॥ जय जय विठ्ठल रखुमाई ॥ मुक्ताबाई गाथा - भाग 11 (पांडुरंग स्तुति)
भाग 11

सार्थ मुक्ताबाई गाथा : पांडुरंग स्तुति

आदिशक्ती संत मुक्ताबाईंचे पंढरीचे महात्म्य सांगणारे पावन अभंग आणि त्यांचा सार्थ मराठी भावार्थ.

॥ अभंग १ ॥ अभंग रचना
मुक्ताबाई म्हणे देवा ।
तु विसावा जिव शिवा ।
गुण गौरव अनुभवा ।
आम्ही जाणो तुज ॥१॥
सत्य सत्य जनार्दन ।
सत्य सत्य नारायण ।
सत्य सत्य तु आमुचे धन ।
जगज्जीवन जगदाकार ॥२॥
॥धृ॥ तुज वाचोनी त्रिभुवनी ।
दुजा न देखो नयको काणी॥
वेदशास्त्र पुराणी ।
अगाध महिमा तुझा ॥३॥
तु देवादी देव उत्तम ।
तु निज भक्ताचा विश्राम ।
शंकराचा आत्माराम ।
ऐसा नेम वेदाचा ॥४॥
तरीच भक्ताचा कॉवसा ।
पावसी तु हृषीकेशा ।
नाही दुजविण भरवसा ।
निश्चय ऐसा साच तू ॥५॥
तू परत्रीचे रुझा आगम ।
निगम विचारु ।
तुझ्या चिंतेने पारु ।
उतरे संसारु दुर्घट ॥६॥
विठोजी म्हणे मुक्ताबाई ।
मन समर्पिले माझे ठाई ।
तयासी जन्म मरण नाही।
सत्य पाही निर्धारि ॥७॥
नामा म्हणे करुनी ।
स्तुती मुक्ताबाई चरण वंदीती॥
तव संत महंत विनविती ।
आदिमूर्ति विष्णुचि ॥८॥
मुक्ताबाई विठ्ठलाची स्तुती करताना म्हणतात— हे देवा, तूच जीव आणि शिव (आत्मा आणि परमात्मा) यांचा खरा विसावा आहेस. तुझ्या गुणांचा आणि गौरवाचा अंतःकरणात प्रत्यक्ष अनुभव घेऊनच आम्ही तुला जाणले आहे. हा जनार्दन (परमात्मा) आणि नारायण पूर्णपणे सत्य आहे; हे जगज्जीवना, हे जगदाकारा (विश्वाचे रूप घेतलेल्या देवा), तूच आमचे खरे आणि शाश्वत धन आहेस. तुझ्याशिवाय या तिन्ही लोकांत मला दुसरे काहीही दिसत नाही आणि माझ्या कानावरही पडत नाही. सर्व वेद, शास्त्रे आणि पुराणांमध्ये तुझाच महिमा अगाध गायला आहे. तू देवांचाही देव, सर्वोत्तमातील उत्तम आहेस. तू तुझ्या भक्तांचे विश्रांतीस्थान आहेस आणि तूच भगवान शंकराचा अंतरात्मा (आत्माराम) आहेस, असा वेदांचा ठाम सिद्धांत आहे. म्हणूनच हे हृषीकेशा (कृष्णा), तू भक्तांच्या हाकेला धावून जातोस आणि त्यांच्या पाठीशी उभा राहतोस. आमचा तुझ्याशिवाय दुसऱ्या कोणावरही भरवसा नाही, तूच आमचे एकमेव अंतिम सत्य आहेस. तू परलोकाचे मूळ आहेस, सर्व आगम आणि निगम (शास्त्रे आणि वेद) विचार करून तुझ्यापाशीच स्थिरावतात. तुझ्या अखंड चिंतनानेच माणसाला हा अत्यंत कठीण असलेला संसारसागर पार करता येतो. यावर स्वतः विठ्ठल (विठोजी) मुक्ताबाईंना म्हणतात— हे मुक्ताबाई, ज्याने आपले मन माझ्या चरणी पूर्णपणे समर्पित केले आहे, त्याला पुन्हा जन्म आणि मरणाचे फेरे सोसावे लागत नाहीत, हा माझा खरा आणि निश्चित शब्द आहे. संत नामदेव महाराज (नामा) म्हणतात— अशा प्रकारे भगवंताची स्तुती करून मुक्ताबाई विठ्ठलाच्या चरणांवर लीन झाल्या; आणि तिथे जमलेले सर्व संत-महंतही मुक्ताबाईंच्या रूपाने प्रत्यक्ष विष्णूचीच आदिमूर्ती प्रकट झाली आहे, अशा भावनेने मनोभावे विनवणी करू लागले.
भाग 10 सर्व भाग (अनुक्रमणिका) भाग 12 (पुढे)