सार्थ एकनाथ गाथा : भोंवरा

माणसाच्या मनातील भ्रमाची तुलना भोंवऱ्याशी करताना महाराज म्हणतात, "अरे माणसा, तू मनात मोहाचा भ्रम धरून हा संसाराचा भोंवरा व्यर्थ का फिरवत आहेस? जर या खेळात मग्न राहिलास, तर अंतकाळी यमराज तुला कडक प्रहार (कुच्चा) करेल आणि तुला पुन्हा चौऱ्यांशी लक्ष योनींच्या घरात फिरावे लागेल." म्हणूनच, पुढील भविष्याची काळजी कर आणि मुखाने हरीच्या नामाचे स्मरण कर; संसाराच्या भ्रमात भोंवऱ्यासारखा गरगरा फिरत राहिलास तर मायेच्या फेऱ्यात पार बुडून जाशील. या संसारात आधिव्याधी आणि काळाचे एकामागून एक मोठे घाव माणसावर पडत असतात; इथे कोणालाही कोणाची दया येत नाही आणि काळ कोणालाही सोडत नाही. संत एकनाथ म्हणतात, जर तू एका जनार्दनाला (परमात्म्याला) अनन्य भावाने शरण गेलास, तरच तुझा हा जन्माचा फेरा चुकेल; नाहीतर भोंवऱ्यासारखा या संसारात गरगरा फिरतच राहशील.

राधिकेचा नवरा असणारा तो श्रीकृष्ण गोकुळात भोंवऱ्याचा खेळ खेळत आहे. माझ्या कृष्णाच्या या भोंवऱ्याची अरी (भोंवऱ्याची फिरण्याची आस किंवा गती) इतकी अथांग आहे की, ती सातही पाताळांवर आणि संपूर्ण विश्वावर गरगरा फिरत आहे. हा भोंवरा मूळ निर्गुण परब्रह्मापासून बनला असून, त्यावर चंद्र आणि सूर्य हे दोन कप्पे फिरत आहेत; आणि भगवान शंकर व पार्वती (गवरा) देखील या खेळात गुंग झाले आहेत. संत एकनाथ म्हणतात, हा श्रीकृष्ण जगातील सर्वात मोठा खेळाडू (खेळिया) आहे; तो आपल्या भक्तांना (चेल्यांना) सोबत घेऊन हा सृष्टीचा भोंवरा खेळत आहे, ज्याच्या नादाने हरी आणि हर (विष्णू आणि शिव) दोघेही डोलत आहेत.