शिवपुराणातील रुद्र संहितेंच्या पार्वती खंडातील हा अध्याय पतिव्रता धर्माची श्रेष्ठता, तपाचे सामर्थ्य आणि ईश्वरी विधानाचा अटळ नियम उलगडणारा अत्यंत प्रेरक प्रसंग आहे. मागील कथेमध्ये आपण महादेवांनी सप्तर्षींना हिमाद्रीकडे पाठवले (भाग १२) मध्ये अरुंधती व वशिष्ठ मुनींनी हिमालयाची केलेली समजूत अभ्यासली.
सप्तर्षींनी हिमालयाला शिव-पार्वती विवाहाचे महत्त्व पटवून देताना अनरण्य राजाचा दृष्टांत दिला होता. तो दृष्टांत नेमका काय होता, हे जाणून घेण्याची जिज्ञासा हिमालयाच्या मनात निर्माण झाली. चक्रवर्ती अनरण्य राजाची कन्या पद्मा हिचा पिप्पलाद ऋषींशी झालेला विवाह, धर्मराजाने घेतलेली कडक परीक्षा, पद्मेने दिलेला शाप व युगानुसार धर्माच्या चार चरणांचे महात्म्य या लेखात आपण सविस्तर वाचूया.
"सत्ययुगात धर्म चार चरणांनी परिपूर्ण असेल, त्रेतेत तीन, द्वापारात दोन आणि कलियुगात एकच चरण उरेल! पतिव्रता पद्मेच्या तेजाने साक्षात धर्मराजालाही तिचे दासत्व स्वीकारावे लागले!" — शिवपुराण अनरण्य राजा कथा.
👑 चक्रवर्ती अनरण्य राजा आणि पिप्पलाद ऋषींची मागणी
इंद्रसावर्णी मनूच्या वंशात चक्रवर्ती अनरण्य राजा होऊन गेला. तो महान शिवभक्त होता. त्याने १०० श्रेष्ठ यज्ञ केले होते. त्याला १०० पुत्र आणि अत्यंत सुंदर अशी पद्मा नावाची एकुलती एक कन्या होती.
एकदा वृद्ध पिप्पलाद ऋषींनी गंधर्वाच्या क्रीडा पाहून विवाहाचा विचार केला. त्यांनी नदीवर स्नानासाठी आलेल्या पद्माला पाहिले आणि तिच्या रूपावर मुग्ध होऊन राजाकडे तिची मागणी घातली. पिप्पलाद ऋषींनी धमकी दिली की, *"जर कन्या दिली नाहीस तर मी संपूर्ण राज्याला भस्म करीन!"* राजाने कुळाच्या रक्षणासाठी आपल्या लाडक्या कन्येचे सालांकृत दान वृद्ध ऋषींना केले.
⚖️ धर्मराजाची परीक्षा आणि पद्मेचा उग्र शाप
विवाहानंतर पद्मा अत्यंत निष्ठेने आपल्या वृद्ध पती पिप्पलादांची सेवा करू लागली. तिची पतिभक्ती पाहून साक्षात धर्मराजाने तरुण रूप घेऊन तिची परीक्षा घेण्याचे ठरवले. त्याने वाटेत तिला गाठून प्रेमप्रस्ताव मांडला.
परपुरुषाचा दुष्ट हेतू लक्षात येताच पतिव्रता पद्मा संतापली. तिने धर्माला क्षय होण्याचा तीव्र शाप दिला! भयभीत झालेल्या धर्माने आपले मूळ रूप प्रकट करून आपली चुकीची कबुली दिली आणि क्षमा मागितली.
पतिव्रता पद्मेचा शाप आणि चार युगांतील धर्माचे स्वरूप:
पद्मा म्हणाली, *"माझा शाप निष्फळ होणार नाही, पण तुझा पूर्ण नाश झाल्यास सृष्टी नष्ट होईल. म्हणून चार युगांत तुझा क्षय असा होईल:"*
- • सत्ययुग: धर्म चारही चरणांनी परिपूर्ण राहील.
- • त्रेतायुग: एका चरणाचा क्षय होऊन तीन चरण उरतील.
- • द्वापारयुग: दोन चरणाचा क्षय होऊन दोन चरण उरतील.
- • कलियुग: तीन चरणाचा क्षय होऊन केवळ एकच चरण उरेल.
📊 प्रसन्न धर्मराजाने पिप्पलाद व पद्माला दिलेले दिव्य वरदान
🌟 या पावन कथेतील मुख्य आध्यात्मिक सार:
- ✔ पतिव्रता धर्माचे सामर्थ्य: निष्ठावंत स्त्रीच्या तेजापुढे साक्षात देव आणि धर्मराजही नतमस्तक होतात.
- ✔ ईश्वरी विधानाचा मान: अनरण्य राजाप्रमाणे महादेवांच्या इच्छेपुढे स्वतःचे दुःख विसरून सहकार्य करणे हेच कल्याणाचे मूळ आहे.
- ✔ धर्माचे स्वरूप: काळानुसार धर्माचा संकोच होतो, पण सत्याची साथ देणारा सदैव सुरक्षित राहतो.
🕉️ समारोप
अनरण्य राजाच्या या दृष्टांताने हिमालयाचा सर्व संशय फिटला. पुढील कथांमध्ये आपण शिव-पार्वती विवाहाची मंगलमय लग्नपत्रिका, हिमालयाची लग्न पूर्वतयारी, लग्नघटिका आणि महादेवांच्या अलौकिक वरातीचे प्रस्थान सविस्तर अभ्यासणार आहोत. अधिक नित्य पठण स्तोत्रे वाचण्यासाठी आमचा सार्थ हरिपाठ विभाग नक्की अभ्यासा.