार, सदाचार आणि धार्मिक मूल्यांचा त्या गावात पूर्णपणे लोप झाला होता.

याच गावात 'बिंदुग' नावाचा एक ब्राह्मण राहत होता. तो अतिशय क्रूर, व्यभिचारी आणि महापापी वृत्तीचा होता. त्याची पत्नी 'चंचुला' ही मूळची अत्यंत कुलवान, रूपवती आणि धर्मपरायण स्त्री होती. परंतु, बिंदुग आपल्या साध्वी पत्नीची सतत उपेक्षा करत असे आणि वेश्यागमनात आपला सर्व पैसा आणि वेळ वाया घालवत असे. पतीचे मन वळवण्यासाठी चंचुलाने शर्थीचे प्रयत्न केले, रात्र-रात्र अश्रू ढाळले, पण बिंदुगच्या वर्तनात काहीही फरक पडला नाही. अखेर पतीच्या रोजच्या अन्यायाला कंटाळून आणि वाईट संगतीमुळे चंचुला स्वतःही आचारभ्रष्ट झाली आणि अधर्माच्या मार्गावर चालली. पुढे बिंदुग एका शूद्र स्त्रीच्या प्रेमात पडला आणि घरदार सोडून निघून गेला, जिथे वार्धक्यात त्याचा दुर्दैवी मृत्यू झाला.

🔱 गोकर्ण क्षेत्री शिवकथा श्रवण आणि चंचुलाचा आत्मपश्चात्ताप

पतीच्या मृत्यूनंतर चंचुला मुलांचा सांभाळ करत जशीतशी राहू लागली. काही वर्षांनंतर एका पर्वणीच्या मुहूर्तावर ती आपल्या नातेवाइकांसोबत दक्षिण भारतातील पवित्र गोकर्ण महाबळेश्वर क्षेत्री यात्रेसाठी गेली. समुद्रस्नान करून मंदिराच्या प्रांगणात फिरत असताना ती एका भव्य सभामंडपात पोहोचली, जिथे एक ज्ञानी ब्राह्मण व्यासपीठावरून सर्व श्रोत्यांना शिवपुराण कथा सांगत होते.

योगायोगाने त्या दिवशी तो विद्वान ब्राह्मण व्यभिचार आणि अधर्माच्या मरणोत्तर गतीचे वर्णन करत होता. ते म्हणाले, *"ज्या स्त्रिया किंवा पुरुष आपल्या जीवनसाथीशी प्रतारणा करून परपुरुषाशी किंवा परस्त्रीशी व्यभिचार करतात, त्यांना यमलोकात अत्यंत भयंकर यातना सोसाव्या लागतात. यमदूत त्यांना तापलेल्या लोखंडाच्या खांबांना बांधतात आणि चाबकाने मारतात. ते आकांताने किंचाळतात, पण त्यांचा उरलेला पापभोग संपल्याशिवाय सुटका होत नाही."*

हे भयानक वर्णन ऐकताच चंचुलाच्या पायाखालची जमीन सरकली! तिला तिच्या भूतकाळातील सर्व पापांची आठवण झाली. तिचे संपूर्ण शरीर भीतीने थरथरू लागले, गळ्याला कोरड पडली आणि डोळ्यांतून अश्रूंच्या धारा वाहू लागल्या. कथा संपताच ती धावत जाऊन त्या पुराणिक ब्राह्मणाच्या चरणी कोसळली आणि आक्रोश करत म्हणाली— *"हे देवदूता! मी अज्ञानामुळे भयंकर पापे केली आहेत. मला नरकातील यातना स्पष्ट दिसत आहेत. मला यमदूतांच्या तावडीतून वाचवा! तुम्हीच माझे माता-पिता आहात, मला या पापपंकातून बाहेर पडण्याचा मार्ग दाखवा!"*

☁️ चंचुलाची शिवलोकी प्राप्ती आणि पार्वती देवीशी संवाद

चंचुलाचा देहांत होताच कैलासावरून एक अलौकिक, तेजस्वी विमान आले. शिवगणांनी सन्मानाने चंचुलाला विमानात बसवले आणि ती दिव्य रूप धारण करून शिवलोकात पोहोचली. तिथे पाच मुखे आणि पंधरा नेत्र असलेल्या भगवान सदाशिवाचे आणि डाव्या बाजूला बसलेल्या भगवती उमादेवीचे (पार्वती) तिला दर्शन झाले. चंचुला आनंदाश्रूंनी ओलिचिंब झाली आणि तिने आदराने स्तुती केली.

तिची निस्सीम भक्ती पाहून माता पार्वतीने तिला आपली 'सखी' म्हणून जवळ केले. काही दिवस गेल्यानंतर चंचुलाने उमादेवी समोर हात जोडून नम्रपणे विचारले, *"हे जगदंबे! माझ्या भूतकाळातील पापांमुळे मी नरकात जाणार होते, पण शिवपुराणाच्या कृपेने मला तुमचे चरण लाभले. परंतु माझे पती बिंदुग हे अत्यंत पापी होते आणि माझ्या आधीच मरण पावले. ते आता कोणत्या दुर्गतीत असतील? त्यांचा उद्धार कसा होईल?"*

पार्वती देवी म्हणाल्या, *"चंचुले, तुझा पती बिंदुग याने यमलोकात अगणित यातना भोगल्यानंतर, सध्या तो त्याच्या उरलेल्या दुष्कर्मामुळे विंध्य पर्वतावर अक्राळ-विक्राळ पिशाच (भुत) होऊन भटकत आहे. तो तहान-भुकेने अत्यंत व्याकुळ असतो आणि सैरावैरा पळत असतो."*

🎵 गंधर्वराज तुंबरूचे आगमन आणि विंध्याचलावर कथा महोत्सव

पतीची ती भयंकर अवस्था ऐकून चंचुला अत्यंत व्यथित झाली. तिने माता पार्वतीला विनवणी केली, *"हे माते! तुम्ही सर्वसमर्थ आहात. जसा माझा उद्धार शिवपुराणाने केला, तसाच माझ्या पतीचाही पिशाच योनीतून उद्धार व्हावा यासाठी काहीतरी उपाय करा."*

दयाळू उमादेवीने तात्काळ भगवान शंकराचे परम भक्त आणि गंधर्वराज तुंबरू यांना बोलावून घेतले. पार्वतीने तुंबरूला आज्ञा दिली, *"हे तुंबरू, तू चंचुलेला सोबत घेऊन विंध्य पर्वतावर जा. तिथे बिंदुग पिशाच आहे, त्याला पाशाने बांधून ठेव आणि त्याच्यासमोर संपूर्ण शिवपुराणाचे वाचन कर. कथा श्रवणाने तो पापमुक्त होईल."*

✨ बिंदुग पिशाचाची मुक्ती आणि पती-पत्नीचा शिवलोकात पुनर्मिलाप

माता पार्वतीच्या आदेशानुसार गंधर्वराज तुंबरू आणि चंचुला विंध्य पर्वतावर आले. तिथे त्यांना विशाल, भीषण आणि अक्राळ-विक्राळ असा बिंदुग पिशाच दिसला, जो कधी जोराने हसायचा तर कधी रडायचा. तुंबरूने त्याला आपल्या दिव्य पाशाने बांधले आणि तिथे एक सुंदर मंडप उभारला. एका पिशाचाच्या मुक्तीसाठी साक्षात गंधर्वराज कथा सांगणार आहेत ही बातमी पसरताच हजारो देवर्षी, ऋषीमुनी आणि सिद्ध पुरुष तिथे एकत्र आले.

तुंबरूने हातामध्ये विणा घेऊन विद्येश्वर संहितेपासून ते सातव्या वायु संहितेपर्यंत संपूर्ण शिवपुराणाचे अत्यंत मधुर गायन केले. जसजशा कथेच्या अध्यायांचे श्रवण बिंदुगच्या कानावर पडू लागले, तसतशी त्याची जन्मांतराची पापे जळून खाक झाली! कथेच्या समाप्तीला बिंदुगाचे ते भयानक पिशाच रूप गळून पडले आणि त्याला कर्पूरासारखी शुभ्र, रुद्रासारखी चार हात आणि त्रिनेत्र असलेली अलौकिक काया प्राप्त झाली.

आपल्या पतीला अशा तेजोमय रूपात पाहून चंचुलाचा आनंद गगनात मावेनासा झाला. दोघांनी तुंबरू आणि सर्व ऋषींच्या चरणी मस्तक ठेवले. त्याच वेळी शिवलोकातून एक प्रचंड तेजस्वी दिव्य विमान आले. बिंदुग आणि चंचुला या दोघांनी त्या विमानात बसून कैलास पर्वताकडे प्रस्थान केले आणि साक्षात महादेवाच्या चरणी अक्षय सुखाचा लाभ घेतला.

🕉️ समारोप

शिवपुराण महात्म्यातील ही दुसरी कथा आपल्याला शिकवते की ईश्वराचे दार कोणासाठीही कधीच बंद नसते. आपण कितीही चुकीच्या मार्गावर गेलो असलो, तरीही श्रद्धेने आणि भक्तिभावाने महादेवाचे स्मरण केले तर आपल्याला नक्कीच मुक्ती मिळते. श्रावण महिन्याच्या या पावन पर्वावर आपण सर्वांनीही अशा दिव्य शिवकथांचे श्रवण करून आपले जीवन पावन करावे. अधिक नित्य पठण स्तोत्रे आणि संतांचे विचार वाचण्यासाठी आमचा नित्य पठण स्तोत्रे विभाग नक्की अभ्यासा.