संत एकनाथ गाथा - भाग ११ (गाऱ्हाणी) | सार्थ अभंग व भावार्थ

॥ अभंग १ ॥ अभंग रचना

थोर पीडीयेलें सांगतां नये आम्हां । दहीं दूध तूप लोनी नासिलें सीमा ॥२॥
लेकी सुना पोरें वेडाविलीं सकळ । चोरी करिताती भुलविलें सबळ ॥३॥
एका जनार्दनीं आवरीं आपुला कान्हा । तुझा तुज गोड वाटे हांसतीस मना ॥४॥

गवळणी यशोदेला म्हणतात, "या तुझ्या कान्हांने आम्हाला इतके त्रस्त केले आहे की ते शब्दांत सांगता येत नाही. आमच्या घरातील दही, दूध, तूप आणि लोण्याची त्याने अक्षरशः नासाडी केली आहे. त्याने आमच्या लेकी, सुना आणि लहान मुलांना भुरळ पाडून वेड लावले आहे, तो सर्वांना चोरी करायला लावतो आणि आपल्या मायेने भुलवून टाकतो." संत एकनाथ म्हणतात की, गवळणी विनवणी करत आहेत, "यशोदे, तुझ्या या कान्हाला आवर; तुला तुझा मुलगा खूप गोड वाटतो, म्हणून तू मनातल्या मनात हसत आहेस, पण आमचे मात्र नुकसान होत आहे."

॥ अभंग २ ॥ अभंग रचना

येकीपुढें येक सरसावोनि गोपिका । सांगतो गाह्माणीं तुज नाहीं ठाऊका ॥१॥
रात्री मंचकावारी पहुडतां साजणी । अवचित येऊनी बांधी दाढी आणि वेणी ॥२॥
नाहतां आपुलेअ अंतसदनीं । येऊनियां पुढें बैसें शारंगपाणी ॥३॥
ऐशा कटाळा आणियला येणें । एका जनार्दनीं तुझें आवडतें तान्हें ॥४॥

एकीपेक्षा एक गवळणी पुढे सरसावून यशोदेला तक्रारी (गाऱ्हाणी) सांगत आहेत की, "तुला तुझ्या मुलाच्या खोड्या अजून ठाऊक नाहीत. रात्रीच्या वेळी पलंगावर (मंचकावर) सुखाने झोपलेले असताना, हा कान्हा अचानक येतो आणि पतीची दाढी व पत्नीची वेणी एकत्र बांधून ठेवतो. एवढेच नाही, तर घराच्या आतल्या भागात न्हात (न्हाताना) असताना, हा शारंगपाणी थेट समोर येऊन बसतो." संत एकनाथ म्हणतात की, गवळणी म्हणतात, "तुझ्या या आवडत्या तान्ह्या मुलाने आम्हाला अत्यंत कंटाळा (कटाळा) आणला आहे."

॥ अभंग ३ ॥ अभंग रचना

दुजी येऊनी पुढें बोले ऐकें वो बाई । घुसळण घुसळितां डेरां फोडिला पाहीं ॥१॥
धांवुनि आलीं सासु मारितसें मजला । हांसतसे आपण तेथोनि पळाला ॥२॥
वांसुरें तीं साडीं मुला चिमुरे घेतो । द्या रे नवनीत म्हणोनि तया मारितो ॥३॥
लपविलें ठायीं उरों नेदी कांहीं । एका जनार्दनीं पुरें आतां बाई ॥४॥

दुसरी गवळण पुढे येऊन म्हणते, "बाई ऐक, मी घरात ताक घुसळत असताना याने माझा डेराच फोडून टाकला. डेरा फुटल्याचा आवाज ऐकून माझी सासू धावत आली आणि मला मारू लागली, आणि हा कृष्ण मात्र तिथून हसत हसत पळून गेला. तो गाईंची वासरं वेळेआधीच सोडून देतो आणि लहान मुलांना गोळा करून, 'मला लोणी द्या' म्हणून त्यांना मारहाण करतो. आम्ही कितीही लपवून ठेवले तरी तो काही शिल्लक उरू देत नाही." संत एकनाथ म्हणतात की, ती गवळण वैतागून म्हणाली, "बाई, आता याचे हे कौतुक पुरे झाले!"

॥ अभंग ४ ॥ अभंग रचना

धांवुनीं तिजी गोपिका म्हणे वो बाई । येथें रहावया लाग उरला नाहीं ॥१॥
जात होतें पाण्यां यमुने पहाटीं । अविचित येऊनियां पाठी थापटी ॥२॥
एका जनार्दनीं आणियला त्रास । नको हें गोकुळ आम्हीं जाऊ मथुरेस ॥३॥

तिसरी गोपिका धावत येऊन म्हणाली, "अगे बाई, आता या गोकुळात राहण्याची सोय उरलेली नाही. मी पहाटेच्या वेळी यमुनेवर पाणी भरण्यासाठी जात होते, तर हा कृष्ण अचानक पाठीमागून आला आणि त्याने माझ्या पाठीवर थाप मारली." संत एकनाथ म्हणतात की, या कान्हांने गवळणींना इतका त्रास दिला आहे की त्या म्हणतात, "आम्हाला हे गोकुळ नको, आम्ही आता गोकुळ सोडून मथुरेला निघून जाऊ."

॥ अभंग ५ ॥ अभंग रचना

एकी पुढें एक सांगतीं गार्‍हणीं । लिहितां पृथ्वीं न पुरेचि धूणी ॥१॥
म्हणे यशोदा कृष्णा काय हें कैसें । खोडी नको करुं हरि बोलतसे ॥२॥
मज नेती गृहांत दहा पांच मिळती । नग्न होऊनियां मज पुढें नाचती ॥३॥
म्हणती रे पोरा तु दिससी साना । हृदयी धरुनी करी देती स्तना ॥४॥
ऐसे यांचे तुज सांगु म्हनतां माते । एका जनार्दनी नवल वाटे तुंते ॥५॥

सर्व गवळणी एकीपुढे एक होऊन आपापली गाऱ्हाणी सांगत आहेत; त्यांच्या तक्रारी एवढ्या आहेत की सर्व पृथ्वी कागद केली तरी त्या लिहिण्यास पुरणार नाही. तेव्हा यशोदा कृष्णाला विचारते, "कृष्णा, हे काय आहे आणि लोक काय सांगत आहेत? तू अशा खोड्या करू नकोस." यावर हरी स्वतःचे स्पष्टीकरण देताना म्हणतो, "माते, या दहा-पाच गवळणी एकत्र येतात आणि मला बळजबरीने त्यांच्या घरात नेतात. त्या स्वतः नग्न होऊन माझ्यासमोर नाचतात आणि मला म्हणतात की, 'रे पोरा, तू किती लहान दिसतोस!' असे म्हणून त्या मला हृदयाशी धरतात आणि मला दूध पाजतात. हे माते, मी यांचे हे खरे रूप तुला सांगत आहे, जे ऐकून तुलाही नवल वाटेल." संत एकनाथ म्हणतात की, कृष्णाने गवळणींचेच गुपित उघडे केले.

॥ अभंग ६ ॥ अभंग रचना

मिळोनि धमकटी दहीं दूध ते खाती । मी खेळतां राजबिंदीं घरांत नेतीं ॥१॥
नग्न होऊनियां नाहती अबळा । डोळें झांक म्हणती मज त्यां सकळां ॥२॥
न झांकितां डोळे लोणी देती । मजसी खादलें म्हणोनि सांगती तुजासी ॥३॥
एका जनार्दनी बोलतां हांसतीं बाळा । रागावुनी मग बोला बोलती सकळां ॥४॥

बालकृष्ण यशोदेला सांगतो, "माते, या गवळणी एकत्र येऊन (धमकटीने) स्वतःच दही-दूध खातात. मी जेव्हा मुख्य रस्त्यावर (राजबिंदी) खेळत असतो, तेव्हा या मला ओढत घरात नेतात. या गवळणी नग्न होऊन न्हात असतात आणि मला म्हणतात की 'तू तुझे डोळे झाकून घे.' मी डोळे झाकले नाहीत, तर त्या मला आमिष म्हणून लोणी खायला देतात आणि उलट तुझ्याकडे येऊन सांगतात की मीच चोरी करून लोणी खाल्ले." संत एकनाथ म्हणतात की, बालकृष्णाचे हे बोलणे ऐकून तिथे उपस्थित असलेले इतर लोक हसू लागले, तेव्हा गवळणी खोट्या रागाने कृष्णाला उलट-सुलट बोलू लागल्या.

॥ अभंग ७ ॥ अभंग रचना

काय याचें बोलें तुज वाटतसे कोडे बोलते सांवळा अवघे वितंड ॥१॥
पुरें तुझें गाव नको आतां वस्ती । आम्हीं जाऊं सर्व मिळुनि मथुरेप्रती ॥२॥
नाहं तसे बोल बोलतसे वायां । एका जनार्दनीं हा तुझा कान्हया ॥३॥

गवळणी यशोदेला म्हणतात, "या कृष्णाचे बोलणे ऐकून तुला आश्चर्य (कोडे) का वाटते आहे? हा सावळा कृष्ण जे काही बोलत आहे, ते सर्व खोटे आणि वितंडवाद आहे. (कृष्णाला उद्देशून म्हणतात) पुरे झाले तुझे हे गाव आणि तुझी वस्ती, आता आम्ही सर्वजणी एकत्र मिळून मथुरेला निघून जाऊ. हा तुझा कान्हा उगीचच खोटे आणि निरर्थक बोलत आहे." संत एकनाथ म्हणतात की, गवळणींनी कृष्णाच्या बोलण्याचा निषेध केला.

॥ अभंग ८ ॥ अभंग रचना

नको करुं आतां कृष्णा तु खोडीं । नाहीं म्हणोनियां दोनी हात जोडी ॥१॥
काल इचे गृहीं थोडें खादले नववीत । म्हणोनि राधिकेचे स्तनी ठेवी हात ॥२॥
येवढाचि गोळा कढिला बाहेरी । सत्य म्हणोनिया आण वाहतो हरी ॥३॥
एका जनार्दनीं विश्वव्यापक सांवळा । न कळे ब्रह्मादिकां याची अगम्य कळा ॥४॥

माता यशोदा म्हणते, "कृष्णा, आता तू खोडी करू नकोस." तेव्हा कृष्ण "मी खोडी केली नाही" असे म्हणत दोन्ही हात जोडतो आणि सांगतो, "मी काल हिच्या (राधिकेच्या) घरी फक्त थोडेसेच लोणी खाल्ले होते." असे म्हणत तो राधिकेच्या हृदयावर हात ठेवून देवाची शपथ घेतो की, "मी केवळ एवढाच लोणीचा गोळा बाहेर काढला होता, हे अगदी सत्य आहे." संत एकनाथ म्हणतात की, हा सावळा कृष्ण सर्व विश्वात व्यापक आहे, त्याचे हे बालचातुर्य आणि अगम्य कळा ब्रह्मदेवालाही समजत नाही.

॥ अभंग ९ ॥ अभंग रचना

हासोनिया राधा बोले यशोदेशी । यह ओ हा चोर बोल विश्वासी ॥१॥
आण वाहतसे लटकीची मामिसे । याचिया वचनीं सर्वास विश्वासे ॥२॥
खोडी न करी ऐशी वाहे तू आण । गोरसांवांचुनि चोरी न करीं तुझी आण ॥३॥
एका जनार्दनीं बोले विनोद वाणी । यशोदेसह हांसती गौळणीं ॥४॥

कृष्णाची ती लीला पाहून राधा मनात हसली आणि यशोदेला म्हणाली, "हा तुझा कान्हा मोठा चतुर चोर आहे, पण हा इतक्या विश्वासाने बोलतो की सर्वांना त्याचे बोलणे खरे वाटते. हा खोट्याणा शपथा (आण) घेत आहे." त्यावर कृष्ण पुन्हा हुशारीने म्हणतो, "मी तुझी शपथ घेऊन सांगतो की, मी या गोरसाशिवाय (दूध-लोण्याशिवाय) दुसरी कोणतीही चोरी कधीच करत नाही." संत एकनाथ म्हणतात की, श्रीकृष्णाची ही विनोदी वाणी ऐकून माता यशोदेसह सर्व गवळणी मोठ्याने हसू लागल्या.

॥ अभंग १० ॥ अभंग रचना

घरोघरीं चोरी करितो हृषीकेश । गार्‍हाणे संगिती येऊनी यशोदेसी ॥१॥
भली केली गोविंदा भली केली गोविंदा । निजभक्तालागीं दखाविसी लीला ॥२॥
कवाड उघडोनि शिंके वो तोडिलें । दहीं दुध भक्षूनि ताक उलंडिलें ॥३॥
अंतर बाहेर मज व्यापियलें माया । एका जनार्दनी म्हणे न सोडी पायां ॥४॥

हृषीकेश श्रीकृष्ण घरोघरी जाऊन चोरी करतो आणि गवळणी यशोदेकडे येऊन त्याची गाऱ्हाणी सांगतात. पण एक भक्त म्हणतो, "हे गोविंदा, तू खूप छान केलेस! तू तुझ्या लाडक्या भक्तांसाठी ही सुंदर लीला दाखवत आहेस. तू घराचे कवाड उघडून, उंचावरचे शिके तोडून दही-दूध खाल्ले आणि ताकाची मडकी उपडी केलीस. तुझ्या या मायेने मला आतून आणि बाहेरून पूर्णपणे व्यापून टाकले आहे." संत एकनाथ म्हणतात की, तो भक्त म्हणतो, "आता मी तुझे पाय कधीच सोडणार नाही."

॥ अभंग ११ ॥ अभंग रचना

मिळोनि अबळा बैसती परसद्वारी । येरे येरे कृष्णा म्हणोनि बाहाती व्रजनारी ॥१॥
ऐशा लांचावल्या नंदनंदना । घरींच बैसती लक्ष लावीत कान्हा ॥२॥
वेदश्रुतीसी न कळे जयांची शुद्धी । तो नवनीत खावया लाहे लाहे घरामाधी ॥३॥
एका जनार्दनी ब्रह्मा परिपूर्ण । पूर्ण वेधे वेधिलें आमुचे मनाचें मन ॥४॥

सर्व गवळणी (अबला) घराच्या मागच्या दारापाशी (परसद्वारी) एकत्र येऊन बसतात आणि "कृष्णा, तू आमच्या घरी ये" म्हणून त्याला मनातून साद घालतात. या व्रजनारी नंदनंदनाच्या प्रेमाला इतक्या लाचावल्या आहेत की, त्या घरात बसूनही आपले सर्व लक्ष कान्हांवर लावून असतात. ज्या परमात्म्याचे मूळ रूप वेद आणि श्रुतींनाही स्पष्ट कळत नाही, तो परमात्मा या गवळणींच्या घरात लोणी खाण्यासाठी पुन्हा पुन्हा येतो. संत एकनाथ म्हणतात की, हा परब्रह्म श्रीकृष्ण परिपूर्ण आहे आणि त्याने आपल्या भक्तीच्या वेधाने आमच्या मनाचे मन वेधून घेतले आहे.

॥ अभंग १२ ॥ अभंग रचना

मार्गी जातां विस्मय करी । कैसें विंदान केले नवल परी । आम्हीं अबला घालितो अचोरी । श्रीहरी परापश्यंती वेगळा ॥१॥
नवल जाहलें काय सांगू माये । चोरी करितां धरिला पाहे । घरां घेऊनि जातां उभा आहे । न कळे विंदान सये काय सांगू ॥२॥
एका जनार्दनीं परिपूर्ण । व्यापाक सर्वाठायीं संपूर्ण । जनींवनीं जनार्दनी । पाहतां महिमान न कळे ॥३॥

गवळणी वाटेने जाताना आश्चर्य व्यक्त करतात की, "या कृष्णाने कशी नवल पूर्ण लीला (विंदान) केली आहे! आम्ही सर्व साध्या गवळणी त्याला पकडण्याचा आटोकाट प्रयत्न करतो, पण हा श्रीहरी तर वाणीच्या चार प्रकारांच्या (परा, पश्यंती इ.) पलीकडचा आहे. अगे सखे, काय नवल सांगू? मी त्याला चोरी करताना रंगेहाथ पकडले होते; पण त्याला धरून जेव्हा मी यशोदेच्या घराकडे नेऊ लागले, तर तो आधीच तिथे उभा असलेला दिसला! त्याचे हे चातुर्य मला अजिबात समजले नाही." संत एकनाथ म्हणतात की, हा हरी सर्व ठिकाणी परिपूर्ण व्यापलेला आहे; जनात आणि वनात सर्वत्र त्याचाच वास असून त्याचे महिमान कोणालाही कळत नाही.

॥ अभंग १३ ॥ अभंग रचना

ऐसें नानापरी सांगती गार्‍हाणे । ऐकता घडे कोटी अश्वमेध यज्ञ ॥१॥
पुनरपी संसार नवेची मागुती । शंख चक्र गदा पद्म ऐसे जन्म होती ॥२॥
एका जनार्दनी ऐकतां चोरीकर्म । कर्म आणि धर्म पावती विश्राम ॥३॥

गवळणी यशोदेला अशा अनेक प्रकारच्या तक्रारी सांगतात; परंतु या बालकृष्णाच्या लीला आणि गाऱ्हाणी केवळ ऐकण्यानेही माणसाला करोडो अश्वमेध यज्ञांचे पुण्य मिळते. त्याच्या या कथा ऐकणाऱ्याला पुन्हा या संसारात जन्म घ्यावा लागत नाही, तर तो थेट शंख, चक्र, गदा, पद्म धारण करणाऱ्या विष्णूच्या रूपात मुक्त होतो (वैकुंठ पावे). संत एकनाथ म्हणतात की, कृष्णाच्या या चोरीच्या लीला ऐकल्याने माणसाचे सर्व कर्म आणि धर्म सुखरूप विश्रांती पावतात (मोक्ष मिळतो).

॥ अभंग १४ ॥ अभंग रचना

जो न कळे वेदशास्त्र गे माये । तो गोकुळी चोरुनी लोणी खाये ॥१॥
ऐशी भाविकांची आवडी देखा । टाकुनी आला वैकुंठ सुखा ॥२॥
एका जनार्दनीं ब्रह्मा परिपूर्ण । घालिती यशोदा भोजन ॥३॥

अगे माते, जो परमात्मा वेद आणि शास्त्रांनाही कधी समजला नाही, तोच परमात्मा आज गोकुळात गुपचूप लोणी चोरून खात आहे. खऱ्या भाविक भक्तांचे प्रेम आणि त्यांची आवड बघा, त्यांच्यासाठी हा देव वैकुंठातील सर्व सुखांचा त्याग करून येथे आला आहे. संत एकनाथ म्हणतात की, जो सर्व सृष्टीचा चालक आणि परिपूर्ण ब्रह्म आहे, त्याला आज माता यशोदा आपल्या हाताने जेवू घालत आहे.

॥ अभंग १५ ॥ अभंग रचना

बाळ कृष्ण रांगे नंदाघरीं । चोरी करी घरोघरीं गौळणी धरूनिया करीं । घेऊन नंदमंदिर आली ॥१॥
गार्‍हाणे सांगती अबला नवलविंदान तयाची ती कळा । हांसत उभा यशोदे जवळा पाहूनियां बाळा चाकाटली ॥२॥
राहिलें बोलणें चालणेंनिवांत । कृष्णरुपी वेधलें चित्त । एका जर्नादनीं समाधिस्त । द्वैताद्वैत विसरली ॥३॥

बालकृष्ण नंदराजाच्या घरात रांगत आहे आणि घरोघरी जाऊन चोरी करत आहे. एका गवळणीने त्याला हातात पकडले आणि ती तक्रार घेऊन नंदभवनात आली. ती अबला जेव्हा कृष्णाचे ते नवल पूर्ण चातुर्य सांगू लागली, तेव्हा तिने पाहिले की कृष्ण तर आधीच यशोदेजवळ उभा राहून गोड हसत आहे! ते बालरूप पाहून ती गवळण आश्चर्यचकित (चाकाटली) झाली. तिचे बोलणे-चालणे सर्व बंद झाले आणि ती शांत झाली; तिचे चित्त पूर्णपणे कृष्णरूपात गुंग झाले. संत एकनाथ म्हणतात की, ती गवळण तिथेच समाधी अवस्थेला पोहचली आणि तिचे द्वैत-अद्वैत सर्व विरून गेले.

॥ अभंग १६ ॥ अभंग रचना

एकमेका गौळणी करिती विचार । चोरी करी कान्हा नंदाचा कुमर ॥१॥
नायके वो बाई करुं गत काई । धरू जातां पळुन जातो न सांपडेचि बाई ॥२॥
दहीं दूध लोणी चोरी करुनियां खाये । पाहूं जातां कवाड जैसे तैसे आहे ॥३॥
एका जनार्दनी न कळें लाघव तयाचें । न कळेची ब्रह्मादिकां वेडावले साचें ॥४॥

गवळणी आपापसात विचार करतात की, "हा नंदाचा मुलगा कान्हा आपल्या घरात येऊन चोरी करतो. अगे बाई, हा कोणाचेच ऐकत नाही, आता आपण काय करावे? त्याला पकडायला जावे तर तो इतक्या वेगाने पळून जातो की कधी हातातच लागत नाही. तो घरातील दही, दूध आणि लोणी चोरून खातो; पण विशेष म्हणजे आम्ही पाहतो तर घराचे कवाड (दरवाजा) जसेच्या तसे बंदच असते!" संत एकनाथ म्हणतात की, श्रीकृष्णाचे हे लाघव (कौशल्य) इतके अद्भूत आहे की, ते ब्रह्मदेवालाही न कळल्यामुळे तोही थक्क झाला आहे.

॥ अभंग १७ ॥ अभंग रचना

काय सांगू यशोदेबाई । आम्ही घरांत बैसलों पाहीं । कृष्ण आला लवलाही । म्हणे मज भूक लागली ॥१॥
ऐसा लाघवी हा हरी । खोडी करी नानापरी । धारितां न धरवे निर्धारीं । जातों पळुनिया दुरी ॥२॥
माझी सुन एकली घरीं । नाहात होती परसद्वारीं । आपण येउनि झडकरीं । उभा पुढें राहिला ॥३॥
तवं ती म्हणे का आलासी । कृष्ण म्हणे तूं परियेसी । मी खेळत होतों बिदीसीं । चेंडु उडोनियां आला ॥४॥
तवं ती म्हणे पाहे कृष्णा । क्रियाहीन नष्ट तूं कान्हां । घाली मिठी धरी स्तना । कां गे चेंडू देईना ॥५॥
तव ती म्हणे परतां सर । कृष्ण म्हणे दे चेंडूं सत्वर । एका जनार्दनी निर्धार । परा भक्ति हे साचार ॥६॥

एक गवळण म्हणते, "यशोदेबाई, काय सांगू? आम्ही घरात बसलो होतो, इतक्यात कृष्ण अगदी वेगाने (लवलाही) आला आणि म्हणाला, 'मला भूक लागली आहे.' हा हरी इतका चतुर आहे की तो अनेक खोड्या करतो, त्याला पकडायचे ठरवले तरी तो निश्चितपणे हाती लागत नाही आणि दूर पळून जातो. माझी सून घरी एकटीच असताना मागच्या दारी न्हात होती, तेव्हा हा अचानक तिथे आला आणि तिच्यासमोर उभा राहिला. तिने विचारले, 'तू येथे का आलास?' तेव्हा कृष्ण म्हणाला, 'मी गल्लीत खेळत होतो आणि माझा चेंडू उडून इथे आला.' सून म्हणाली, 'कृष्णा, तू मोठा नटखट आहेस, माझा पदर सोडून मला चेंडू शोधू दे.' पण कृष्णाने तिला आपल्या मायेने कवेत घेतले." संत एकनाथ म्हणतात की, हा संवाद म्हणजे जीवाचे शिवाशी असलेले निस्सीम प्रेम आणि पराभक्तीचेच प्रतीक आहे.

॥ अभंग १८ ॥ अभंग रचना

आम्हीं असतां माजघरीं । रात्र झाली दोन प्रहरीं । मी असतां पतिशेजारीं । अवचित हरी तुझा आला ॥१॥
काय संगु सखये बाई । वेदशास्त्रां अगम्य पाहीं । आगमनिगमां न कळे काय । मन पवन पांगुळलें गे बाई ॥२॥
आम्हीं असतां निदसुरी । मुंगुस घेउनी आपुले करीं । सोडियलें अदोघा माझारीं । तंव तें बोचकरी आम्हांतें ॥३॥
आम्हीं भ्यालों उभयतां । चीर फिटलें बाई तत्त्वतां । नग्नाचि जाहलें मी सर्वथा । भूतभूत म्हणोनि भ्यालें ॥४॥
ऐसें करुनि आपण पळाला । जाउनी माये आड लपला । एका जनार्दनी म्हणे भला । आतां सांपडतां न सोडी त्याला ॥५॥

एक गवळण आपली आपबिती सांगते, "आम्ही रात्रीच्या वेळी मध्यरात्री (दोन प्रहराला) घरात पती शेजारी झोपलो होतो, तेव्हा तुझा हरी अचानक तिथे आला. अगे सखे, त्याचे ते रूप वेदशास्त्रांना आणि पुराणांनाही अनाकलनीय (अगम्य) आहे, तिथे माणसाचे मन आणि श्वासही थबकतात. आम्ही झोपेत (निदसुरी) असताना, त्याने आपल्या हातात एक मुंगूस आणले आणि आम्हा दोघांच्या मध्ये सोडून दिले; ते मुंगूस आम्हाला खाजवू (बोचकारू) लागले. आम्ही दोघेही भयंकर घाबरलो, माझी वस्त्रे अस्ताव्यस्त झाली आणि मी 'भूत भूत' म्हणून ओरडू लागले. असे करून तो स्वतः तिथून पळाला आणि आपल्या आईच्या पाठीमागे जाऊन लपला." संत एकनाथ म्हणतात की, ती गवळण म्हणते, "हा कान्हा फार लबाड आहे, आता जर तो माझ्या हाती सापडला तर मी त्याला सोडणार नाही."

॥ अभंग १९ ॥ अभंग रचना

गौळणी बारा सोळा । हो उनी येके ठायीं मेळा । म्हणती गे कृष्णांला । धरुं आजीं ॥१॥
कवाड लाउनीं । बैसल्या सकळजणी । रात्र होतांचि माध्यांनी । आला कृष्ण ॥२॥
दहीं दुध तुप लोणी । यांची भोजनें आणुनी । रितीं केली तत्क्षणीं परी तयां न कळें ॥३॥
थोर लाघव दाविलें । सकळां निद्रेनें व्यापिलें । द्वार तें नाहीं उघडिलें । जैसें तैसेंची ॥४॥
खाउनी सकळ । मुखा लाविलें कवळ । आपण तात्काळ । पळे बाहेरी ॥५॥
एका जनार्दनी ऐशी करुनि करणी । यशोदे जवळी येउनी । वोसंगा बैसे ॥६॥

बारा ते सोळा गवळणी एकत्र येऊन विचार करतात की, "आज आपण सर्वांनी मिळून या कृष्णाला पकडायचेच." त्या घराचे दरवाजे (कवाड) लावून पहारा देत बसल्या. मध्यरात्र होताच कृष्ण तिथे प्रकट झाला. त्याने घरातील दही, दूध, तूप आणि लोणी सर्व काही फस्त केले आणि भांडी रिकामी केली, पण तिथे बसलेल्या गवळणींना त्याचा थांगपत्ताही लागला नाही. कृष्णाने आपले मोठे चातुर्य दाखवले; त्याने त्या सर्वजणींना गाढ निद्रेत पाडले. त्याने घराचे दार न उघडताच आत प्रवेश केला होता आणि बाहेर पडतानाही दार जसेच्या तसेच बंद होते. सर्व खाऊन झाल्यावर त्याने गवळणींच्या तोंडाला लोणी माखले आणि तो स्वतः लगेच बाहेर पळाला. संत एकनाथ म्हणतात की, अशी अद्भूत करणी करून कृष्ण थेट आपल्या घरी आला आणि यशोदेच्या कुशीत (ओसंगा) येऊन शांतपणे झोपला.

॥ अभंग २० ॥ अभंग रचना

उदय सुर्याचा जाला । मिळाला गौळणीचा मेळा । धाउनी सकळां । आलीया अंगणीं ॥१॥
बोलती आणि संक्रोधें । थोर पीडेलें बाळकें ।चोरी करुनियां देखे । आला पळोनि ॥२॥
आमुचीं फोडिलीं भाजनें । दहीं दुध खादलें येणें । एका जनार्दनी तान्हें । यशोदे तुझें ॥३॥

सकाळी सूर्योदय होताच सर्व गवळणींचा मेळा एकत्र जमला आणि त्या सर्व धावत नंदाच्या अंगणात आल्या. त्या अत्यंत रागाने (संक्रोधे) बोलू लागल्या, "यशोदे, या तुझ्या बाळाने आम्हाला खूप त्रास दिला आहे. हा आमच्या घरात चोरी करून आता येथे पळून आला आहे. याने आमची मातीची मडकी (भाजने) फोडून टाकली आणि सर्व दही-दूध खाऊन टाकले आहे." संत एकनाथ म्हणतात की, गवळणी ओरडून सांगत आहेत, "यशोदे, हा सगळा पराक्रम तुझ्या या लहान तान्ह्या मुलाचाच आहे."

॥ अभंग २१ ॥ अभंग रचना

येणें कृष्णें आमुचें खादलं दुध दहीं । फोडोनि टाइलें भाजनें पाहीं ॥१॥
आवरी आवरी बाई आपुला कान्हा । न कळे याची कारणी ब्रह्मादिकां नये ध्याना ॥२।।
घेऊनियां पोरें घरामध्यें येतो पाहे । चोरी करुनियां पळुनी जातो लवलाहें ॥३॥
एका जनार्दनीं किती सांगू गार्‍हाणें । पुन्हां आलिया यासी शोक लावीन सत्य जाणे ॥४॥

गवळणी म्हणतात, "या कृष्णाने आमचे सर्व दूध-दही खाल्ले असून आमची भांडी फोडून टाकली आहेत. बाई यशोदे, तू तुझ्या या कान्हाला आवरून ठेव; याची ही कृत्ये ब्रह्मदेवालाही ध्यानात येत नाहीत. हा आपल्यासोबत इतर मुलांना घेऊन आमच्या घरात घुसतो आणि चोरी करून अगदी वेगाने (लवलाहे) पळून जातो." संत एकनाथ म्हणतात की, गवळणी बजावून सांगत आहेत, "आम्ही तुला याची किती गाऱ्हाणी सांगावीत? जर हा पुन्हा आमच्या घराकडे आला, तर आम्ही त्याला चांगलाच धडा शिकवू (शोक लावीन), हे निश्चित समज."

॥ अभंग २२ ॥ अभंग रचना

गौळणी सांगती गार्‍हाणीं । रात्री आला चक्रपणी ।
खाऊनी दहीं दूध तूप लोणी । फोडिली अवघीं विरजणीं ॥१॥
हा गे बाई कोणासी आवरेना । यशोदा बाळ तुइझा कान्हा ।
कोठवर सांसुद धिंगाणा ॥धृ०॥
दुसरी आली धांवत । याने बाई काय केली मात ।
मुखाशीं मुखचुंबन देत । गळ्यामधी हात घालीत धरुं जातां सांपडेना ॥२॥
तिसरी आली धांउनी । म्हणे गे बाई काय केली करणी ।
पतीची दाढ़ी माझी वेणी । दोहीसी गांठ देउनी । गांठ बाई कोणा सुटेना ॥३॥
मिळोनि अवघ्या गौळणी । येती नंदाच्या अंगणीं ।
जातों आम्हीं गोकुळ सोडोनी । आमुच्या सुना घेउनी । हें बाई आम्हांसी पहावेना ॥४॥
ऐशीं ऐकतां गार्‍हाणीं । यशोदानयनीं आलें पाणीं ।
कृष्ण खोड दे टाकुनी एका जनार्दनीं चरणीं । प्रेम तया आवरेना ॥५॥

सर्व गवळणी नंदाच्या अंगणात गोळा होऊन यशोदेला गाऱ्हाणी सांगत आहेत, "रात्रीच्या वेळी चक्रपाणी कृष्ण आमच्या घरात आला आणि त्याने दही, दूध, तूप, लोणी खाऊन आमची विरजणाची सगळी मडकी फोडून टाकली. बाई, हा कान्हा कोणालाच आवरत नाही, आम्ही त्याचा हा धिंगाणा कुठपर्यंत सहन करायचा?" दुसरी गवळण धावत येऊन म्हणाली, "बाई, याने काय अजब गोष्ट केली! हा थेट माझ्या मुखाचे चुंबन घेऊ लागला आणि माझ्या गळ्यात हात टाकला, पण मी पकडायला गेले तर हा हाती लागलाच नाही." तिसरीने येऊन सांगितले की, "याने माझी वेणी आणि माझ्या पतीची दाढी एकत्र बांधून अशी गाठ मारली की ती कोणालाच सोडवता येईना. आम्ही आता आमच्या सुनांना घेऊन हे गोकुळ सोडून चाललो आहोत, कारण हा त्रास आता सहन होत नाही." गवळणींच्या या तक्रारी ऐकून माता यशोदेच्या डोळ्यांत पाणी आले आणि तिने कृष्णाला खोड्या सोडण्यास सांगितले. संत एकनाथ म्हणतात की, हे सर्व ऐकूनही भक्तांचे कृष्णावरील प्रेम कमी होत नव्हते, ते अनावर होते.

॥ अभंग २३ ॥ अभंग रचना

गौळणी गार्‍हाणे सांगतो यशोदेसी । दहीं दुध खाऊनियां पळुनी जातो हृषीकेशी ॥१॥
लाडका हा कान्हा बाई तुझा तुला गोड वाटे । याच्या खोडी किती सांगु महीपत्र सिंधु आटे ॥२॥
मेळवानि गोपाळ घरामध्यें शिरे कान्हा । धरुं जातां पळुनि जातो यादवांचा राणा ॥३॥
ऐसें मज याने पिंसे लावियसे सांगु काई । एका जनार्दनी कायावचामनें पायी ॥४॥

गवळणी यशोदेकडे येऊन तक्रार करतात की, "हा हृषीकेश कृष्ण आमचे दही-दूध खाऊन पळून जातो. हा लाडका कान्हा तुला खूप गोड वाटतो, पण याच्या खोड्या किती सांगाव्यात? पृथ्वीवरची सगळी पाने (कागद म्हणून) आणि समुद्राचे पाणी (शाई म्हणून) वापरले तरी ते अपुरे पडेल. तो आपल्या गोपाळ मित्रांना सोबत घेऊन घरात शिरतो आणि आम्ही पकडायला गेलो की हा यादवांचा राजा तिथून पळून जातो. या कान्हांने आम्हाला जणू वेड (पिंसे) लावले आहे." संत एकनाथ म्हणतात की, गवळणी जरी तक्रार करत असल्या, तरी त्या काया, वाचा आणि मनाने कृष्णाच्या चरणीच लीन झाल्या आहेत.

॥ अभंग २४ ॥ अभंग रचना

यशोदेसी गौळणी सांगती गार्‍हाणे । नट नाटक कपटी सांभाळ आपुले तान्हें ।
किती खोडी याच्या सांगु तुजकारणें ॥१॥
सहस्त्रमुख लाजला । निवांतचि ठेला । वेद परतला ।गाती अनुछंदे ।
वेध लाविला गोविंदे । परमानंदे आनंदकंदें ॥धृ॥
एके दिवशी मी गेलें यमुनातट जीवना । गाई गोप सांगतें घेऊनि आला कान्हा ।
करीं धरी पदरा न सोडी तो जाणा । एकांत घातली मिठी ।
न सुटे गांठीं तो पाहिला दृष्टी । नित्य आनंदु वेध लाविला ॥२॥
माझ्या घरासी एकदां आले शारंगपाणी । दहीं दुध भक्षुनी रितीं केली दुधाणीं ।
अज्ञान मडकीं टाकिलें निपटुनी । पाहिला हरी पळाला दुरी । घरा भीतरीं बाई यशोदे । वेध लाविला ॥३॥
किती खोडी याच्या सांगू तुज साजणी । गुण यांचे लिहितां न पुरे मेदिनी ।
रुप सुंदर पाहतां न पौरे नयनी । एका जनार्दनीं देखिला ।
ध्यानी धरिला । मनीं बैसला । सच्चिदानंद ॥ वेध लाविला ॥४॥

गवळणी यशोदेला म्हणतात, "हा तुझा मुलगा मोठा नट, नाटकी आणि कपटी आहे, तू तुझ्या या तान्ह्याला सांभाळ; आम्ही तुला याच्या किती खोड्या सांगाव्यात? ज्याचे गुण गाताना हजार तोंडांचा शेषनागही लाजला आणि वेदही थकून मागे परतले, त्या आनंदाचा कंद असलेल्या गोविंदाने आम्हाला आपल्या प्रेमाचा वेध लावला आहे. एके दिवशी मी यमुनेवर पाणी (जीवन) भरण्यासाठी गेले होते, तेव्हा हा कान्हा गाई आणि गोपाळांना घेऊन तिथे आला. त्याने माझा पदर धरला आणि सोडलाच नाही, त्याने मला एकांतात मिठी मारली; ती प्रेमाची गाठ सुटणारी नव्हती. एकदा हा शारंगपाणी माझ्या घरात आला आणि त्याने सर्व दही-दूध खाऊन दुधाची भांडी रिकामी केली व मडकी फोडून टाकली. अगे यशोदे, याने आम्हाला असा वेध लावला आहे." संत एकनाथ म्हणतात की, त्या गवळणी म्हणतात, "याचे गुण लिहिण्यास ही पृथ्वी पुरणार नाही आणि त्याचे सुंदर रूप पाहून डोळे कधीच तृप्त होत नाहीत, तो सच्चिदानंद कृष्ण आमच्या मनात आणि ध्यानात पक्का बसला आहे."

॥ अभंग २५ ॥ अभंग रचना

ऐके ऐके बाई यशोदे । नवल केलें तुझ्या गोविंदे । आमुची मुलें तुडविली पदें । आतां यासी बांधीना ॥१॥
आवरीं आवरीं आपुला कान्हां । नाशियल्या आमुच्या सुना । अझुनि नये तुझ्या मना ॥ तुझा तुला गोड वाटे कान्हा ॥२॥
येतो आमुचे घरासी । धमकावितो लेकीसुनासी । कोठें लोणी सांग आम्हांसी । न सांगतां वासुरें सोडी बिदीसी ॥३॥
आपण खातो दहीं दुध लोणीं । हात पुसतो सुनेच्या मुखालागुनीं । एका जनर्दनी करी करणी । जातो पळोनि तेथोनी ॥४॥

गवळणी म्हणतात, "बाई यशोदे ऐक, तुझ्या या गोविंदाने एक मोठे नवल केले आहे; खेळता खेळता याने आमच्या लहान मुलांना पायांखाली तुडवले आहे, तरीही तू याला बांधून ठेवत नाहीस. तू तुझ्या कान्हाला आवर, याने आमच्या सुनांना त्रासाने हैराण केले आहे, तरीही तुला त्याचे कौतुक वाटते का? हा आमच्या घरात येतो आणि मुली-सुनांना धमकावून विचारतो की 'लोणी कुठे ठेवले आहे ते सांगा.' जर त्यांनी सांगितले नाही, तर हा गाईंची वासरं रस्त्यावर (बिदीसी) सोडून देतो. हा स्वतः सर्व दही, दूध आणि लोणी खातो आणि स्वतःचे खरकटे हात आमच्या सुनेच्या तोंडाला पुसतो (जेणेकरून तिनेच खाल्ले असा संशय यावा)." संत एकनाथ म्हणतात की, कृष्ण अशी अजब करणी करून तिथून पळून जातो.

॥ अभंग २६ ॥ अभंग रचना

मिळोनि गौळणी । देती यशोदे गार्‍हाणीं । खोडी करी आमुचे घरा । दारीं यशोदे ॥१॥
परां आला आमुचे घरा । दारी निजला होता म्हातारा । घेऊनि ताकाचा ही डेरा । फोडिला सैरा त्यावरीं ॥२॥
दुसरी बोले बाई यशोदे । कांहं सांगते तुझिया मुकुंदें । आमचेंघरा येऊनि गोविंदे । नवल केलें साजणी ॥३॥
सुन होती माझी गर्भिणी । तीस पुसे चक्रपाणी । कैसी जाहलीली हो गर्भिणी । तव ती हांसु लागली ॥४॥
जवळा बैसला जाऊनी । पोट आहे चांचुपनी । न कळे इश्वराची करणी । तंव ती झिडकावी ॥५॥
ऐशा खोडी नानापरी । किती म्हणोनि सांगु सुंदरी । ऐका जनार्दनीं आवरी । आपुलीयां कृष्णांतें ॥६॥

सर्व गवळणी एकत्र येऊन यशोदेला गाऱ्हाणी देतात की, "हा कृष्ण आमच्या घराघरांत आणि दारात येऊन खोड्या करतो. परवा हा आमच्या घरी आला, तेव्हा दारात एक म्हातारे आजोबा झोपले होते; याने ताकाचा मोठा डेरा आणून थेट त्यांच्या अंगावरच फोडला! दुसरी गवळण म्हणाली, 'बाई यशोदे, तुझ्या मुकुंदाने माझ्याही घरात येऊन एक नवल केले. माझी सून गरोदर (गर्भिणी) होती, हा चक्रपाणी तिच्याजवळ गेला आणि निरागसपणे विचारू लागला की तू कशी काय गर्भिणी झालीस? ते ऐकून ती हसू लागली. मग हा तिच्याजवळ बसला आणि तिचे पोट चाचपडून पाहू लागला.' ती गवळण म्हणाली की तो ईश्वर असूनही लहान मुलासारख्या खोड्या करतो, तेव्हा तिने त्याला प्रेमाने झिडकारले." संत एकनाथ म्हणतात की, गवळणी म्हणतात, "यशोदे, याच्या अशा अनेक खोड्या आहेत, तू तुझ्या कृष्णाला आता आवर."

॥ अभंग २७ ॥ अभंग रचना

गोकुळीं चोरी करितो चक्रपाणी गवळणी येउनी सांगती गार्‍हाणीं ।
येणेंमाझें भक्षिलें दहीं दूध लोणी । पळोनियां येथें आला शारंगपाणी वो ॥१॥
आवरीं आवरीं यशोदे आपुला कान्हा । याच्या खोडी किती सांगु जाणा ।
याचें लाघव न कळे चतुरानना । यासी पाहतां मन नुरे मीपणा वो ॥२॥
एके दिवशीं मी आपुलें मंदिरीं । मंथन करितां देखिला पुतनारी ।
जवळी येवोनि रवीदंड धरी । म्हणे मी घुसळितोम तुम राहें क्षणभरी वो ॥३॥
परवां आमुचे घरासी आला । संगे घेउनी गोपाळांचा मेळा ।
नाचले ऐकत धरें पाहें अचला । धरूं जातां तो पळोनियां गेला वो ॥४॥
ऐसें बहु लाघव केलें येणें । किती सांगावें तुज गार्‍हाणें ।
एका जनार्दनीं परब्रह्मा तान्हें । यासी ध्याता खुंटलें येणे जाणे वो ॥५॥

गोकुळात चक्रपाणी कृष्ण चोरी करतो आणि गवळणी येऊन यशोदेला सांगतात, "या शारंगपाणी कृष्णाने माझे दही, दूध आणि लोणी खाल्ले आणि तो पळून थेट तुझ्याकडे आला आहे. यशोदे, तुझ्या कान्हाला आवर; याचे चातुर्य (लाघव) ब्रह्मदेवालाही (चतुरानन) समजत नाही आणि याचे रूप पाहिले की माणसाच्या मनातील अहंकार (मीपणा) नष्ट होतो. एके दिवशी मी माझ्या घरात ताक घुसळत असताना, पूतनेचा वध करणाऱ्या या कृष्णाला पाहिले. तो माझ्या जवळ आला, त्याने रवीचा दांडा हातात धरला आणि म्हणाला, 'मी ताक घुसळतो, तू घटकाभर विश्रांती घे.' परवा हा आमच्या घरी गोपाळांचा मेळा घेऊन आला, ते सर्वजणी घरात असे नाचले की जणू पृथ्वीच (अचला) डोलू लागली; पण आम्ही पकडायला गेलो तर हा पळून गेला." संत एकनाथ म्हणतात की, तो परब्रह्म असलेला बालकृष्ण असे मोठे लाघव करतो की, त्याचे ध्यान केल्यावर माणसाचे जन्माला येणे आणि मरणे (येणे-जाणे) कायमचे संपून जाते.

॥ अभंग २८ ॥ अभंग रचना

माझा कृष्ण देखिला काय । कोणी तरी सांगा गे ॥ धृ ॥
हाती घेऊनिया फूल । अंगणीं रांगत आलें मूल । हातें सारवित मी चूल । कैसी भूल पडियेली ॥१॥
माथां शोभे पिंपळपान । मेघवर्ण ऐसा जाण । त्याला म्हणती श्रीभगवान । योगी ध्यान विश्रांती ॥२॥
संगे घेऊनि गोपाळ । बाळ खेळॆ आळुमाळ । पायीं पोल्हारे झळाळ । गळां माळ वैजंयती ॥३॥
एका जनार्दनीं माय । घरोघरांप्रती जाय । कृष्णा जाणावें तें काय । कोणी सांगा गे ॥४॥

माता यशोदा किंवा एखादी विरही गोपिका गोकुळात सर्वांना विचारत आहे, "माझा कृष्ण तुम्ही कुठे पाहिला आहे का? कोणीतरी मला सांगा. हातात एक सुंदर फूल घेऊन ते लहान मूल अंगणात रांगत आले होते; मी हाताने चूल सारवत (सारवण करत) होते, इतक्यात मला त्याची अशी काही भुरळ पडली की तो कुठून कुठे नाहीसा झाला, मला समजलंच नाही! ज्याच्या कपाळावर/माथ्यावर पिंपळपानाचे दागिने शोभतात, ज्याचा रंग सावळा (मेघवर्ण) आहे, ज्याला सर्वजण 'श्रीभगवान' म्हणतात आणि जो मोठ्या योग्यांच्या ध्यानाचा विसावा आहे, तो माझा कान्हा कुठे आहे? तो गोपाळांना सोबत घेऊन लहान-लहान खेळ खेळत फिरतो; त्याच्या पायात पैंजण झळकत आहेत आणि गळ्यात वैजयंती माळ शोभत आहे." संत एकनाथ म्हणतात की, ती माउली घरोघरी जाऊन विचारत आहे की माझ्या कृष्णाला कोणी पाहिले आहे का, मला सांगा.

॥ अभंग २९ ॥ अभंग रचना

नानापरी समजवितें न परी राहे श्रीहरी ।
दहींभात कालवोनि दिला वेगीं झडकरीं । कडेवरी घेऊनियां फिरलें मी द्वारोद्वारीं ।१॥
राधे राधे राधे राधे घेई शामसुंदरा । नेई आतां झडकरीं आपुलिया मंदिरा ॥धृ॥
क्षणभरी घरीं असतां करी खोडी शारंगपाणी । खेळावया बाहेरीं जातां आळ घेती गौळणी ।
थापटोनि निजवितां पळोनि जातो राजद्वारा ॥२॥
राधा घेउनि हरिला त्वरें जात मंदिरीं । हृदयमंचकीं पहुडाविला श्रीहरीं ।
एका जनार्दनीं हरीला भोगी राधा सुंदरीं ॥३।।

माता यशोदा राधेला म्हणते, "मी या श्रीहरीला अनेक प्रकारे समजावून पाहिले, पण हा काही केल्या ऐकत नाही आणि रडणे थांबवत नाही. मी याला लगेच दही-भात कालवून दिला, याला कडेवर घेऊन मी घरोघरी, दारादारात फिरले, तरीही हा शांत होत नाही. म्हणून हे राधे, तू या श्यामसुंदराला तुझ्या कडेवर घे आणि लगेच तुझ्या घरी घेऊन जा. हा घरात क्षणभर जरी थांबला तरी अनेक खोड्या करतो; आणि खेळावयासाठी बाहेर गेला तर गवळणी याच्या नावाचा आळ (तक्रार) आणतात. मी याला थोपटून झोपवण्याचा प्रयत्न केला, तर हा गुपचूप पळून राजवाड्यात निघून जातो." मग राधा त्या हरीला आनंदाने आपल्या घरी घेऊन जाते आणि त्याला आपल्या हृदय रुपी खाटेवर (मंचकावर) मायेने निजवते. संत एकनाथ म्हणतात की, अशा प्रकारे ती सुंदरी राधा श्रीहरीच्या प्रेमाचा आणि दर्शनाचा सुखद आनंद भोगते.

॥ अभंग ३० ॥ अभंग रचना

करूं देईना मज दुध तुप बाई । मथितां दधि तो धरी रवीं ठायीं ठायीं ।
हट्टे का कदापि नुमजे समजाविल्यास काई । समजाउनी यातें तुझ्या घरांत नेई नेई ॥१॥
राधे हा मुकुंद कडिये उचलोनि घेइ घेइ । रडतानां राहिना करुं यांस गत काई काई ॥धृ॥
हरिसी आनंदे राधा मृदु मृदु बोलवीते । पाळण्यांत तुला कृष्णा निजवोणी हालवितें ।
गुह्मा नेऊनियां दही भात कालवितें । यशोदेसी सोडीं कान्हा माझ्याजवळी्या येई येई ॥२॥
हट्ट मोठा घेतो मला छळितो गे राधे पाहाणें । असाच हा नित्य राधे हरि घरा नेता जाणें ।
उगाचि हा निश्चळ कैसा राहे त्वां समजावल्यानें । तुझी धरिते हनुवटी यासी गुहां नेई नेई ॥३॥
गोविंदा गोपाळा कृष्ना मुकुंदा शेषशाई । जगज्जीवना गोकुळभुषणा गोपी भुलवणा बाई ।
उगा नको रडुं कृष्णा यशोदेसी सोडीं तूंही । एका जनार्दनीं शरण राधे । घेऊन यासी जाई जाई ॥४॥

माता यशोदा राधेला सांगते, "बाई, हा कृष्ण मला घरातील दूध-तूप काही करू देत नाही. मी दही घुसळायला गेले की हा जागोजागी माझी रवी पकडून ठेवतो. हा एवढा हट्ट का करतो, मला काही समजत नाही; मी याला कितीही समजावले तरी हा ऐकत नाही. म्हणून तूच याला समजावून तुझ्या घरी घेऊन जा. हे राधे, या मुकुंदाला तूच कडेवर उचलून घे; हा रडणे थांबवत नाही, आता मी याचे काय करू?" मग राधा मोठ्या आनंदाने श्रीकृष्णाशी मऊ, गोड भाषेत बोलते आणि म्हणते, "कृष्णा, मी तुला पाळण्यात निजवून झोके देते, माझ्या घरी नेऊन तुला दही-भात कालवून देते; तू यशोदेला सोड आणि माझ्याकडे ये." यशोदा पुन्हा म्हणते, "बघ राधे, हा किती मोठा हट्ट करतो आणि मला छळतो; पण तू समजावल्यावर हा इतका शांत कसा राहतो? मी तुझ्या पाया पडते (हनुवटी धरते), तू याला तुझ्या घरी घेऊन जा." शेवटी राधा त्या विष्णू स्वरूप, गोकुळचे भूषण आणि गवळणींना भुलवणाऱ्या कृष्णाला म्हणते, "कृष्णा, तू आता रडू नकोस आणि यशोदेला त्रास देणे सोड." संत एकनाथ म्हणतात की, मी या राधेच्या आणि कृष्णाच्या प्रेमळ चरणांना शरण गेलो आहे; हे राधे, तू या बालकृष्णाला घेऊन आता सुखानं जा.

सार्थ एकनाथ गाथा : गाऱ्हाणी

या गाथेचे सर्व भाग (इतर अध्याय वाचा)

इतर संतांचे सार्थ अभंग संग्रह व गाथा

सार्थ ग्रंथ संपदा व नित्य उपासना