अभंग संग्रह : श्री राम जन्माचे अभंग

आम्हासाठीं अवतार ।
मत्स्यकूर्मादि सूकर ॥१॥
मोहें धांवे घाली पान्हा ।
नांव घेतां पंढरीराणा ॥२॥
कोठें न दिसे पाहतां ।
उडी घाली अवचिता ॥३॥
सुख ठेवी आम्हासाठीं ।
दुःख आपणची घोंटी ॥४॥
तुका म्हणे कृपानीधी ।
आम्हां उतरीं नांवेमधीं ॥५॥

धर्म रक्षावया अवतार घेशी ।
आपुल्या पाळिसी भक्तजना ॥१॥
अंबॠषीसाठी जन्म सोसियेलें ।
दुष्ट निर्दाळिले किती एक ॥२॥
धन्य तुज कृपासिंधु म्हणतील ।
आपुला तूं बोल साच करीं ॥३॥
तुका म्हणे तुज वर्णिती पुराणें ।
होय नारायणें दयासिंधु ॥४॥

कुळगुरु वसिष्ठ सांगे नृपवरा ।
असती गरोदरा तुझ्या कांता ॥१॥
धर्मशास्त्र ऐसें डोहळे पुसावें ।
त्यांचे पुरवावे मनोरथ ॥२॥
ऐकोनियां ऐसें आनंद मानसीं ।
कैकयी सदनासी जाता झाला ॥३॥
मंचकी बैसली होती ते पापिणी ।
देखतां नयनीं पहुडली ॥४॥
सुंदरपणाचा अभिमान मनीं ।
त्यावरी गर्भिणी नामा म्हणे ॥५॥

राजा म्हणे इच्छा तुझिये मानसीं ।
डोहळे मजसी सांग आतां ॥१॥
येरी म्हणे ऐसें वाटतसे जीवा ।
कनिष्ठासी द्यावा राज्यपट ॥२॥
ज्येष्ठासी धाडावें दुरी दिगंतरा ।
नये समाचारा त्याचा आम्हां ॥३॥
जनांत हें निंद्य वेदबाह्य कर्म ।
करितां अधर्म पाप बहु ॥४॥
माझिये मस्तकी ठेवावा हा दोष ।
तुम्हांकडे लेश काहीं नाहीं ॥५॥
निंदितील जन मज वाटे सुख ।
ऐकतांची दु :ख राया झालें ॥६॥
वृश्र्चिकाचें पेंवीं तक्षक पडत ।
घालिताती घृत अग्निमुखीं ॥७॥
ऐसी व्यथा होय नामा म्हणे त्यासी ।
उठिला त्वरेसी तेथोनियां ॥८॥

येतसे दशरथ सुमित्रामंदिरी ।
देखतां सामोरी येती झाली ॥१॥
न माये आनंद तियेचें मानसीं ।
ठेवी मस्तकासी चरणावरी ॥२॥
घालोनी आसन प्रक्षाळी चरण ।
सर्वांगी लेपन तीर्थोदकें ॥३॥
गंध धूप दीप पुष्पांचिया माळा ।
अर्पूनी तांबुला उभी राहे ॥४॥
कैकयीचें दु:ख विसरला राव ।
पाहोनियां भाव सुमित्रेचा ॥५॥
होती जे डोहळे तुझिये मानसीं ।
सांग मजपाशी पतिव्रते ॥६॥
प्राणनाथ ऐसें वाटतसें जीवा ।
वडिलांची सेवा अहर्निशीं ॥७॥
आवडे हे एक नावडे आणिक ।
द्यावें मज एक हेंचि आतां ॥८॥
ऐकतांचि ऐसें कांतेचें वचन ।
आनंदे निमग्न मन होय ॥९॥
घेऊनियां हातीं रत्‍नांचें भूषण ।
टाकी ओवाळून नामा म्हणे ॥१०॥

दशरथ राजा उठिला तेथूनी ।
कौसल्येसदनीं जाता झाला ॥१॥
पाहातसे दृष्टी तेव्हां श्रावणारी ।
न माये अंतरी तेज तिचे ॥२॥
तुझिये मानसी होती जे डोहाळे ।
सांग वो वेल्हाळे मजपासी ॥३॥
उदरांत असे भक्तांचा कैवारी ।
तेथें उरी देहभावा ॥४॥
सदा समाधीस्थ रामरुप झाली ।
कौसल्या माऊली नामा म्हणे ॥५॥

न बोलेचि कांहीं इसीं काय झालें ।
भूतें झडपिलें निश्र्चयेसी ॥१॥
माझिये अदृष्टीं नाहीं हा नंदन ।
म्हणोनियां विघ्न ओढवले ॥२॥
निवारी हें विघ्न वैकुंठनायका ।
रक्षीं या बाळका सुदर्शने ॥३॥
तुझा मी किंकर आजि अंबुजाक्षा ।
द्यावी मज भिक्षा हेंचि आतां ॥४॥
नामाचा उच्चार ऐकतांचि कानीं ।
नेत्र उघडोनि पाहती झाली ॥५॥
राजा म्हणे कां हो ऐसी अवस्था ।
कां हो भ्रम चित्ता झाला असे ॥६॥
विश्‍वाचा मी आत्मा स्वयें असे राम ।
मजमाजीं भ्रम कैचा असे ॥७॥
अवतार महिमा वाणी वेद माझा ।
सुरवरांच्या काजा नामा म्हणॆ ॥८॥

रावणे हें केलें लग्नामाजी विघ्न ।
असे कीं स्मरण तुजलागी ॥१॥
आणि रे धनुष्य मारीन रावणा ।
लंका बिभीषण देईन मी ॥२॥
अंगद सुग्रीव जांबुवंत वीरा ।
हनुमंत पाचारा लवकरी ॥३॥
टाकोनी पर्वत बुजवा रे सागरा ।
पायवाट करा जावयासी ॥४॥
लंकेपुढे मोठे माजवीन रण ।
तोडीन बंधन सुरवराचें ॥५॥
विश्‍वामित्र याग नेईन मी सिद्धि ।
मारीन कुबुद्धि दोघा जणा ॥६॥
खर दुषणाचा घेईन मी प्राण ।
धनुष्य मोडीन भुजाबळे ॥७॥
ध्याती मज त्यासी बहुत आवडी ।
न विसंबे घडी त्यासी एक ॥८॥
बोलीला वाल्मिक तैसेंचि करीन ।
वर्तोनि दावीन नामा म्हणे ॥९॥

परब्रम्ह पूर्ण आलें माझे घरीं ।
न कळे अंतरीं नृपाचिया ॥१॥
करीती बडबड होती भूत चेष्टा ।
पाचारा वसिष्ठा लवकरी ॥२॥
येऊनि वसिष्ठ पाहे कौसल्येसी ।
नावरती तयेसी अष्टभाव ॥३॥
राजा म्हणे कैसें विपरीत झालें ।
वसिष्ठा झडपिलें महाभूतें ॥४॥
श्रावणवधाचें अघ नाहीं जळालें ।
दुजें हें निर्मिलें प्रारब्धासी ॥५॥
ऐकतांचि हासे सावध होऊनि ।
बोलतसे झणी नामा म्हणे ॥६॥

विरंचीचा बाप क्षीरसागरवासी ।
ध्याती योगी त्यासी निरंतर ॥१॥
पुरेहूनि पर वैखरीहूनि दुरी ।
कौसल्येंचे उदरीं तोचि असे ॥२॥
बोलियेंलें जें जें नव्हे असत्य वाणी ।
न येऊं दे मनीं शंका कांही ॥३॥
माझें हें संचित धन्य धन्य आतां ।
पाहीन मी कांता लक्षुमीचा ॥४॥
धन्य धन्य धन्य अयोध्येचे लोक ।
वैकुंठनायक पाहतील ॥५॥
धन्य पशुपक्षी श्‍वापदें तरुवर ।
राजा रघुवीर पाहतील ॥६॥
त्रैलोक्यांत धन्य तूंचि एक नृपा ।
नामयाच्या बापा पाहशील ॥७॥

उत्तम हा चैत्रमास । ऋतु वसंताचा दिवस ॥१॥
शुक्लपक्षी ही नवमी । उभे सुरवर ते व्योमीं ॥२॥
मध्यान्हासी दिनकर । पळभरी होय स्थिर ॥३॥
धन्य मीच त्रिभुवनीं । माझे वंशीं चक्रपाणी ॥४॥
सुशोभित दाही दिशा । आनंद नरनारी शेषा ॥५॥
नाहीं कौसल्येसी भान । गर्भी आले नारायण ॥६॥
अयोनी सम्भव । प्रगटला हा राघव ॥७॥
नामा म्हणे डोळां । पाहीन भुवनत्रयपाळा ॥८॥

झाले रामराज्य काय उणे आम्हासी ।
धरणी धरी पीके गाई वोळल्या म्हैसी ॥१॥
राम वेळोवेळा आम्ही गाऊ ओविये ।
दळिता कांडिता जेविता गे बाइये ॥२॥
स्वप्नी ही दुःख कोणी न देखे डोळा ।
नामाच्या गजरे भय सुटले कळिकाळा ॥३॥
तुका म्हणे रामे सुख दिले आपुले ।
तया गर्भवासी येणे जाणे खुंटले ॥४॥

आरंभी वंदीन अयोध्येचा राजा ।
भक्ताचीया काजा पावतसे ॥१॥
पावतसे महासंकटीं निर्वाणीं ।
रामनाम वाणी उच्चारितां ॥२॥
उच्चारितां राम होय पापक्षय ।
पुण्याचा निश्चय पुण्यभूमी ॥३॥
पुण्यभूमी पुण्यवंतांसीं आठवे ।
पापीया नाठवे कांहिं केल्यां ॥४॥
कांहिं केल्या तुझें मन पालटेना ।
दास ह्मणे जन सावधान ॥५॥