॥ उत्तर ॥ संतसंगें मज काय प्राप्त झालें । सांगतों वहिलें तुजपाशीं ॥१॥
मंत्र हा तारक रामनाम एक । गूज हरादिक चिंतिताती ॥२॥
ज्ञान समाधान सगुणाचें ध्यान । निर्गुणीं अभिन्न आपणचि ॥३॥
दृश्य आवाहन दृश्य विसर्जन । तेथें पिंडज्ञान आढळेना ॥४॥
उपासना हरी मुद्रा अगोचरी । सिद्धासनावरी समाधान ॥५॥
पंचीकरण पिंडब्रह्मांड आव-रण । साक्षी तो आपण एकलाची ॥६॥
जीव शिव ऐक्य झालें येणें रीतीं । प्रकृतीच्य अंती द्वैत कैचें ॥७॥
अष्टदेह स्थूळ सूक्ष्म कारण । चौथा देह जाण महाकारण ॥८॥
विराट हिरण्य आणि अव्याकृति । आठवा प्रकृति मूळमाया ॥९॥
एक तत्त्व जाण त्याचें नांव भक्ति । जाणावी विरक्ति संगत्याग ॥१०॥
सायुज्यता मुक्ति तेंचि तें अचळ । साधनांचें मूळ गुरुदास्य ॥११॥
गुरुदास्यें चुके संसारयातना । जाणतील खुणा अनुभवी ॥१२॥
अनुभवेंवीण होय सर्व शीण । निरसले प्रश्र दास म्हणे ॥१३॥
साधकाच्या प्रश्नांची उत्तरे देताना समर्थ म्हणतात: संतांच्या संगतीने मला जे प्राप्त झाले ते मी तुला सांगतो— संसारात तारून नेणारा एकमेव मंत्र म्हणजे 'रामनाम' हा आहे; हेच ते मोठे गुपित आहे ज्याचे चिंतन भगवान शंकरासारखे देवही करतात. खरे ज्ञान आणि समाधान हे सगुण रूपाचे ध्यान धरण्यात आहे, ज्याने मनुष्य निर्गुणाशी अभिन्न (एकरूप) होतो. डोळ्यांनी दिसणाऱ्या गोष्टींचे आवाहन आणि विसर्जन हे बाह्य असते, तिथे आत्मज्ञान (पिंडज्ञान) सापडत नाही. हरीची भक्ती हीच खरी उपासना, अंतर्मुख होणे हीच 'अगोचरी' मुद्रा आणि सिद्धासनावर बसून चित्त स्थिर करणे हेच समाधान आहे. पंचीकरण आणि पिंड-ब्रह्मांड हे केवळ मायेचे आवरण आहेत, या सर्वांचा साक्षीदार आपण स्वतः (आत्मा) एकटाच आहोत. प्रकृतीचा अंत झाल्यावर (माया संपल्यावर) कोणतेही द्वैत उरत नाही, या रीतीने जीव आणि शिव एक होतात. शरीराचे आठ देह असे आहेत— स्थूळ, सूक्ष्म, कारण आणि महाकारण (हे पिंडाचे चार); विराट, हिरण्यगर्भ, अव्याकृत आणि मूळमाया (हे ब्रह्मांडाचे चार). त्या एकाच आत्मतत्त्वावर प्रेम करणे म्हणजे 'भक्ती' आणि आसक्तीचा त्याग करणे म्हणजे 'विरक्ती' होय. त्या अचळ अशा परमात्म्यात लीन होणे म्हणजेच 'सायुज्यता मुक्ती' होय आणि या सर्व साधनांचे मूळ केवळ 'गुरुसेवा' (गुरुदास्य) हेच आहे. गुरुसेवेमुळे संसाराच्या सर्व यातना चुकतात, ही खूण केवळ अनुभवी साधकच जाणतात. रामदास स्वामी म्हणतात, खऱ्या अनुभवाशिवाय इतर सर्व गोष्टी केवळ मनाचा शीण (कष्ट) वाढवणाऱ्या आहेत, अशा प्रकारे सर्व प्रश्नांचे निरसन झाले आहे.