सार्थ भानुदास गाथा : काला

आजचा दहिकाला अत्यंत सुंदर आणि आनंददायी आहे. सर्वांनी आपापल्या शिदोऱ्यांच्या गाठी सोडल्या आहेत. पांडुरंग श्रीकृष्ण स्वतः आपल्या हातांनी सर्वांना दहीभात देत आहेत, त्यामुळे 'घ्या रे घ्या, दहीभात घ्या' असा आनंदोत्सव चालला आहे. पेंद्या हातात घास (मुदा) घेऊन सर्वांना शिदोरी वाटत आहे. संत भानुदास म्हणतात, पांडुरंग स्वतः हा प्रसादाचा गोड काला देत आहेत आणि मी त्याचेच गुणगान करत आहे.

यादवराज श्रीकृष्णाने कंस आणि चाणूर या दुष्टांचा संहार करून विजय मिळवला आहे, ही आनंदाची बातमी सांगण्यासाठी विजयाची गुढी आली आहे. यादव आणि सर्व प्रजाजन अत्यंत आनंदाने नाचत आहेत. वृंदावनात गुढी उभारली गेली आणि मथुरेचे राज्य उग्रसेन राजाला सोपवले गेले. यामुळे तिन्ही लोकांमध्ये आनंदाचे वातावरण पसरले आहे आणि संत भानुदास हे विजयाचे लळीत (कीर्तन/गाणे) गात आहेत.

प्रभू रामचंद्रांच्या राज्यात गायी, गोपाळ, ब्राह्मणांचे आचार, संध्यावंदन, शिवाचे पूजन आणि साधूंचे दर्शन सुरळीत चालले आहे. सर्व प्रजाजन जयजयकार करत 'श्रीराम कोट्यवधी युगे राज्य करोत' असा आशीर्वाद व सदिच्छा देत आहेत. भरत, शत्रूघ्न आणि लक्ष्मण नेहमी प्रभू रामांच्या जवळ असून, रामांचे शौर्य आणि विद्या त्यांना अत्यंत शोभून दिसते. माता कौसल्या आणि सुमित्रा श्रीरामांना ओवाळत आहेत आणि संत भानुदास तेथे प्रभू रामांचे गुणगान करत आहेत.

परशुराम (भार्गव राम) हे मेघशाम श्रीरामांना आशीर्वाद देतात की, 'तुझा सर्वत्र विजय असो आणि तू सुखाने राज्य कर.' तुझ्या पराक्रमामुळे आणि पुण्यामुळे सर्वत्र आनंद पसरला आहे, तुझ्या तोडीचा दुसरा कोणताही राजा किंवा योद्धा नाही. संत भानुदास म्हणतात, अयोध्याचे अधिपती आणि सर्वांच्या आत्म्यात वसलेले श्रीराम सर्वांना सुखी व आनंदी ठेवत राज्य करत आहेत.

राजाने विजयनगरमध्ये देवाला (विठ्ठलाला) मोत्यांची कंठमाळ घातली होती, परंतु देवाने ती माळ प्रेमाने संत भानुदासांच्या गळ्यात टाकली. सकाळी माळ चोरीला गेल्याचे पाहून राजाच्या लोकांनी शोध सुरू केला, तेव्हा ती माळ भानुदासांच्या गळ्यात सापडली. राजाने कोणताही विचार न करता भानुदासांना चोर ठरवून राजदूतांकडून पकडून आणले आणि त्यांना सुळावर देण्याचा आदेश दिला. त्या कठीण प्रसंगी भानुदासांनी अत्यंत आर्ततेने पांडुरंगाचा धावा केला.

भानुदासांच्या भक्तीमुळे आणि पांडुरंगाच्या आगमनामुळे सुळासाठी आणलेल्या वाळलेल्या लाकडाला (काष्ठाला) तत्काळ अंकुर फुटले! पांडुरंग स्वतः आपल्या भक्ताच्या रक्षणासाठी तिथे धावून आले. भानुदास म्हणतात, आम्ही सर्व समर्थ अशा पांडुरंगाचा आधार घेतला होता, त्यामुळे आमचे संकट ओळखून ते लगेच धावून आले. माझ्या संकटाच्या वेळी धावून आलेल्या पांडुरंगाच्या चरणी संत भानुदास लीन होतात.

विजयनगरच्या राजाने विठ्ठलाला तिथे नेल्यामुळे पंढरपुरात सर्वकाही ओस पडले होते. त्या कानड्या (विठ्ठलाने) सर्वांना कसे मोहित करून नेले, यामुळे माता रखुमाई उदास झाली होती आणि भक्त पुंडलिकालाही मौन पडले होते. ज्या देवाला सोन्याच्या ताटात रत्नांचे दिवे लावून ओवाळले जात होते, त्याला परत पंढरपूरला आणण्यासाठी भानुदास म्हणतात, 'हे देवा, आता माझ्यासोबत चला आणि भक्तांना दिलेले वचन व आपले नाते सांभाळा.'