सार्थ एकनाथ गाथा : विश्वरूप

एका दिवशी एक मोठे नवल घडले, ते तुम्ही सर्वांनी प्रेमाने आणि लक्षपूर्वक ऐकावे. योग्यांचे मूळ ध्यान असलेला श्रीकृष्ण जेव्हा घरी खेळत होता, तेव्हा नंदराजे देवाची पूजा करण्यासाठी बसले होते. त्यांनी बालकृष्णाला आपल्या जवळ बोलावून घेतले. पूजेच्या साहित्यातील 'शाळिग्राम' पाहताच, चक्रपाणी श्रीकृष्णाने तो उचलून थेट आपल्या मुखात टाकला. हे पाहून नंदराजे घाबरून आजूबाजूला पाहू लागले की आता काय करावे. संत एकनाथ म्हणतात की, यानंतर पुढे काय घडले ते ऐका.

नंदराजे कृष्णाला म्हणाले, "हे कृष्णराया, तो शाळिग्राम तोंडातून बाहेर काढून माझ्या हातात दे." असे म्हणताच त्या लहानग्या कान्हाने लगेच आपले मुख उघडले (वदन पसरी). नंदराजांनी जेव्हा त्याच्या मुखात पाहिले, तेव्हा त्यांना तिथे चौदा भुवाने आणि सातही पाताळ तात्काळ दिसले. एवढेच नव्हे तर स्वर्गातील सर्व देवही त्याच्या मुखात स्पष्ट दिसत होते. हे अद्भूत दृश्य पाहून नंदराजांची चित्तवृत्ती चक्रावून गेली, ते पूर्णपणे स्तिमित झाले. संत एकनाथ म्हणतात की, त्या क्षणी नंदराजांना संसाराची कोणतीही भावना आठवली नाही आणि ते स्वतःचे भानही विसरून गेले.

भगवंताने पुन्हा आपली माया पसरवली आणि विचारले की, "हे नंदराया, तू काया-वाचा-मनाने त्या यादवरायाची (परमात्म्याची) भक्ती का करत नाहीस? जर तू त्या निर्मळ परब्रह्माचे भजन केलेस, तर तुला अनंत काळ संसाराचे खरे सुख लाभेल." त्यावर भोळे नंदराजे म्हणाले, "अरे बाळा, तो देव तर खूप दूर आहे, आम्हा सामान्य संसारी लोकांना तो इतका सोपा कसा बरं लाभणार?" नंदराजांचे हे शब्द ऐकताच नारायणाने काय केले, तर त्याने लगेचच आपले मूळ प्रगट रूप त्यांना दाखवले. ज्याच्या हातात शंख, चक्र, गदा आणि पद्म होते, आणि मस्तकावर दिव्य मुकुट शोभायमान दिसत होता. हरीचे हे चतुर्भुज रूप पाहताच नंदराजांना परम आनंद झाला. संत एकनाथ म्हणतात की, अशा प्रकारे नंदाला प्रत्यक्ष परमात्मा जीवभावे भेटला.