सार्थ एकनाथ गाथा : श्रीकृष्ण प्रगटला

गोकुळात मोठा आनंद झाला आहे, कारण राम आणि कृष्ण नंदाच्या घरी आले आहेत. नंदाच्या भाग्याला अचानक एक मोठे दिव्य भाग्य लाभले आहे. श्रावण वद्य अष्टमीला, रोहिणी नक्षत्रावर आणि बुधवारच्या दिवशी ही दिव्य कृष्णमूर्ती प्रगट झाली. हा आनंद तीनही लोकांत मावेनासा झाला असून, सर्व गवळणी नंदाच्या घरी धावत येत आहेत आणि नंदराणी यशोदेच्या पदरात ओटी (वाण) भरत आहेत. संत एकनाथ म्हणतात की, जो भगवंत बुद्धीला न कळणारा (अकळ) आहे आणि ज्याची अगाध लीळा कोणालाच समजणे शक्य नाही, त्यालाच आज गोकुळात सर्वजण 'बाळ' म्हणत आहेत आणि पाळण्यात ठेवून हलवत आहेत.

नंदाच्या घरी पुत्र जन्माची बातमी समजताच लोक धावत जाऊन नंदराजाला सांगू लागले की, "अहो नंदराया, तुम्हाला पुत्रसुखाची प्राप्ती झाली आहे, चला, त्याचे मुख पाहायला या." मग नंदराजे सर्व ब्राह्मणांना आणि आप्तजनांना सोबत घेऊन पुत्राचे मुख पाहण्यासाठी धावत आले. ते बाळ अत्यंत सुंदर, कमळासारखे नेत्र असलेले, चेहऱ्यावर मधुर हास्य असणारे आणि घनशाम (सावळ्या) वर्णाचे होते. त्याचे ते रूप पाहून सर्वांचे मन तृप्त झाले आणि सर्वजण विस्मित होऊन (तटस्थ) पाहत राहिले. त्या सावळ्या परब्रह्माला डोळे भरून पाहिल्यावर सर्वांचे मन त्या तमालनीळ रूपाकडे वेधले गेले. संत एकनाथ म्हणतात की, त्या दिव्य मूर्तीला डोळ्यांनी पाहताच सर्व गोकुळ प्रेमाच्या वेधाने व्यापून गेले.

श्रीकृष्णाच्या दर्शनाने सर्व गोपिका, गोपाळ, आणि गवळ गडी एवढेच नव्हे तर गोकुळातील गायी-म्हशीसुद्धा कृष्णाच्या ध्यानात मग्न झाल्या. त्यांच्या मनात कृष्णाशिवाय दुसरा कोणताही विचार येत नव्हता; त्यांना प्रत्येक वस्तू आणि पदार्थात केवळ कृष्णच दिसत होता. घरातील संसाराचे कामधंदे करत असतानाही त्या गवळणी मनात गोविंदाचेच स्मरण करत असत. कृष्णाच्या या छंदाने (ध्यासाने) त्या एवढ्या वेधल्या गेल्या होत्या की त्यांना रात्र आणि दिवसाचेही भान उरले नव्हते. संत एकनाथ म्हणतात की, ज्यांच्या हृदयात गोविंदाचा असा छंद जडला, त्यांच्यासाठी कृष्णाशिवाय दुसरा कोणताही विधी-निषेध (काय करावे आणि काय करू नये याचे नियम) उरला नाही.

गोकुळातील सर्व लोकांचे लक्ष आता केवळ कृष्णाकडे लागले होते, त्यांच्या मुखात सतत 'कृष्ण कृष्ण' हाच नामघोष सुरू होता. जेवताना, बसताना, उठतांना सर्व काही कृष्णमय झाले होते. ध्यानात केवळ कृष्ण असल्याने त्यांच्या मनातील संसाराची इतर सर्व तृष्णा (इच्छा) संपली होती. ते भौतिक विषयांचे ध्यान विसरून सर्वत्र केवळ कृष्णच पाहत होते. कोणताही व्यवहार करताना, काही घेताना किंवा देताना त्यांच्या मुखात कृष्ण असायचा, मनात दुसरा कोणताही विचार नसायचा. त्यांची वाणी, बोलणे आणि बोलणारा स्वतः सर्व काही जीवभावे कृष्णरूप झाले होते. त्यांची चित्तवृत्ती कृष्णरूपात अशी काही स्थिर झाली की त्यांना स्वतःच्या देहाचीही शुद्ध उरली नाही. संत एकनाथ म्हणतात की, गोकुळातील लोक जागेपणी आणि स्वप्नातही केवळ कृष्णालाच पाहत असत.