सार्थ नामदेव गाथा : मागणें

संत जनाबाई भगवंताकडे वर मागत म्हणतात, "हे हरी, मला असा वर दे की जेणेकरून मी तुझ्या नामाचे निरंतर गायन करू शकेन. हे देवा, माझी हीच एक इच्छा (आस) पूर्ण कर, जेणेकरून माझ्याकडून तुझी अखंड सेवा घडू शकेल. हे चक्रपाणी श्रीकृष्णा, माझ्या मनात याशिवाय दुसरी कोणतीही इच्छा नाही, तू माझ्यावर एवढीच कृपा कर. मला तुझे सगुण रूप डोळे भरून न्याहाळता यावे आणि माझ्या मुखाला तुझ्या नामाचा अखंड छंद (चाळा) लागावा. हे औदार्याचा राजा असलेल्या देवा, तुझी दासी जनी तुझ्या चरणी लीन होऊन हीच प्रार्थना करत आहे."

जनाबाई देवापाशी संतांच्या संगतीची याचना करतात. त्या म्हणतात, "हे देवा, मला या कलियुगात (कलींत) नेहमी साधू आणि संतांच्या सान्निध्यातच जन्म दे. हे केशवा, माझ्यावर कृपा कर, माझे तुझ्याकडे एवढेच एक मागणारे आहे. संत हे अत्यंत दयाळू आणि परम पवित्र असतात, आणि त्यांच्या या दयेला साक्षात नारायण साक्ष असतो. जनी म्हणते, जिथे असे निस्सीम आणि कनवाळू साधू असतात, तिथे तू गोविंद रूपात नेहमी प्रकट असतोस; म्हणूनच मला नेहमी संतांचा संग लाभू दे."

विठ्ठलाच्या रूपाचे वर्णन करताना जनाबाई म्हणतात, "विटेवर उभे असलेले ते परब्रह्म (विठ्ठल) दिसत आहे, आणि त्या पंढरपुरात सर्व साधू-संतांचा कायमचा मुक्काम (रहिवास) आहे. हा देव केवळ खऱ्या आणि शुद्ध भक्तीभावाचा भुकेला (अंकित) आहे, तो आपल्या भक्तांच्या अंतःकरणातील भावना अचूक ओळखतो. दासी जनी भगवंताकडे केवळ अनन्य भक्ती मागत आहे; हे देवा, तिच्या मनातील हा शुद्ध मनोरथ तू पूर्ण कर."

या अभंगात जनाबाईंचा पंढरीविषयीचा आणि संत नामदेवांच्या घराविषयीचा पराकोटीचा अभिमान दिसून येतो. त्या म्हणतात, "हे देवा, तू मला पुन्हा संसारच्या फेऱ्यात जन्म (गर्भवास) दिलास तरी चालेल, माझी त्याविषयी तक्रार नाही; परंतु माझा तो जन्म पंढरपुरात आणि संत नामदेव महाराजांच्या दारात सेवा करण्यासाठीच व्हावा, तरच माझी आस पूर्ण होईल. त्या जन्मात तू मला माणूस न बनवता एखादा पक्षी, डुक्कर (शुकर), कुत्रा (श्वान), हिंस्र पशू (श्वापद) किंवा मांजर (मार्जार) काहीही बनव, पण ते रूप नामदेवांच्या दाराभोवतीच असू दे. नामदेवाची दासी म्हणते, माझ्या मनात हीच एक प्रबळ इच्छा आहे."

संतांच्या घरी येणाऱ्या संततीचे लक्षण सांगताना जनाबाई पंढरिनाथाला म्हणतात, "हे देवा, संतांच्या पोटी असा पुत्र जन्माला घाल, ज्याला पंढरीनाथाची प्रचंड आवड असेल. जो रोज नियमाने देवाचे गुणगान गाईल आणि अत्यंत प्रेमाने माउलींच्या 'ज्ञानेश्वरी' ग्रंथाचे वाचन करेल. जो नेहमी संतांच्या चरणी आपले मस्तक लीन (ठेंगणा) करेल. आणि जर कन्या झाली, तर ती गंगेसारखी (भागीरथी) पवित्र असावी, जिच्या अंतःकरणात केवळ विठ्ठलाचेच प्रेम भरलेले असेल. हे माझ्या भक्तीच्या निधाना (देवा), सर्व संतजनांच्या घरी असाच भक्तीचा वारसा चालव, अशी दासी जनी विनंती करत आहे."

जनाबाई म्हणतात, "हे देवा, माझ्या संसारातील सर्व दुःखांचा नाश कर आणि मला खरे सुख दे. हे विठाबाई माऊली, तुझी कृपा होणे हेच आमच्यासाठी सर्वात मोठे सुख आहे, असे आत्मसुख आम्हांला लाभू दे. जे भक्त तुझ्या चरणी अनन्यभावाने शरण येतात, त्यांना जन्म-मरणाचे फेरे उरत नाहीत, ते मुक्त होतात. जनी म्हणते, हे माझ्या मालका (धण्या विठ्ठला), मी तुझ्याकडे या पलीकडे दुसरे काय मागणार? मला केवळ तुझी अखंड कृपा दे."

जनाबाई संपूर्ण पंढरीच्या कल्याणाची मंगल प्रार्थना करताना म्हणतात, "माझी आई रुक्मिणी मातेचे हे विठ्ठल सान्निध्याचे भाग्य आणि तिचे आरोग्य अखंड (चिरकाळ) टिकून राहो. आमचा सखा असलेल्या पुंडलिकाचे हे आवडते क्षेत्र पंढरपूर नेहमी सुख-समाधानाने आणि कल्याणाने (स्वस्ति क्षेम) युक्त राहो. आणि इथे येणाऱ्या सर्व संत-महंतांना विठ्ठल नामाचे हे आवडते धन मिळून त्यांचे सदा कल्याण होवो. नामदेवाची दासी जनी सांगते की, मी जन्मोजन्मी त्या गोविंदापाशी हेच जगाच्या आणि भक्तांच्या कल्याणाचे मागणारे मागत आले आहे."

जनाबाई आपल्या मनाची शुद्धता देवापाशी व्यक्त करताना म्हणतात, "दुसऱ्याचे धन किंवा परस्त्री (कामिनी) यांविषयी माझ्या मनात कधीही विचार न यावा, कारण ही सर्व मायेची खोटी वासना आहे. संसारातील वस्तूंची ही नीच (अधम) तृष्णा मला कधीही न जडो, त्याऐवजी मला तुझ्या भक्तीच्या प्रेमाचा जिव्हाळा दे. हे देवा, मला फळाची आशा नसलेली निरपेक्ष वृत्ती दे आणि तुझी मनापासून आवडणारी सेवा माझ्या हातून घडू दे. असा विरक्त भक्त मग कोणत्याही कुळातील असो किंवा भलत्याच जातीचा (याती) असो, जो देवाचा झाला आहे, त्या संताच्या चरणी जनी अत्यंत प्रेमाने मस्तक टेकवून वंदन करेल."

जनाबाई श्रीकृष्णाला आळवताना म्हणतात, "हे द्वारकेच्या राजा, मला तुझे नाम गाण्यासाठी सन्बुद्धी दे. तुझी ही दासी अजाण (मतिमंद) आहे, तिला तुझ्या पावन चरणांजवळ थोडी जागा (ठाव) दे. हे हरी, आता मी सर्वस्वी तुला शरण आली आहे, तुझ्या पदरात पडली आहे, त्यामुळे आता माझा योगक्षेम आणि सांभाळ करणे ही तुझीच जबाबदारी आहे. या हरीची लीला आणि करणी अत्यंत अगाध आहे, ती बुद्धीला सहज कळत नाही, असे नामदेवाची जनी सांगत आहे."