सार्थ एकनाथ गाथा : चार्यकर्म

ज्याला सर्वजण सावळे, लहानसे आणि तान्हे बाळ म्हणतात, तो श्रीकृष्ण वृंदावनामध्ये आनंदाने खेळत आहे. गवळ्याचा वेष धारण केलेले त्याचे ते रूप अत्यंत नटखट आणि सुंदर दिसत असून, तो गोपाळांसोबत मोठ्या आवडीने नाचत आहे. संत एकनाथ म्हणतात की, हा परमात्मा सर्व रूपांच्या पलीकडचा आहे; त्याचे रूप आणि गुण 'अहं' (मी) किंवा 'सोऽहं' (तो मीच आहे) या विचारांनाही सहज आकळत नाहीत.

ज्या परमात्म्याचा पार (अंत) शोधताना वेद आणि शास्त्रे थकली, तरीही ज्याचा निश्चित शोध त्यांना लागला नाही, तोच हा श्रीहरी आज नंदराजाच्या घरी राहून गोपिकांसोबत विविध प्रकारच्या क्रीडा करत आहे. तो आपल्या सर्व गोपाळ गड्यांना सोबत घेऊन एकदम गोपिकांच्या घरातील लोणी चोरण्यासाठी निघतो. संत एकनाथ म्हणतात की, वेद आणि पुराणांनाही न कळणारा तो बुद्धीपलीकडचा (अकळ) हरी येथे गोकुळात सुंदर बाललीळांचे खेळ खेळत आहे.

सर्व मुलांना गोळा करून लोण्याची चोरी कशी करावी, हे तो पूर्ण अवतारी रामकृष्ण शिकवत आहेत. काही मुले पहारा (पाळत) ठेवतात आणि घरात कोणी नाही हे इतरांना खुणेने सांगतात, मग सगळे मिळून आत जातात आणि दही-दूध फस्त करतात. ते ताकाची मडकी (भाजन) खाली पाडतात व फोडतात, आणि वर शिक्यावरून पडणारे लोण्याचे गोळे (कवळ) हाताने हवेतच झेलतात. संत एकनाथ म्हणतात की, हा त्या नटखट भगवंताचा एक नाट्यमय खेळ आहे, जो वेद-शास्त्रांनाही कधी समजू शकला नाही.

चोरी करून ती मुले लगेच पळून आपापल्या घरी जातात, हा सर्व त्याचाच एक अनाकलनीय खेळ आहे. गोपाळ आणि सवंगड्यांचा मेळा गोळा करून, त्या समूहाच्या मध्यभागी बसून तो सावळा कृष्ण लोणी खातो. एवढेच नव्हे तर, घरात जे लोक झोपलेले असतात, त्यांच्या तोंडाला हे मुले लोणी माखतात आणि असा अजब व उलटा (विपरीत) खेळ खेळतात. संत एकनाथ म्हणतात की, गोकुळात हरी अशी विलक्षण चोरी करतो की त्याचे चातुर्य (लाघव) कोणालाच समजत नाही.

गोपाळांचा समूह एकत्र करून हरी गोरसाची (दूध-दह्याची) चोरी करण्यासाठी निघतो. आपल्यासोबत लहान-लहान सवंगड्यांना घेऊन राम आणि कृष्ण चोरी करण्यासाठी चालतात. गोपिकांनी उंचावर किंवा लपवून ठेवलेले लोणी ते शिताफीने बाहेर काढतात आणि सर्व मित्र मिळून तृप्त होईपर्यंत ते खातात. संत एकनाथ म्हणतात की, बालकृष्णाचे हे सुंदर कौतुक आणि लीला ब्रह्मदेवासकट मोठ्या देवांनाही कळून येत नाही.