प्रसिद्ध एकनाथी भारूड : विंचू चावला

कलिमाजी दैवते उघड दिसती फार । नारळ आणि शेंदूर यांचा भडिमार ॥१॥
लटिका देव लटिका भक्‍त लटिके सर्व वाव । सात धान्याचे धपाटे मागती काय त्यांचा बडिवार ॥२॥
तेल रांधा मागती मलिदा वरती काजळ कुंकु । फजितखोर ऐसे देव तयाचे तोंडावर थुंकु ॥३॥

---

तीर्थाजाती उदंड । त्याचे पाठीमागे तोंड ॥१॥
मनवासना ठेउनी घरी । तीर्था नेली भांडखोरी ॥२॥
गंगेत मारिता बुडी । मन लागले बिऱ्हाडी ॥३॥
नमस्कार करिता देवासी । मन पायपोसापाशी ॥४॥
लवकर करी प्रदक्षिणा । उशीर झालासे भोजना ॥५॥
एकाजनार्दनी स्थिर मन । नाही तव काय साधन ॥६॥

---

वरुषला मेघ खडकावरुता । चिखल ना तत्वता थेंब नाही ॥१॥
वाया तो प्राणी आला नरदेहा । गेला वाया पहा भक्‍तिवीण ॥२॥
अरण्यात जैशी सुकरे बैसती । तैसे मठाप्रति करुनी बैसे ॥ ३॥
उदय होताचि लपते उलुक । तैसा तो मुर्ख समाधी बैसे ॥४॥
एकाजनार्दनी वाया गेले सर्व । संसार ना देव दोन्ही शुन्य ॥५॥

---

आम्ही ब्रह्मपुरीचे ब्राह्मण । यातीकुळ नाही लहान ॥१॥
आम्हा सोवळे वोवळे नाही । विटाळ न देखो कवणे ठायी ॥२॥
आम्हा सोयरे जे जाहले । ते यातिकुळा वेगळे केले ॥३॥
एकाजनार्दनी बोधु । यातिकुळींचा फिटला संबंधु ॥४॥

---

कामक्रोध लोभ दंभ मद मत्सर । षड्‍वैरी तत्पर हेचि येथे ॥१॥
क्षुधा तृषा मोद शोक जरा मरण । षड्‍ऊर्मी पूर्ण देहीं हेचि ॥२॥
आशा मनिषा कल्पना इच्छा तृष्णा वासना । हे अठरा गुण जाणा देहामाजी ॥३॥
एकाजनार्दनी त्यजोनी अठरा । तोचि संसारामाजी शुद्ध ॥४॥

---

श्‍वानाचा तो धर्म करावी वसवस । भलेबुरे त्यास न कळे काही ॥१॥
वेश्यांचा धर्म द्रव्यते हरावे । भलेबुरे भोगावे न कळे कांही ॥२॥
निंदकाचा धर्म निंदाती करावी । भले बुरे त्यागावी नकळे काही ॥३॥
सज्जनांचा धर्म सर्वाभूती दया । भेदाभेद तया नकळे काही ॥४॥
संतांचा धर्म अंतरी ती शांती । एकाजनार्दनी वस्ती सर्वांठायी ॥५॥

---

पांथस्थ घरासी आला । प्रात:काळी उठोनि गेला ॥१॥
तैसे असावे संसारी । जैसी प्राचीनाची दोरी ॥२॥
बाळी घराचार मांडिला । तो सवेचि मोडूनि गेला ॥३॥
एका विनवी जनार्दना । ऐसे करी गा माझ्या मना ॥४॥

---

जया म्हणती नीच वर्ण । स्त्री शुद्रादी हीनजन ॥१॥
सर्वांभूती देव वसे । नीचाठायी काय नसे? ॥२॥
नीच कोठोनि जन्मला । पंचभूता वेगळा जाला ॥३॥
तया नाही जनन । सवेचि होत पतन ॥४॥
नीच म्हणोनि काय भुलि । एकाजनार्दनी देखिली ॥५॥

---

विषयवासना भाजी त्याचे मूळ । मग सुख कल्लोळ प्राप्ती तुज ॥१॥
आशेचे काबाड कल्पना सगळी । उपटोनि मुळी टाकी परती ॥२॥
भेदाचे भांडे वैराग्याचे हातें । धुवोनि सरते करी बापा ॥३॥
शांतीचेनि सवे धरी वेगे सोय । एकाजनार्दनी पाय पावशील ॥४॥

---

वैराग्य प्रथम असावी शांती । तेणे विरक्‍ति अंगी जोडे ॥१॥
हेचि मुख्यवर्म साधता साधन । येणे जनार्दन जवळी असे ॥२॥
उपासना मार्ग हेचि कर्मकांड । हेचि ब्रह्मांड जनीवनी ॥३॥
हेचि देहस्थिती विदेह समाधी । तुटती उपाधी कर्माकर्म ॥४॥
एकाजनार्दनी शांतीक्षमा दया । यांविण उपाय उपाधी ते ॥५॥

---

नीती सांगतो ऐका एक । दास सभेचा सेवक । मन टाळू नका एक । कोणी एक ॥१॥
सांडावरुन जाऊं नये । लांच खाऊं नये । चोहट्यात राहू नेये । कोणी एक ॥२॥
अक्रीत घेऊं नये । इमान सोडु नये । बैमान होऊं नये । कोणी एक ॥३॥
सज्जनाशी विंटू नये । नीचासवे बांटू नये । तस्कराशी पुसूं नये । कोणी एक ॥४॥
भक्‍तिमार्ग खंडू नये । कुभांडयासी तंडूं नये । खळासंगे भांडू नये । कोणी एक ॥५॥
सत्पुरुषाशी छळूं नये । शिवेचा गुंडा डाळूं नये । केला नेम टाळू नये । कोणी एक ॥६॥
सद्‍गुरु सेवा सोडूं नये । कुलंधर्मासी मोडू नये । पापद्रव्य जोडू नये । कोणी एक ॥७॥
संपत्‍ति आलिया माजू नये । अभिमाने फुगूं नये । सभा देखून लाजूं नये । कोणी एक ॥८॥
असत्यवाद करु नये । खोटा संग धरु नये । मोचकाशी मैत्री करु नये । कोणी एक ॥९॥
भलते भरी पडू नये । अनाचार करु नये । कपट मनी धरु नये । कोणी एक ॥१०॥
जन्मा आलिया स्वभावे । काही सार्थक करावे । ऐसे मनी विचारवे । कोणी एक ॥११॥
एकाजनार्दनी भावे । संतचरणी लीन व्हावे । सदा हरिनाम उच्चारावे । कोणी एक ॥१२॥

कैसी समचरणींची शोभा । अवघा जगी विठ्ठल उभा ॥१॥
येणे विठ्ठले लाविले पिसे । जिकडे पाहे तिकडे दिसे ॥२॥
पाहते पाहणीयामाझारी । पाहते गेले पाहण्यापरि ॥३॥
एकाजनार्दनी एकू । विठ्ठल अवलोकी लोकु ॥४॥

---

चंद्र पौर्णिमेचा दिसे पा सोज्वळ । तैसा श्रीविठ्ठल पंढरीये ॥१॥
क्षीरसिंधुसम भीवरा ती वाहे । स्नान करिता जाय महत्पाप ॥२॥
सनकसनंदन सम पुंडलिक । शोभा अलोलिक वर्णूं काय ॥३॥
लक्ष्मी प्रत्यक्ष रखुमाई राही । एकाजनार्दनी पायी लीन झाला ॥४॥

---

वारकरी पंढरीचा । धन्य धन्य जन्म त्याचा ॥१॥
जाय नेमें पंढरीसी । चुको नेदी तो वारीसी ॥२॥
आषाढी कार्तिकी । सदा नाम गाय मुखी ॥३॥
एकाजनार्दनी करी वारी । धन्य तोचि बा संसारी ॥४॥

---

माझे माहेर पंढरी । आहे भीवरेचे तीरीं ॥१॥
बाप आणि आई । माझी विठ्ठल रखुमाई ॥२॥
पुंडलिक बंधु आहे । त्याची ख्याती सांगू काये ॥३॥
माझी बहीण चंद्रभागा । करितसे पापभंगा ॥४॥
एकाजनार्दनी शरण । करी माहेरींची आठवण ॥५॥

---

माझ्या वडिलांचे दैवत । कृपाळू हा पंढरीनाथ ॥१॥
पंढरीसी जाऊं चला । भेंटू रखुमाई विठ्ठला ॥२॥
पुंडलिके बरवे केले । कैसे भक्‍तिने गोंविले ॥३॥
एकाजनार्दनी नीट । पायी जडलीसे वीट ॥४॥

सुखाची विश्रांती सुख समाधान । मनाचे उन्मन नाम गाता ॥१॥
ते हें नाम सोपे रामकृष्णहरि । प्रपंच-बोहरी उच्चारिता ॥२॥
अंहभाव व्देष नुरे ती वासना । व्दैताची भावना दुरी ठाके ॥३॥
एकाजनार्दनी नाम हे सोपारे । येणेचि पै सरे भवसिंधू॥४॥

---

ॐ नमो सद्‍गुरु निर्गुणा । पारनाही तव गुणा । बसोनी माझिया रसना । हरिगुणा वर्णवी ॥१॥
हरिगुण विशाळ पावन । वदवी तू कृपा करुन । मी मूढमति दीन । म्हणोनि कीव भाकितसे ॥२॥
तुमचा प्रसाद जाहलिया पूर्ण । हरिगुण वर्णीन मी जाण । एका वंदितसे चरण । सद्‍गुरुचे आदरे ॥३॥

---

ज्या सुखाकारणे देव वेडावला । वैकुंठ सांडुनी संतसदनी राहिला ॥१॥
धन्य धन्य संतांचे सदन । जेथे लक्ष्मी सहित शोभे नारायण ॥२॥
सर्व सुखांची सुख्रराशी । संतचरणी भुक्‍तिमुक्‍ति दासी ॥३॥
एकाजनार्दनी पार नाही सुखा । म्हणोनि देव भुलले देखा ॥४॥

---

वैष्णवाघरी देव सुखावला । बाहीर न वजे दवडोनी घातिला ॥१॥
देव म्हणे माझे पुरतसे कोडा । संगती या गोड वैष्णवांची ॥२॥
जरी देव नेउनी घातिला दुरी । परतोनी पाहे तव घराभीतरी ॥३॥
कीर्तनाची देवा आवडी मोठी । एकाजनार्दनी पडली मिठी ॥४॥

---

संतांच्या विभूती । धर्मलागी अवतरती ॥१॥
धर्मरक्षणाकारणे । साधु होताती अवतीर्णे ॥२॥
जगा लावावे सत्पथी । हेची साधूची पै कृती ॥३॥
एकाजनार्दनी साधु । हृदयी वसे ब्रह्मानंदु ॥४॥

---

देवा माझे मन लागो तुझे चरणी । संसार व्यसनी पडोनेदी ॥१॥
नामस्मरण घडो संतसमागम । वाउगाचि भ्रम नको देवा ॥२॥
पायी तिर्थयात्रा मुखी रामनाम । हाचि माझा नेम सिद्धि नेई ॥३॥
आणिक मागणे नाही नाही देवा । एकाजनार्दनी सेवा दृढ देई ॥४॥

---

भक्‍तिप्रेमाविण ज्ञान नको देवा । अभिमान नित्य नवा तथा तया माजी ॥१॥
प्रेमसुख देई प्रेमसुख देई । प्रेमेविण नाही समाधान ॥२॥
रांडवेने जेवी श्रृगांरु केला । प्रेमेवीण जाला ज्ञानी तैसा ॥३॥
एकाजनार्दनी प्रेमे अतिगोड । अनुभवी सुरवाड जाणतील ॥४॥

---

जगाचिये नेत्री दिसे तो संसारी । परि तो अंतरी स्फटिक शुद्ध ॥१॥
वायांची हांव न धरी काही पोटी । वाउगी ती गोष्टी न करी जगा ॥२॥
स्त्रियापुत्र धन नाही तेथे मन । इष्टमित्र कारण नाही ज्याचे ॥३॥
एकाजनार्दनी प्रपंच परमार्थ । सारिखाचि होत तया लागी ॥४॥

---

अवघेचि त्रैलोक्य आनंदाचे आता । चरणी जगन्नाथा चित्त ठेले ॥१॥
माय जगन्नाथ बाप जगन्नाथ । अनाथाचा नाथ जनार्दन ॥२॥
एकाजनार्दनी एकपणे उभा । चैतन्याची शोभा शोभतसे ॥३॥

---

पोटींचे बाळ अवगुणी वोखटे । परि मायबापा स्नेहो मोठे ॥१॥
तयापरि उदरा आलो जी स्वामी । अवगुणांच्यापरि नुपेक्षा तुम्ही ॥२॥
गुण नाही तेथे कर्म कैचे धड । परिमायबापा वाटतसे कोड ॥३॥
एकाजनार्दनी उद्‍भव साचे । म्हणोनि हरिदासा कौतुक त्याचे ॥४॥

---

शांतीचेनि मंत्रे मंत्रुनि विभूती । लाविली देहाप्रती सर्व अंगा ॥१॥
तेणे तळमळ हारपली व्यथा । गेली सर्व चिंता पुढीलांची ॥२॥
लिगाडाची मोट बांधोनि टाकिली । वासना भाजली क्रोध अग्नी ॥३॥
एकाजनार्दनी शांत जाहला देह । कामनीक देव प्रगटला ॥४॥

फणस जंबीर कर्दळी दाटा । हाती घेउनी नारंगी फाटा ॥१॥
वारियाने कुंडल हाले । डोळे मोडित राधा चाले ॥२॥
राधा पाहुन भुलले हरि । बैल दुभे नंदाघरी ॥३॥
हरि पाहुनी भुलली चित्ता । राधा घुसळी डेरा रिता ॥४॥
मन मीनलेसे मना । एका भुलला जनार्दना ॥५॥

---

भुलविले वेणुनादे । वेणु वाजविला गोविंदे ॥१॥
पांगुळले यमुनाजळ । पक्षी राहिले निश्र्चळ ॥२॥
तॄणचरे लुब्ध झाली । पुच्छ वाहुनिया ठेली ॥३॥
नाद न समाये त्रिभुवनी । एका भुलला जनार्दनी ॥४॥

---

कशी जाऊं मी वॄंदावना । मुरली वाजवी कान्हा ॥धॄ॥
पैल तीरी हरि वाजवी मुरली । नदी भरली यमुना ॥१॥
कांसे पितांबर कस्तुरी टीळक । कुंडल शोभे काना ॥२॥
काय करु बाई कोणाला सांगु । नामाची सांगड आणा ॥३॥
नंदाच्या हरीने कौतुक केले । जाणे अंतरीच्या खुणा ॥४॥
एकाजनार्दनी मनीं म्हणा । देवमहात्म्य कळेना कोणा ॥५॥

---

पाहिला नंदाचा नंदन । तेणे वेधियेले मन ॥१॥
मोर मुकुट पितांबर । काळ्या घोंगडीचा भार ॥२॥
गोधने चारी आनंदे नाचत । करी काला दहीभात ॥३॥
एकाजनार्दनी लडिवाळ बाळ तान्हा । गोपाळांशी कान्हा खेळे कुंजवना ॥४॥